Sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới và xu hướng chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu cấp bách đối với việc hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực hải quan. Dù đã tạo nền tảng quan trọng cho cải cách, Luật Hải quan năm 2014 hiện không còn theo kịp thực tiễn, buộc phải sửa đổi để tháo gỡ các “điểm nghẽn” và nâng cao hiệu lực quản lý trong bối cảnh mới…

Việc sửa đổi Luật Hải quan sau 12 năm triển khai đang được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu và thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh. Thông tin này được đại diện Cục Hải quan chia sẻ tại buổi gặp gỡ báo chí vào sáng ngày 9/6.

Theo Cục Hải quan, Luật Hải quan được Quốc hội thông qua ngày 23/6/2014 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2015, đã tạo ra bước thay đổi đáng kể trong công tác quản lý hải quan. Việc triển khai rộng rãi hải quan điện tử cùng với đổi mới phương thức quản lý đã góp phần thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của ngành. 

Tuy vậy, sau hơn một thập kỷ triển khai, nhiều quy định trong Luật Hải quan năm 2014 dần bộc lộ những điểm chưa còn phù hợp.

Theo đó, một số điều kiện đối với nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan vẫn còn hạn chế về đối tượng áp dụng. Quy định yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan và địa điểm thu gom hàng lẻ phải thường xuyên báo cáo tình trạng hàng hóa và hoạt động kho bãi cũng không còn bắt kịp xu hướng ứng dụng công nghệ thông tin hiện nay.

Đáng chú ý, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử xuyên biên giới lại thiếu hành lang pháp lý riêng trong lĩnh vực hải quan, dẫn đến việc áp dụng quy định còn thiếu thống nhất về thủ tục đối với hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử, gây khó khăn cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Ngoài ra, một số nội dung khác cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế như quy định về tuyến đường vận chuyển hàng quá cảnh không còn phù hợp khi Bộ Giao thông vận tải không còn duy trì các tuyến cố định.

Thực tiễn cũng ghi nhận nhiều vụ việc hàng hóa quá cảnh xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh quy định liên quan đến việc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với các trường hợp này, Cục Hải quan nêu rõ.

Những bất cập trên cho thấy sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung luật nhằm phù hợp với thực tiễn, tăng cường hiệu lực quản lý và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Ông Kim Long Biên Trưởng ban Pháp chế (Cục Hải quan) cho biết Bộ Tài chính đang đề xuất xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 54/2014/QH13 với ba định hướng trọng tâm.

“Hồ sơ hải quan sẽ được nộp và xử lý hoàn toàn trên hệ thống điện tử, giảm thiểu việc sử dụng chứng từ giấy, qua đó rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp”, Trưởng ban Pháp chế (Cục Hải quan) nhấn mạnh.

Trước hết là tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, trong đó đề xuất bãi bỏ quy định về kho bảo thuế để phù hợp với Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thực tiễn hiện nay.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo cũng đề xuất giảm nghĩa vụ báo cáo đối với doanh nghiệp kinh doanh kho ngoại quan, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và làm rõ thẩm quyền hướng dẫn của Bộ Tài chính đối với việc vận chuyển hàng hóa giữa các kho ngoại quan.

Định hướng thứ hai tập trung vào thúc đẩy xây dựng hải quan số và hải quan thông minh.

Theo đó, Dự thảo luật bổ sung các quy định về chứng từ dưới dạng thông điệp dữ liệu, cơ chế một cửa quốc gia, cũng như áp dụng quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ trên nền tảng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Song song với đó, việc hoàn thiện quy định đối với hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới cũng được đặt ra. Dự thảo đề xuất bổ sung các nguyên tắc quản lý riêng đối với hàng hóa giao dịch qua nền tảng thương mại điện tử nhằm đảm bảo tính thống nhất và minh bạch trong thực hiện.

Ngoài ra, các nội dung sửa đổi cũng nhằm đáp ứng yêu cầu về sắp xếp tổ chức bộ máy theo Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội, bao gồm việc điều chỉnh về phân cấp, phân quyền cũng như tên gọi và chức danh cho phù hợp với tình hình mới, Ông Kim Long Biên Trưởng ban Pháp chế (Cục Hải quan) cho biết.

Việc hoàn thiện Luật Hải quan lần này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý hiện đại, linh hoạt, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.