Lịch sử cho thấy tác động của lãi suất cao lên lợi nhuận doanh nghiệp thường xuất hiện với độ trễ, trong khi ảnh hưởng làm giảm thanh khoản và định giá thường diễn ra sớm hơn.

SGI Capital vừa đưa ra những cập nhật mới về thị trường quốc tế, đánh giá nếu mặt bằng lãi suất cao duy trì đủ lâu, định giá sẽ giảm trước và sau đó đà suy yếu lợi nhuận sẽ tiếp nối và kéo giảm giá cổ phiếu.

Diễn biến vĩ mô đáng chú ý nhất lúc này là đà tăng mạnh của lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu lên mức cao nhất trong hơn hai thập kỷ, gây sức ép lên mặt bằng lãi suất chung.

Từ năm 2009 tới 2021, dưới sự trợ giúp của các gói QE và hạ lãi suất liên tiếp từ Fed và các Ngân hàng Trung ương lớn, việc đảo nợ và gia tăng vay nợ mới trở nên dễ dàng và đã trở thành thói quen của chính phủ nhiều nền kinh tế lớn. Thâm hụt ngân sách lớn kéo dài nhiều năm khiến nợ công tăng cao và nhu cầu phát hành trái phiếu mới ngày càng lớn đã trở thành rủi ro mang tính cơ cấu dài hạn.

Lạm phát tăng gần đây đã khiến Fed, BOJ, ECB thắt chặt chính sách tiền tệ và không còn là những người mua quan trọng trên thị trường trái phiếu chính phủ đang ngày càng nhiều nguồn cung này. Thị trường nhìn vào mức thâm hụt ngân sách cùng với kỳ vọng lạm phát tăng đang đòi hỏi mức lợi suất ngày càng cao hơn với kênh tài sản vốn được coi là an toàn nhất.

Giá dầu duy trì ở mức cao đủ lâu đã truyền dẫn sang chi phí vận tải, năng lượng và nhiều đầu vào sản xuất, từ đó đang tiếp tục tác động kéo tăng giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng trong những tháng tới. Trong bối cảnh đó, Fed và các Ngân hàng Trung ương lớn nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì lập trường tiền tệ thắt chặt. Ngày càng nhiều Ngân hàng Trung ương quyết định tăng lãi suất và xu hướng lớn này đang làm hạn hẹp đi các lựa chọn điều hành chính sách tiền tệ của các nước vẫn đang nới lỏng như Việt Nam.

Đối với các quốc gia và doanh nghiệp huy động vốn bằng USD trên thị trường quốc tế, chi phí vốn đang chịu áp lực kép từ lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng và phần bù rủi ro của mỗi quốc gia và định mức tín nhiệm riêng của mỗi doanh nghiệp.

Nhìn chung, thời gian tới sẽ là giai đoạn kém thuận lợi với chi phí cao hơn cho hoạt động huy động vốn trên thị trường quốc tế. Nhiều ngân hàng và doanh nghiệp lớn của Việt Nam đã đẩy mạnh vay nợ ngoại tệ từ thị trường quốc tế phục vụ mục tiêu tăng trưởng và góp phần giúp tỷ giá và lãi suất trong nước ổn định thời gian qua.

Mặt bằng lợi suất trái phiếu chính phủ tại các nền kinh tế lớn tăng mạnh đang bắt đầu tác động lên thị trường chứng khoán thế giới. Chỉ số S&P 500 vẫn neo quanh đỉnh nhờ tăng trưởng lợi nhuận và sức mạnh của một số cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi Russell 2000 đã giảm gần 10% so với đỉnh gần nhất, phản ánh áp lực lớn hơn lên nhóm doanh nghiệp nhỏ vốn nhạy cảm hơn với chi phí vốn.

Thị trường tín dụng cũng bắt đầu yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn đối với các doanh nghiệp chất lượng tín dụng thấp, khi US High Yield đã tăng trở lại lên trên 3%, cho thấy điều kiện tài chính đang dần thắt chặt hơn.

Tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ cũng giúp thị trường chứng khoán các nước hưởng lợi từ làn sóng đầu tư AI như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan duy trì ở mức cao trong khi nhiều thị trường chứng khoán khác đã có nhịp giảm 5-10%.

Áp lực lãi suất tăng hay đà tăng trưởng lợi nhuận sẽ thắng trong cuộc chiến chi phối giá cổ phiếu? Lịch sử cho thấy tác động của lãi suất cao lên lợi nhuận doanh nghiệp thường xuất hiện với độ trễ, trong khi ảnh hưởng làm giảm thanh khoản và định giá thường diễn ra sớm hơn. Vì vậy, nếu mặt bằng lãi suất cao duy trì đủ lâu, định giá sẽ giảm trước và sau đó đà suy yếu lợi nhuận sẽ tiếp nối và kéo giảm giá cổ phiếu.

Trong giai đoạn tiền tệ thắt chặt trên toàn cầu, những cú sốc thanh khoản cục bộ có thể sẽ diễn ra tại những mắt xích yếu nhất, nhạy cảm với lãi suất cao. Trái phiếu chính phủ Pháp, Đức, Nhật, và thị trường bất động sản thương mại Mỹ… đang gửi những tín hiệu sớm đáng chú ý.

Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, SGI Capital cho rằng quý 4 luôn là giai đoạn nhu cầu thanh khoản tăng cao, nhiều hợp đồng vay và các khoản đầu tư sẽ cần tất toán trước cuối năm sẽ tạo thêm áp lực lên thanh khoản và giá cổ phiếu.

Giao dịch trên thị trường tài sản lớn nhất là bất động sản đang giảm sâu cũng có thể sẽ gây áp lực chéo lên kênh tài sản có khả năng thanh khoản cao hơn là thị trường chứng khoán. Đây là lúc những đổ vỡ cục bộ có thể xảy ra trên cả thị trường chứng khoán và bất động sản với các khoản vay quá mức để đầu cơ tài sản trong giai đoạn tiền rẻ, giờ phải đối mặt với áp lực đáo hạn và lãi vay tăng cao.

Đồng quan điểm về lợi suất trái phiếu toàn cầu, SSI Research cho rằng rủi ro lợi suất trái phiếu toàn cầu gia tăng, khi lãi suất tại các nền kinh tế lớn, bao gồm Mỹ, Nhật Bản, EU và Anh, tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ trong bối cảnh chi tiêu cho hạ tầng và quốc phòng tăng cao. Nếu kéo dài, lợi suất toàn cầu ở mức cao có thể khiến điều kiện tài chính quốc tế tiếp tục thắt chặt và làm tăng chi phí huy động vốn từ bên ngoài của Việt Nam.