Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc gỡ trừng phạt đối với một số tàu từng vận chuyển dầu của Nga, Iran và Venezuela, nhằm bổ sung năng lực vận chuyển và hạ nhiệt cước vận tải đang ở mức kỷ lục…

Một quan chức Mỹ tiết lộ thông tin trên với hãng tin Reuters hôm thứ Tư (14/10). Tờ Financial Times (FT) cũng dẫn các nguồn tin thân cận đề cho biết Washington đang xem xét biện pháp này trong nỗ lực kéo giá dầu diesel xuống trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.

Theo đó, một phương án đang được cân nhắc là cho phép bán các tàu trong danh sách trừng phạt cho những doanh nghiệp vận tải hoạt động hợp pháp, sau đó gỡ trừng phạt để tàu trở lại phục vụ thương mại toàn cầu. Washington kỳ vọng việc bổ sung tàu chở dầu thô và nhiên liệu tinh chế sẽ giúp giảm cước vận tải, qua đó giảm sức ép lên giá nhiên liệu.

ĐƯA TÀU BỊ TRỪNG PHẠT TRỞ LẠI HOẠT ĐỘNG HỢP PHÁP

Theo nguồn tin của Reuters, các cuộc thảo luận tập trung vào việc cho phép những tàu từng bị trừng phạt  được vận chuyển dầu thô và sản phẩm dầu mỏ không thuộc diện trừng phạt của Washington. Mục tiêu là đưa thêm dầu thô và sản phẩm lọc dầu ra khỏi Vùng Vịnh.

Để mua các tàu này, doanh nghiệp phải nộp đơn xin Bộ Tài chính Mỹ chấp thuận giao dịch.

Trong khi đó, trao đổi với Financial Times, một quan chức Bộ Tài chính Mỹ cho biết cơ quan này luôn xem xét kỹ trước khi gỡ trừng phạt đối với bất kỳ thực thể nào. Nếu một bên mua hợp pháp muốn tiếp nhận và khôi phục tàu để phục vụ vận tải thương mại toàn cầu, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính có thể cho phép giao dịch và gỡ trừng phạt đối với tàu theo từng trường hợp.

Vị quan chức nhấn mạnh mục đích của biện pháp này là đưa các tàu ra khỏi “đội tàu bóng tối” để phục vụ hoạt động thương mại hợp pháp trên toàn cầu.

Theo Financial Times, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã nêu ý tưởng này khi phát biểu qua video tại Đại hội Dầu khí Thế giới ở Riyadh, Saudi Arabia, đầu tuần này. Ba người tham dự sự kiện cho biết ông Wright nhận định tình trạng thiếu tàu chở dầu là một điểm nghẽn lớn đẩy cước vận tải toàn cầu lên cao. Theo ông, việc gỡ trừng phạt đối với một số tàu có thể giúp giảm áp lực này.

“Chính quyền Mỹ đang tìm mọi cách có thể để ép giá nhiên liệu xuống trước bầu cử, kể cả khi các chính sách này chỉ có tác động rất nhỏ”, ông Bob McNally, Chủ tịch công ty tư vấn Rapidan Energy, cựu cố vấn năng lượng của Tổng thống George W. Bush và là người tham dự sự kiện trên, nhận định với Financial Times.

Trong khi đó, Reuters dẫn thông tin từ công ty tư vấn Energy Aspects cho biết trong bài phát biểu ở sự kiện trên, ông Wright đề cập đến việc chính quyền đang thảo luận gỡ trừng phạt đối với các tàu thuộc “đội tàu bóng tối”. Ông cho rằng cước vận tải cao kỷ lục đã làm giảm nhu cầu đối với dầu thô Mỹ.

Thông tin về việc gỡ trừng phạt “đội tàu bóng tối” xuất hiện chỉ vài ngày sau khi ông Trump tạm thời gỡ trừng phạt đối với dầu diesel Nga. Theo Reuters, quyết định này có hiệu lực đến ngày 7/4/2027. Việc Tổng thống Mỹ thúc đẩy đưa diesel Nga nhanh chóng ra thị trường toàn cầu cũng có thể tạo sức ép buộc các cơ quan liên quan cho phép sử dụng những tàu đang bị trừng phạt để vận chuyển nhiên liệu.

Quyết định nới trừng phạt diesel Nga vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, các nước châu Âu và một số thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa tại Mỹ. 

Theo giới phân tích, việc nới lỏng trừng phạt đối với dầu diesel Nga đánh dấu sự chuyển hướng đột ngột trong chính sách của Mỹ, theo hướng có lợi hơn cho Moscow. Trong bối cảnh đó, ông Jeremy Paner, luật sư tại hãng luật Hughes Hubbard ở Washington, cho rằng việc tạo điều kiện mua lại các tàu bị trừng phạt có thể giúp chính quyền Mỹ giảm bớt sức ép chỉ trích khi cấp thêm giấy phép liên quan đến Nga.

GỠ PHẠT "TÀU BÓNG TỐI" KHÓ HẠ GIÁ CƯỚC VẬN TẢI

Nỗ lực bổ sung tàu chở dầu của Mỹ diễn ra trong bối cảnh cước vận tải đang ở mức cao kỷ lục. Theo Reuters, chiến tranh Mỹ - Iran và chiến tranh Nga - Ukraine đã đẩy chi phí vận chuyển lên cao, góp phần làm lạm phát leo thang. Cước vận tải đắt đỏ khiến dầu thô Mỹ trở nên quá tốn kém đối với các nhà máy lọc dầu châu Á, buộc các doanh nghiệp này tìm nguồn thay thế từ Trung Đông và Mỹ Latinh.

“Ở thời điểm hiện tại, trọng tâm chú ý của giới hoạch định chính sách đã chuyển từ nguồn cung dầu thô sang tình trạng thiếu tàu vận chuyển - một điểm nghẽn lớn trong việc đưa dầu ra thị trường”, ông Daniel Yergin, Phó chủ tịch công ty S&P Global, nói với Financial Times.

Giá nhiên liệu cao cũng đang tạo sức ép chính trị lên Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử ngày 3/11, khi đảng này hy vọng giữ quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội. Theo Financial Times, các cuộc thăm dò cho thấy lạm phát cao do chiến tranh Mỹ - Iran gây ra đã khiến nhiều cử tri quay lưng với đảng của ông Trump.

Dữ liệu công bố trong tuần này cho thấy lạm phát tại Mỹ tăng lên 3,7% trong tháng 9, khi giá nhiên liệu tăng trở lại. Giá diesel bán lẻ bình quân tại Mỹ hiện vẫn ở sát ngưỡng cao kỷ lục. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gần đây cảnh báo tình trạng thiếu diesel trên toàn cầu sẽ kéo dài đến giữa năm 2027.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng việc gỡ trừng phạt khó kéo cước vận tải giảm đáng kể. Theo Energy Aspects, khoảng 13-19% đội tàu chở dầu toàn cầu đang chịu trừng phạt của Mỹ, nhưng phần lớn là tàu cũ và nhiều khả năng không được bảo dưỡng tốt. Vì vậy, việc gỡ trừng phạt khó có thể nhanh chóng bổ sung đáng kể năng lực cho đội tàu vận tải hoạt động hợp pháp. Hơn nữa, phần lớn tàu bị trừng phạt vì liên quan đến Nga hoặc Venezuela vẫn hoạt động tích cực trong ba tháng qua.

Energy Aspects nhận định biện pháp này có thể giúp tăng lượng dầu được vận chuyển tại Trung Đông, dù tác động đến cước vận tải không lớn. Cụ thể, một số ít tàu có thể được đưa vào phục vụ các chuyến vận chuyển ngắn, qua lại eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman.

Các nguồn tin trong ngành hàng hải cũng nói với Reuters rằng việc Mỹ gỡ trừng phạt khó kéo cước vận tải giảm trên diện rộng, bởi các doanh nghiệp bảo hiểm tàu biển vẫn phải tuân thủ quy định của Liên minh châu Âu (EU) và Anh.

Trong khi đó, công ty phân tích dữ liệu Kpler dự báo biện pháp này gần như không giúp giải quyết cuộc khủng hoảng vận tải dầu hiện nay. Kpler cho rằng giá nhiên liệu tăng chủ yếu do rủi ro chiến sự ở Trung Đông, chứ không chỉ vì thiếu tàu.