Mối quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương đang căng thẳng về vấn đề công nghệ truyền thông, sau khi châu Âu đề xuất dành riêng cho các doanh nghiệp trong khu vực một phần phổ tần cho phép điện thoại thông minh kết nối trực tiếp với vệ tinh...

Bốn tập đoàn viễn thông lớn nhất châu Âu đang cân nhắc triển khai dịch vụ di động qua vệ tinh của riêng mình nhằm thách thức vị thế thống trị của Starlink - nền tảng viễn thông thuộc sở hữu của tỷ phú giàu nhất thế giới Elon Musk. Động thái này có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng xuyên Đại Tây Dương liên quan đến công nghệ truyền thông.

Theo tin từ tờ báo Financial Times, vào ngày 19/10, Deutsche Telekom, Orange, Telefonica và Vodafone cho biết đã ký một bản ghi nhớ ý định nhằm xem xét khả năng cùng đấu thầu phổ tần vô tuyến, cho phép các đơn vị này cung cấp dịch vụ di động qua vệ tinh kết nối trực tiếp tới thiết bị tại châu Âu.

Bước đi này của 4 nhà mạng khổng lồ diễn ra trong bối cảnh tranh chấp địa chính trị về các dịch vụ viễn thông vệ tinh đang ngày càng gay gắt.

Vào tháng 5 năm nay, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất dành riêng cho các doanh nghiệp châu Âu một phần phổ tần cho phép điện thoại thông minh kết nối trực tiếp với vệ tinh. Dải tần 2 GHz này hiện đang được hai công ty Mỹ là Viasat và EchoStar sử dụng, với giấy phép sẽ hết hạn vào năm tới. Động thái này sẽ thu hẹp phạm vi tần số dành cho các công ty Trung Quốc và Mỹ, trong đó có SpaceX, đơn vị đang vận hành mạng lưới vệ tinh Starlink.

Đề xuất trên của EC đã trở thành tâm điểm gây căng thẳng xuyên Đại Tây Dương. Tuần trước, Đại sứ Mỹ Andrew Puzder tại EU nói với Financial Times rằng các công ty châu Âu sẽ phải đối mặt với những biện pháp trả đũa "tàn khốc" nếu khối này không thay đổi đề xuất nói trên - một ý tưởng bị cho là sẽ gây bất lợi cho các doanh nghiệp Mỹ như Starlink.

Kế hoạch của EC cũng đã vấp phải sự chỉ trích dữ dội từ SpaceX. Công ty khai phá không gian và trí tuệ nhân tạo (AI) do ông Musk điều hành đã cảnh báo rằng đề xuất này có nguy cơ làm suy giảm chất lượng kết nối tại Ukraine, nơi Starlink đóng vai trò thiết yếu đối với hoạt động liên lạc của cả dân thường trong bối cảnh cuộc chiến tranh với Nga.

Trong tháng 10 này, Starlink cũng trở thành tâm điểm tranh cãi sau khi dịch vụ của mạng này tại Ukraine bị gián đoạn giữa lúc căng thẳng nảy sinh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Ukraine, ông Volodymir Zelenskiy.

Theo một số nguồn thạo tin, sáng kiến vệ tinh chung của các công ty châu Âu đã nhận được sự ủng hộ kín đáo từ các quan chức trong khối. EU đang nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc nặng nề vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số cốt lõi do các nhà cung cấp bên ngoài khối đảm trách.

Theo sáng kiến này, các công ty sẽ xây dựng cơ sở hạ tầng mặt đất cần thiết, bao gồm các trạm gốc để phục vụ kết nối vệ tinh. Tuy nhiên, thay vì tự phát triển một mạng lưới vệ tinh riêng, họ dự định sẽ hợp tác với một nhà cung cấp hiện có, và đơn vị này hiện vẫn chưa được lựa chọn.

Hướng đi như vậy có thể tạo ra những thách thức cho đề xuất trên, bởi phần lớn các mạng lưới vệ tinh hiện nay đều do các công ty Mỹ hoặc Trung Quốc vận hành. Nhà điều hành vệ tinh Eutelsat của Pháp đã phát triển một mạng lưới vệ tinh quy mô lớn, nhưng công ty này vẫn còn thua xa Starlink - đơn vị hiện có hơn 11.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo.

Theo chuyên gia phân tích Andrew Lee từ ngân hàng Goldman Sachs, động thái này là một “lời nhắc nhở trấn an các nhà đầu tư rằng các nhà điều hành châu Âu coi công nghệ vệ tinh là giải pháp bổ trợ cho mạng lưới viễn thông nội địa của họ, đồng thời cho thấy các cơ quan chức năng châu Âu mong muốn dành riêng phổ tần cho công nghệ vệ tinh để phục vụ các doanh nghiệp trong khu vực”.

Những thay đổi này nằm trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm củng cố “chủ quyền công nghệ” của châu Âu.

Các nhà hoạch định chính sách châu Âu đang tìm cách giảm bớt sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, trong bối cảnh xuất hiện những lo ngại về sự khó đoán định từ phía Tổng thống Mỹ Donald Trump, cũng như rủi ro khi phải dựa vào các công ty nước ngoài để vận hành cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Vào tháng 6 năm nay EC đã giới thiệu Đạo luật Phát triển điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo (CADA), trong đó đặt ra các yêu cầu về chủ quyền đối với các nhà cung cấp dịch vụ đám mây nhạy cảm, đồng thời hỗ trợ các công ty công nghệ châu Âu mở rộng quy mô để tạo ra các giải pháp thay thế cho các tập đoàn công nghệ Mỹ.

Trong cuộc trao đổi với Financial Times, đại sứ Mỹ Puzder cho biết ông hiểu quyền của châu Âu trong việc bảo vệ các thông tin nhạy cảm của chính phủ, nhưng cảnh báo không nên sử dụng luật pháp để ưu ái các doanh nghiệp trong nước bằng cách gây bất lợi cho các đối thủ cạnh tranh từ Mỹ.

“Nếu mục đích là làm giảm khả năng cạnh tranh của Mỹ, thì tôi cho rằng đó không phải là mục tiêu chính đáng. Họ không được giúp các công ty châu Âu trở nên cạnh tranh hơn bằng cách làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các công ty Mỹ”, ông nói.

Theo ông Puzder, thay vì tìm cách kiềm chế sự thống trị của các công ty Mỹ, Brussels và Washington nên hợp sức để cạnh tranh với Trung Quốc trong cuộc đua phát triển AI. Quan điểm này cũng tương đồng với nhận định của Tổng thống Trump rằng “điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là chúng ta để thua Trung Quốc trong cuộc đua này”.

Vị đại sứ thúc giục châu Âu “từ bỏ tư duy quản lý theo kiểu tìm cách ngăn chặn mọi thứ, bởi chúng ta đang trong một cuộc đua với Trung Quốc”, không chỉ trong lĩnh vực AI mà còn cả lĩnh vực điện toán lượng tử. Ông cho biết Mỹ sở hữu những yếu tố cần thiết để giành chiến thắng trong cuộc đua đó, “nhưng mọi chuyện sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu Mỹ hợp tác thay vì đối đầu với châu Âu”.