Đến hết tháng 10/2026, tổng nợ thuế lũy kế đã vượt 267.000 tỷ đồng, tương đương 11% tổng thu ngân sách và cao gấp đôi năm 2021. Đáng chú ý, hơn một nửa số nợ là tiền sử dụng đất, phản ánh áp lực thu hồi nợ không chỉ đến từ ý thức chấp hành nghĩa vụ thuế mà còn gắn với khó khăn của thị trường bất động sản…

Bên cạnh tình trạng mã số thuế tồn đọng, áp lực thu hồi nợ thuế cũng là vấn đề được đặt ra tại phiên chất vấn sáng ngày 2/11 đối với Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho biết Quốc hội đặt mục tiêu kiểm soát tỷ lệ nợ thuế, lệ phí dưới 5% tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, số nợ thuế vẫn có xu hướng tăng qua các năm. Đến nay, tổng nợ thuế đã lên tới hơn 260.000 tỷ đồng, gấp khoảng 2 lần so với năm 2021.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chiến lược phát triển ngành thuế đặt ra hai chỉ tiêu riêng biệt: nợ thuế phát sinh trong năm phải được duy trì dưới 5% tổng thu ngân sách từ thuế, trong khi tổng nợ đọng tích lũy qua các năm cần được kiểm soát dưới 8%.

Theo Bộ trưởng, tính đến hết tháng 10/2026, tỷ lệ nợ thuế phát sinh trong năm ở mức 3%, đạt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tổng nợ thuế lũy kế vẫn ở mức 11%, tương đương hơn 267.000 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với ngưỡng kiểm soát 8%.

“Hơn một nửa tổng số nợ này là tiền sử dụng đất, trong bối cảnh thị trường bất động sản còn trầm lắng. Điều này cho thấy áp lực nợ thuế không chỉ đến từ việc chấp hành nghĩa vụ của người nộp thuế mà còn chịu tác động từ tình hình hoạt động của thị trường và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai”

Trước thực trạng trên, Bộ Tài chính đang triển khai các giải pháp nhằm đưa tỷ lệ nợ thuế phát sinh hằng năm xuống dưới 5% và tổng nợ thuế về dưới 8%. Trong đó, ngành thuế sẽ giao chỉ tiêu thu hồi nợ đến từng cán bộ, đồng thời đánh giá kết quả thực hiện từ cấp địa phương đến người trực tiếp quản lý thuế.

Song song với biện pháp quản lý, Bộ trưởng cho biết cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về thuế theo hướng dễ tiếp cận và thuận tiện hơn cho cả người nộp thuế lẫn cơ quan thực thi.

Bên cạnh đó, công tác phổ biến chính sách cũng cần được chú trọng để hạn chế tình trạng người nộp thuế không nắm rõ quy định, dẫn đến vi phạm nghĩa vụ. Đồng thời, ngành thuế sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, vận động để người dân và doanh nghiệp nhận thức đầy đủ trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

Đối với những trường hợp có đủ năng lực tài chính nhưng cố tình không thực hiện nghĩa vụ, cơ quan thuế sẽ tăng cường giám sát, kiểm tra và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Trần Anh Tuấn (TP. Hồ Chí Minh) đặt vấn đề về trách nhiệm của cơ quan quản lý khi chậm hoàn thuế cho người dân, doanh nghiệp.

Theo đại biểu, Luật Quản lý thuế năm 2019 từng quy định trường hợp cơ quan nhà nước chậm nộp tiền hoàn thuế thì phải trả lãi với mức tương ứng 0,03%/ngày, nhưng Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này. Từ sự khác biệt đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của người nộp thuế khi việc hoàn trả tiền thuế bị chậm trễ do phía cơ quan quản lý.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết "lỗi của ai, người ấy chịu”, nếu nguyên nhân thuộc về cơ quan nhà nước hoặc cán bộ thuế thì cá nhân có liên quan phải chịu trách nhiệm theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Tuy nhiên, Bộ trưởng lưu ý điều kiện quan trọng là hồ sơ hoàn thuế phải đầy đủ và đúng quy định pháp luật. Hiện ngành thuế đặt mục tiêu xử lý hồ sơ thuộc luồng xanh trong 7 ngày.

Theo đó, toàn bộ hồ sơ hoàn thuế đã được thực hiện trực tuyến, song quá trình kiểm tra, đối chiếu hóa đơn vẫn cần thời gian, đặc biệt đối với doanh nghiệp thuộc nhóm có rủi ro trong chấp hành pháp luật thuế.

“Cần bảo đảm nguyên tắc bình đẳng giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế. Nếu người dân, doanh nghiệp chậm thực hiện nghĩa vụ thuế thì phải chịu xử phạt hành chính và tiền chậm nộp. Ngược lại, khi người nộp thuế đã cung cấp hồ sơ đầy đủ, đúng quy định nhưng cơ quan thuế hoặc cán bộ tiếp nhận không xử lý đúng thời hạn, người có lỗi phải chịu trách nhiệm”

 Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn