Pháp và Đức kêu gọi thiết lập một công cụ "phản ứng mang tính hệ thống" mới của Liên minh châu Âu (EU) cho phép Brussels hành động nhanh chóng nhằm ứng phó với các hành vi bóp méo thị trường do Trung Quốc thúc đẩy, đồng thời lên kế hoạch ứng phó với sự trả đũa và cải tổ các công cụ phòng vệ thương mại...

Theo trang Euronews, hai quốc gia đã đề xuất trao thêm thẩm quyền cho Ủy ban châu Âu (EC) để chống lại tình trạng bóp méo thị trường trong bối cảnh EU đối mặt với áp lực thương mại ngày càng tăng từ Trung Quốc.

Trong lá thư gửi Chủ tịch EC Ursula von der Leyen vào đầu tuần này, kèm theo một tài liệu chính sách về tình trạng mất cân bằng kinh tế toàn cầu, Paris và Berlin kêu gọi xây dựng các công cụ nhằm hạn chế quyền tiếp cận thị trường EU, đa dạng hóa nguồn cung và chuẩn bị cho khả năng bị trả đũa.

EU vốn nhận định mối quan hệ kinh tế của khối này với Trung Quốc hiện không bền vững, khi thâm hụt thương mại ước tính của khối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã lên tới 1 tỷ euro mỗi ngày trong năm 2025. EU đã ấn định thời hạn đến hết tháng 10 này để Trung Quốc đưa ra các nhượng bộ.

Theo dự kiến, vấn đề này sẽ được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu vào tuần tới, nơi Pháp và Đức sẽ thúc đẩy các hành động khẩn cấp.

"Chúng ta cần một khuôn khổ toàn diện để bổ sung các công cụ pháp lý mới vào bộ công cụ hiện có, theo một cách thức tinh gọn và không rườm rà về thủ tục hành chính”, Euronews trích nội dung lá thư có chữ ký của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Đức Friedrich Merz.

Tài liệu kèm theo lá thư cảnh báo rằng "một cú sốc công nghiệp quy mô lớn" đang tác động mạnh đến các lĩnh vực then chốt trong mô hình kinh tế châu Âu, bao gồm dược phẩm, hàng không vũ trụ, ô tô, máy móc công nghiệp và hóa chất.

Lá thư kêu gọi kích hoạt một công cụ mới trong trường hợp "các nước thứ ba tìm cách cản trở việc khôi phục sân chơi bình đẳng và các điều kiện thị trường công bằng thông qua các biện pháp chính trị hoặc kinh tế, dẫn đến tình trạng méo mó thị trường nghiêm trọng và mang tính hệ thống”. Công cụ này sẽ hạn chế quyền tiếp cận thị trường chung châu Âu, yếu tố mà Paris và Berlin coi là đòn bẩy chính của EU trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc.

Pháp và Đức mong muốn các quyết định được đưa ra nhanh chóng thông qua quy trình ủy ban (comitology), trong đó đại diện các quốc gia thành viên sẽ xem xét kỹ lưỡng các biện pháp do EC đề xuất.

Điểm mấu chốt là công cụ này sẽ được kích hoạt "trừ khi có đa số thành viên đủ điều kiện đưa ra ý kiến phản đối", qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Ủy ban hành động.

Tài liệu chính sách cũng nêu rõ rằng công cụ này cần "không phân biệt quốc gia cụ thể, bao quát mọi hình thức bóp méo thị trường - từ một sản phẩm đơn lẻ đến toàn bộ ngành công nghiệp, từ các khoản trợ cấp đến hành vi thao túng tiền tệ”. Mục tiêu là cho phép EC xây dựng các giải pháp được thiết kế riêng, phản ánh lợi ích của EU và không đặt ra nghĩa vụ chỉ đối với các doanh nghiệp châu Âu.

Theo một nguồn tin từ Điện Elysee, mục tiêu đặt ra là có thể áp thuế quan, đồng thời triển khai "bất kỳ biện pháp nào thể hiện uy tín của EU và, trên hết, là quyết tâm khôi phục một sân chơi bình đẳng”.

Các biện pháp ứng phó có thể bao gồm những cơ chế tương tự như Công cụ chống cưỡng ép (Anti-Coercion Instrument) hiện có của EU. Đây là công cụ được thiết kế để ứng phó với hành vi cưỡng ép kinh tế từ các quốc gia bên ngoài khối và cho phép EU hạn chế quyền tiếp cận giấy phép cũng như quyền sở hữu trí tuệ.

Bức thư cũng kêu gọi thiết lập một công cụ đa dạng hóa, điều mà bà von der Leyen đã công bố tại kỳ họp Hội đồng châu Âu gần đây nhất vào tháng 6. Theo tài liệu đi kèm bức thư, công cụ đó cần giúp "giảm sự phụ thuộc của châu Âu, giải quyết tình trạng tập trung nguồn cung hiện tại và ngăn ngừa các rủi ro tập trung mới nổi, đồng thời tính đến mức độ tập trung nhập khẩu từ một quốc gia, công ty hoặc quốc tịch của các bên liên quan cụ thể, cũng như thị phần ở cấp độ toàn cầu”.

Nói cách khác, Berlin và Paris mong muốn một khuôn khổ toàn diện nhằm phục vụ các mục tiêu đa dạng hóa, phù hợp với chương trình nghị sự về an ninh kinh tế và bao quát cả những vấn đề gây mất cân bằng nằm ngoài phạm vi thương mại thuần túy.

Tài liệu thừa nhận rằng các biện pháp trả đũa có thể sẽ thử thách sự đoàn kết chính trị của EU, và một mặt trận thống nhất sẽ đóng vai trò then chốt trong bất kỳ cuộc chiến thương mại nào với Trung Quốc. "EU cần phải chuẩn bị sẵn sàng và tính đến các phản ứng quốc tế cũng như khả năng bị trả đũa đối với các chính sách, công cụ và biện pháp của mình. Việc hiểu rõ quy mô và các hình thức cưỡng ép khác nhau là điều cốt yếu”, tài liệu nêu rõ.

Đề xuất này kêu gọi lập danh mục các biện pháp trả đũa có thể xảy ra và đánh giá tác động của các biện pháp đó đối với từng quốc gia thành viên, song song với việc tăng cường phối hợp giữa các nhà lãnh đạo EU.

Tài liệu cũng kêu gọi thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu rủi ro và cắt giảm sự phụ thuộc, đồng thời hối thúc EC tăng cường sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại thông qua việc chủ động khởi xướng nhiều cuộc điều tra hơn cũng như tái phân bổ nhân sự và nguồn lực để hỗ trợ các hoạt động này.

Ngoài ra, tài liệu còn ủng hộ một cách tiếp cận bao quát hơn đối với các tranh chấp thương mại ở cấp độ toàn ngành, trong bối cảnh "việc bảo hộ các nhóm hàng hóa cụ thể và hẹp không còn đủ hiệu quả trước những bóp méo mang tính hệ thống và sự thống trị toàn cầu của các nước thứ ba trên toàn bộ chuỗi giá trị của những ngành công nghiệp nhất định”.

Paris và Berlin cũng đề xuất những thay đổi có trọng tâm đối với các quy định về chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ nhằm ngăn chặn hiệu quả hơn các hành vi lách luật đối với các biện pháp thương mại của EU.