Giữa lúc châu Âu đối mặt với hàng loạt thách thức kinh tế, tâm lý bi quan thái quá về tình trạng hiện tại của nền kinh tế khu vực có lẽ chính là một trong những vấn đề tai hại nhất...

Đó là quan điểm của bà Marieke Blom - nhà kinh tế trưởng của ngân hàng Hà Lan ING - người đang nỗ lực đính chính một số quan niệm sai lầm mang màu sắc ảm đạm về kinh tế châu Âu.

Sau nửa thiên niên kỷ châu Âu giữ vị trí trung tâm hoặc cận trung tâm của nền kinh tế toàn cầu, nhiều người ở cả trong và ngoài khu vực này đang có cái nhìn rằng châu Âu - trong một tâm trạng tự mãn - đang trôi dạt về phía rìa thế giới, nơi châu lục này chấp nhận việc trở thành "một bảo tàng xinh đẹp", theo cách nói của Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde.

Hiếm có ai nhìn nhận vấn đề theo hướng tích cực - rằng "ly nước vẫn còn đầy một nửa" - và nhiều điểm yếu bị gán cho châu Âu thực chất đã bị thổi phồng. Bà Blom là một trong số ít đó.

Nỗi lo ngại của vị chuyên gia kinh tế người Hà Lan này là giới quan sát hiện tại dường như chỉ tập trung quá mức vào các vấn đề tiêu cực mà bỏ qua những thế mạnh vốn có của châu Âu. Bà cho rằng điều này đang khiến các doanh nghiệp trở nên e dè và khuyến khích các hộ gia đình tiết kiệm thay vì chi tiêu. Cách đánh giá tiêu cực về kinh tế châu Âu cũng có thể khiến các nhà hoạch định chính sách lo lắng hơn về việc bảo vệ những gì đang có trong tay.

"Đôi khi, khi một chính trị gia quá lo lắng về tình trạng kinh tế hiện tại, họ có xu hướng muốn duy trì hiện trạng thay vì hướng tới tương lai và tin rằng vẫn còn những giải pháp thay thế khác”, bà Blom nói trong một cuộc trả lời phỏng vấn tờ báo Wall Street Journal.

Bà Blom dẫn chứng phản ứng của châu Âu khi bị Tổng thống Mỹ Donald Trump áp thuế quan: khối này đã chọn cách không trả đũa, dù cho rằng việc bị áp thuế như vậy là bất công và vô lý. "Các chính trị gia đã đánh giá quá mức tác động mà cuộc chiến thương mại có thể gây ra đối với châu Âu và tỏ ra vô cùng sốt sắng muốn đạt được một thỏa thuận”, bà nhận định.

Bầu không khí ảm đạm này cũng có thể khiến những giải pháp khác biệt, vốn được đề xuất bởi các đảng phái nằm ngoài dòng chảy chính trị truyền thống của châu Âu, trở nên hấp dẫn hơn trong mắt công chúng. “Nếu người dân mất hy vọng và mất niềm tin vào hệ thống chỉ vì ngày nào cũng đọc tin tức nói rằng hệ thống đó tồi tệ, thì có lẽ họ sẽ dần ngả theo tư duy dân túy”, bà Blom nói.

Sau 18 tháng làm việc với giới lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu và tham dự hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos, bà Blom đi đến kết luận rằng chính tâm lý bi quan thái quá đang đe dọa tương lai kinh tế của châu Âu. “Người ta có cảm giác mạnh mẽ rằng Mỹ sẽ trở thành nền kinh tế hàng đầu thế giới trong khi châu Âu đang lâm vào tình cảnh vô cùng khó khăn. Tôi cảm thấy quan điểm này đang trở nên quá phiến diện và có lẽ cũng đang gây ra những tác động nhất định”, bà nói.

Ít ai cho rằng nền kinh tế châu Âu đang hoàn toàn ổn. Tăng trưởng kinh tế của khu vực này đã trì trệ kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, và châu Âu đang tụt hậu so với Mỹ cũng như Trung Quốc trong việc phát triển các công nghệ mới. Mối lo ngại mới nhất hiện nay là trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, một cuộc thảo luận cân bằng hơn về nền kinh tế châu Âu có thể giúp các doanh nghiệp, cử tri và các nhà hoạch định chính sách tìm ra hướng đi tốt hơn.

"Điều quan trọng là phải nhìn nhận vấn đề theo một cách khác”, bà Blom nói.

Loạt báo cáo mà nhà kinh tế này gửi tới khách hàng và các bên quan tâm đưa ra cái nhìn tích cực hơn về những thách thức mà châu Âu đang đối mặt. Bà cho rằng mặc dù châu Âu có dân số đang già hóa và suy giảm, nhưng tỷ lệ người tham gia lực lượng lao động lại đang gia tăng. Tăng trưởng năng suất có thể chậm hơn so với Mỹ, nhưng khoảng cách này không lớn như vẻ bề ngoài nếu tính đến cả các quốc gia ở khu vực phía đông Liên minh châu Âu (EU).

Bà Blom kết luận: "Châu Âu đã đạt được thành tựu lớn hơn mức mà các cuộc thảo luận công khai thường ghi nhận, nhưng vẫn chưa tương xứng với tham vọng”.

Những đánh giá này được đưa ra vào thời điểm nền kinh tế châu Âu đang cho thấy khả năng phục hồi tốt hơn dự báo của hầu hết các chuyên gia kinh tế, song sự phục hồi này lại ít được chú ý. Khu vực đồng euro là khu vực kinh tế lớn duy nhất ghi nhận sự tăng tốc trong quý 2/2026, khoảng thời gian mà xung đột quân sự Mỹ - Iran đẩy giá năng lượng tăng chóng mặt.

Tương tự, việc châu Âu tránh được kịch bản rơi vào suy thoái - một kịch bản đã được các nhà dự báo tin chắc là sẽ trở thành hiện thực - sau khi chiến tranh giữa Nga và Ukraine nổ ra vào năm 2022 và sau khi Tổng thống Trump tăng thuế quan vào năm 2025 cũng ít được ghi nhận.

“Dù tăng trưởng năng suất còn yếu, châu Âu vẫn duy trì được chất lượng cuộc sống tốt. Châu Âu đã nhận diện rõ ràng hơn các thách thức của mình, có lộ trình tổng thể để giải quyết những thách thức đó, và sở hữu các thể chế vững mạnh hơn so với một thập kỷ trước”, bà Blom lạc quan nói.