Việc Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tuần vừa rồi đã làm dấy lên hy vọng rằng cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran sẽ sớm chấm dứt...

Tuy nhiên, giới phân tích nói rằng rủi ro cuộc chiến này leo thang trở lại vẫn còn lớn.

Giá dầu thô Brent giao sau tại thị trường London - giá tham chiếu của thị trường dầu lửa toàn cầu - đã giảm 17% trong tuần vừa rồi, đánh dấu tuần giảm mạnh nhất kể từ khi đại dịch Covid-19 bắt đầu, sau khi Phó tổng thống Mỹ JP Vance đưa ra đánh giá công khai rằng thất bại của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử vừa rồi chính là do cuộc chiến ở Vùng Vịnh. Phát biểu này của ông Vance đặt ra câu hỏi về việc chính quyền Tổng thống Donald Trump liệu còn tập hợp được sự ủng hộ cần thiết để tiếp tục cuộc chiến với Iran.

MỨC ĐỘ CĂNG THẲNG VẪN CÒN LỚN

Theo hãng tin CNBC, Đảng Dân chủ dự định tận dụng thế đa số áp đảo của mình tại Thượng viện và Hạ viện để thông qua một nghị quyết về thẩm quyền chiến tranh, yêu cầu Tổng thống Trump chấm dứt cuộc chiến. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho biết căng thẳng tại Trung Đông vẫn chưa hề hạ nhiệt kể từ sau cuộc bầu cử, trong khi các nghị sĩ Đảng Dân chủ mới đắc cử phải đến tháng 1 mới chính thức nhậm chức.

Trong một báo cáo vào hôm thứ Sáu vừa rồi, bà Helima Croft, trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, nhận định: “Trong suốt cả tuần qua, chúng tôi nhận thấy sự khác biệt rõ rệt giữa một bên là tâm lý lo ngại ở Vùng Vịnh trước tình trạng leo thang căng thẳng, với một bên là tâm lý lạc quan của các nhà đầu tư ở cách xa khu vực này hàng ngàn dặm và chỉ đưa ra nhận định dựa trên các dòng tít báo”.

Vào cuối ngày thứ Bảy, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã vô hiệu hóa một tàu chở dầu treo cờ St. Kitts sau khi con tàu này phớt lờ nhiều cảnh báo và cố gắng rời khỏi khu vực sau khi ghé vào một cảng của Iran. Truyền thông nhà nước Iran cũng đưa tin về các vụ nổ trên đảo Qeshm ở eo biển Hormuz, cùng một số vụ nổ khác tại cảng Jask.

Theo các cơ quan an ninh hàng hải, kể từ sau cuộc bầu cử ở Mỹ, một số tàu chở dầu đã bị tấn công gần Oman, khiến một thủy thủ thiệt mạng. Lực lượng Houthi thân Iran tại Yemen vẫn tiếp tục phóng tên lửa vào quốc gia láng giềng Saudi Arabia.

Trong khi đó, quân đội Mỹ vẫn tiếp tục tăng cường lực lượng ở Trung Đông, với nhóm tác chiến tàu sân bay thứ ba đang trên đường tiến vào khu vực. Công ty tư vấn Rapidan Energy dự báo khả năng 80% xung đột sẽ tái diễn trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao đang rơi vào bế tắc.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn hãng tin CNN được phát vào ngày Chủ nhật vừa rồi, ông Trump cho biết việc tái khởi động chiến tranh với Iran là chuyện khó có thể xảy ra, miễn là các cuộc đàm phán nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và mở lại eo biển Hormuz đạt được tiến triển. Tuy nhiên, ông vẫn để ngỏ khả năng thực hiện các cuộc tấn công bổ sung nếu thấy cần thiết. Tổng thống nhắc lại lời đe dọa sẽ tấn công các cây cầu và nhà máy điện tại Iran nếu chiến tranh leo thang trở lại.

“Tôi đang có ba tàu sân bay ở đó. Chiếc thứ ba vừa mới đến. Chúng tôi có ba tàu sân bay, tất cả đều đã sẵn sàng chiến đấu. Chúng tôi đã xác định 38 cây cầu mà chúng tôi có thể phá hủy chỉ trong vòng 1 giờ đồng hồ”, ông Trump nói.

Sau đó cùng ngày, trên nền tảng Truth Social, ông Trump viết rằng “Lực lượng đặc nhiệm Cổng Sắt (Task Force Iron Gate) đang hoạt động với toàn bộ sức mạnh tại Cộng hòa Hồi giáo Iran. Kết hợp với cuộc phong tỏa hải quân quy mô lớn nhất trong lịch sử, gần như không có gì có thể lọt vào hoặc thoát ra khỏi Iran!”

RỦI RO GIÁ DẦU LEO THANG TRỞ LẠI

Hôm thứ Bảy, CENTCOM đã công bố thành lập lực lượng đặc nhiệm nói trên, mô tả đây là một sáng kiến nhằm “ngăn chặn sự di chuyển của các hệ thống vũ khí tiên tiến, công nghệ lưỡng dụng, các loại vật liệu nằm trong danh mục cấm vận, cũng như các dòng doanh thu bất hợp pháp qua các biên giới đất liền và khu vực Biển Caspi của Iran”. Cùng với đó, Mỹ đã duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran trong nhiều tháng qua.

Ông Bob McNally, Chủ tịch công ty tư vấn Rapidan, nhận định rằng giá dầu thô sẽ lại vượt mốc 100 USD/thùng nếu xung đột leo thang trở lại, từ mức trên 98 USD/thùng đối với giá dầu Brent và dưới 91 USD/thùng đối với giá dầu WTI khi đóng cửa phiên ngày thứ Sáu vừa rồi.

Trong một cuộc trao đổi với CNBC vào hôm thứ Sáu, ông McNally cho biết: “Tổng thống Donald Trump quyết tâm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và buộc quốc gia này từ bỏ năng lực hạt nhân của mình. Ông ấy coi đây là một phần di sản chính trị mà mình muốn để lại, bất chấp mọi cái giá phải trả”.

“Ở chiều ngược lại, chính quyền Iran hoàn toàn không sẵn lòng thực hiện điều đó”, vị chuyên gia nhận định và cho rằng chừng nào sự khác biệt cốt lõi giữa Mỹ và Iran vẫn còn tồn tại, thì nguy cơ leo thang căng thẳng vẫn sẽ tiếp diễn.

Ông Amos Hochstein, cựu cố vấn năng lượng của cựu Tổng thống Joe Biden, nhận định rằng nguy cơ chiến tranh vẫn hiện hữu, đặc biệt là khi ông Trump không còn phải đối mặt với bất kỳ cuộc bầu cử nào trong tương lai. Trong một chương trình của CNBC vào thứ Sáu, ông Hochstein cảnh báo rằng nếu xung đột leo thang trở lại, giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay đều sẽ tăng mạnh.

Quốc hội Mỹ khó có khả năng thông qua nghị quyết về thẩm quyền tuyên chiến trước khi đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát vào tháng 1 tới. Hơn nữa, ông Trump hoàn toàn có quyền phủ quyết bất kỳ nghị quyết nào như vậy.

Theo bà Croft, công cụ gây áp lực chính mà Quốc hội Mỹ nắm giữ là quyền kiểm soát ngân sách. Ngân sách hiện tại của Chính phủ Mỹ sẽ hết hạn vào ngày 11/12, và các cuộc đàm phán về nghị quyết duy trì ngân sách có thể kéo dài sang năm 2027. Điều này sẽ mang lại cho đảng Dân chủ lợi thế lớn hơn khi họ chính thức nắm quyền vào tháng 1.

Bà Croft lưu ý với các nhà đầu tư: “Điều quan trọng cần lưu ý là việc trì hoãn các quyết định về ngân sách sẽ không lập tức hạn chế khả năng thực hiện các chiến dịch quân sự của ông Trump, nhưng có thể làm thay đổi đáng kể triển vọng tài khóa dài hạn của chính quyền này”.

Theo hãng thông tấn nhà nước Qatar, trong cuộc điện đàm vào thứ Sáu, ông Trump đã thảo luận với Tiểu vương Qatar về các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực.

Trước đó, một quan chức cấp cao giấu tên của Iran hôm thứ Năm nói với hãng tin Reuters rằng Tehran đã gửi một đề xuất liên quan đến vấn đề hạt nhân tới Mỹ thông qua Qatar. Vị quan chức này khẳng định với Reuters rằng Tehran sẽ chỉ thảo luận về đề xuất đó sau khi Mỹ đáp ứng các yêu cầu của họ.

Trong khi đó, ông Trump dường như gạt bỏ các nỗ lực ngoại giao này. “Iran sẽ không bao giờ được có vũ khí hạt nhân… Dù họ đang cân nhắc điều gì đi chăng nữa thì cũng chẳng tạo ra khác biệt nào cả”, ông nói khi đề cập đến các nỗ lực ngoại giao kể trên.