Ngân hàng Nhà nước sẽ siết chặt tiêu chuẩn xác thực sinh trắc học nhằm ngăn chặn hành vi giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (deepfake), đồng thời bổ sung cơ chế trì hoãn giao dịch tối thiểu 24 giờ để phòng chống lừa đảo. Các quy định mới dự kiến có hiệu lực trong năm 2027, hướng tới tăng cường an toàn giao dịch và bảo vệ người sử dụng dịch vụ thanh toán…

Thông tin tại buổi họp báo Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho biết việc đối chiếu thông tin sinh trắc học chính chủ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thời gian qua đã góp phần đáng kể vào việc hạn chế tài khoản phục vụ hoạt động lừa đảo, gian lận, cũng như tình trạng thuê, mua, mượn, bán tài khoản ngân hàng.

ĐỐI TƯỢNG LỪA ĐẢO ĐÃ QUA MẶT MỘT SỐ BƯỚC XÁC THỰC SINH TRẮC HỌC

Tuy nhiên, ông Tuấn nhấn mạnh xác thực sinh trắc học không phải giải pháp duy nhất để ngăn chặn lừa đảo. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, các đối tượng gian lận ngày càng sử dụng deepfake và AI để tìm cách vượt qua những biện pháp kiểm tra, đối chiếu thông tin của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.

"Có thể nói thẳng là các đối tượng đã qua mặt được một số bước kiểm tra thông tin sinh trắc học của một số tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán", ông Tuấn cho biết.

Ngay khi nắm được thông tin về những điểm yếu trong hệ thống xác thực của các tổ chức liên quan, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các đơn vị khẩn trương rà soát, khắc phục lỗ hổng và thay thế công nghệ cũ bằng công nghệ mới.

Về giải pháp lâu dài, ông Tuấn cho biết Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra những yêu cầu kỹ thuật chi tiết đối với việc đối chiếu thông tin sinh trắc học trong các văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đó, các hệ thống xác thực phải đáp ứng những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, có chứng chỉ, chứng nhận và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về khả năng phòng chống deepfake, ngăn chặn việc lợi dụng AI và thông tin sinh trắc học không chính thống để thực hiện hành vi gian lận.

Những tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, trung gian thanh toán không đáp ứng yêu cầu sẽ phải ngừng cung cấp dịch vụ liên quan.

“Do cần thời gian để các đơn vị nâng cấp hạ tầng và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, các quy định có điều khoản chuyển tiếp và sẽ bắt đầu có hiệu lực trong năm 2027”, Vụ trưởng Vụ Thanh toán thông tin tới báo chí.

Ông Tuấn kỳ vọng việc áp dụng các tiêu chuẩn mới sẽ giúp hệ thống xác thực của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán chặt chẽ và an toàn hơn.

Tuy nhiên, đại diện Ngân hàng Nhà nước tiếp tục nhấn mạnh rằng những giải pháp kỹ thuật chỉ góp phần giảm bớt nguy cơ gian lận, không thể loại bỏ hoàn toàn hành vi lừa đảo.

Đáng chú ý, dự kiến từ ngày 1/3/2027, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán sẽ phải cung cấp công cụ cho phép khách hàng đăng ký hạn mức giao dịch và thời gian trì hoãn 24 giờ đối với giao dịch đến tài khoản chưa từng giao dịch trong một năm liền kề.

Khoảng thời gian này nhằm giúp người chuyển tiền có thêm cơ hội kiểm tra lại thông tin, liên hệ người thân hoặc xác minh thông qua hệ thống ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán trước khi quyết định có tiếp tục giao dịch hay không.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước cho rằng đây sẽ là một trong những giải pháp góp phần hạn chế các vụ lừa đảo, đặc biệt trong những tình huống người dùng bị đối tượng gian lận thao túng tâm lý để thực hiện chuyển tiền.

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THANH TOÁN BẰNG KHUÔN MẶT VÀ MẠCH MÁU LÒNG BÀN TAY

Cùng với những biện pháp tăng cường an toàn thanh toán, hạ tầng xử lý giao dịch tiếp tục được đầu tư để đáp ứng nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng tăng.

Ông Nguyễn Quang Minh, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), cho biết trong năm 2025, hệ thống NAPAS đã xử lý hơn 12 tỷ giao dịch. Trong 9 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch tiếp tục tăng khoảng 35% so với cùng kỳ năm trước.

Đặc biệt, trong những tuần gần đây, lượng giao dịch qua hệ thống NAPAS đạt bình quân khoảng 45 triệu giao dịch mỗi ngày, chưa tính những thời điểm cao điểm. Để đáp ứng nhu cầu này, NAPAS duy trì năng lực xử lý giao dịch ở mức trên 200% so với nhu cầu thực tế.

Theo ông Minh, với quy mô 50 triệu giao dịch mỗi ngày, hệ thống phải thường xuyên bảo đảm công suất xử lý trên 100 triệu giao dịch mỗi ngày. Việc duy trì năng lực dự phòng nhằm đáp ứng những thời điểm giao dịch tăng đột biến, đồng thời bảo đảm hoạt động thanh toán ổn định, thông suốt và an toàn.

“Chúng tôi đã phát triển những công nghệ mới như FacePay, tức là sử dụng khuôn mặt để thanh toán; có Palm Pay, tức là sử dụng nhận diện mạng lưới mạch máu trên bàn tay để thanh toán, cũng như nhiều công nghệ thanh toán hiện đại khác.”

Một trong những nâng cấp quan trọng của NAPAS trong năm 2026 là triển khai cơ chế vận hành Zero Downtime, hướng tới duy trì dịch vụ liên tục, không bị gián đoạn. Thay vì chỉ vận hành một trung tâm dữ liệu chính và một trung tâm dự phòng, NAPAS đã nâng cấp để các hệ thống có thể hoạt động đồng thời tại nhiều trung tâm dữ liệu khác nhau.

Theo ông Minh, cơ chế vận hành song song này giúp hệ thống tiếp tục cung cấp dịch vụ ngay cả khi phát sinh rủi ro tại một trung tâm dữ liệu.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, NAPAS tiếp tục phát triển các giải pháp thanh toán phục vụ từng lĩnh vực, bao gồm giao thông, dịch vụ công, giáo dục và y tế.

Trong lĩnh vực giao thông, người dân đã có thể sử dụng thẻ NAPAS thay thế vé truyền thống hoặc thanh toán bằng mã QR trên các tuyến metro. NAPAS cũng đang cung cấp các giải pháp thanh toán trên xe buýt.

Đáng chú ý, ông Minh cho biết NAPAS cùng các đối tác đã nghiên cứu, phát triển những phương thức thanh toán mới như FacePay (thanh toán bằng nhận diện khuôn mặt) và Palm Pay (thanh toán thông qua nhận diện mạng lưới mạch máu trong lòng bàn tay). 

Các công nghệ này nằm trong định hướng nghiên cứu, đón đầu những phương thức thanh toán hiện đại của NAPAS.