Thảo luận dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị tăng quyền chủ động cho chính quyền cấp xã trong tình huống khẩn cấp, đồng thời làm rõ điều kiện áp dụng, minh bạch cơ chế định giá, thanh toán và bồi thường, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người có tài sản.

Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Các ý kiến tập trung vào thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản của chính quyền cơ sở; điều kiện áp dụng trong tình huống cấp bách; cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản.

TRAO QUYỀN CHỦ ĐỘNG CHO CẤP XÃ TRONG TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định tại Điều 17 và Điều 24 của dự thảo luật về thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản của Chủ tịch UBND cấp xã.

Theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản trên địa bàn để phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn khi cấp trung ương, cấp tỉnh không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa trực tiếp tiếp cận địa bàn.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu) cho rằng điều kiện này chưa rõ ràng, có thể hạn chế tính chủ động của chính quyền cơ sở. Trong trường hợp thiên tai gây chia cắt giao thông nhưng thông tin liên lạc vẫn thông suốt, cấp tỉnh chỉ đạo từ xa thì chưa rõ có được coi là đã tiếp cận địa bàn hay không.

Từ thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và phương châm "4 tại chỗ", đại biểu đề nghị bỏ điều kiện ràng buộc, trao quyền chủ động thực chất cho Chủ tịch UBND cấp xã trong xử lý tình huống khẩn cấp.

Đồng tình, đại biểu Lò Thị Luyến (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên) nhấn mạnh yêu cầu cho phép Chủ tịch UBND cấp xã quyết định ngay khi xảy ra lũ quét, sạt lở, không phải chờ cấp trên tiếp cận hiện trường, tránh bỏ lỡ thời điểm cứu hộ. Việc trao quyền cần đi đôi với trách nhiệm thông báo, báo cáo cấp tỉnh sau khi quyết định.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) đề nghị bổ sung cơ chế điều phối thống nhất khi thiên tai xảy ra đồng thời tại nhiều xã, nhu cầu huy động tài sản vượt quá khả năng xử lý của từng địa phương.

Từ thực tiễn phòng thủ dân sự, cứu hộ, cứu nạn, đại biểu Ngô Nam Cường (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) đề cập tình huống địa bàn bị cô lập, mất liên lạc, trong khi máy móc, phương tiện cần huy động khẩn cấp nhưng chủ sở hữu hoặc người quản lý đã sơ tán.

Đại biểu kiến nghị cho phép tiếp nhận, sử dụng ngay tài sản theo quyết định trưng dụng hợp pháp trong tình huống thực sự cấp bách mà không phải chờ chủ sở hữu bàn giao trực tiếp. Đồng thời, phải ghi nhận hiện trạng tài sản, xác định trách nhiệm bảo quản, hoàn trả, bồi thường và thông báo cho chủ tài sản khi có điều kiện.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp giữa các xã trong huy động, trưng mua, trưng dụng tài sản, tránh chồng chéo và chênh lệch về giá.

Liên quan đến yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) đề xuất nghiên cứu bổ sung thẩm quyền trưng mua, trưng dụng đối với một số chức danh chỉ huy quân sự và biên phòng trong tình trạng chiến tranh hoặc khẩn cấp về quốc phòng.

LÀM RÕ ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG, KIỂM SOÁT QUYẾT ĐỊNH KHẨN CẤP

Góp ý Điều 7 của dự thảo luật, nhiều đại biểu đề nghị quy định cụ thể căn cứ xác định trường hợp thật cần thiết, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát đối với quyết định trưng mua, trưng dụng theo thủ tục ngoại lệ.

Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa) cho rằng việc cho phép quyết định ngay khi có nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe người dân, quốc phòng, an ninh là cần thiết. Tuy nhiên, do có thể không phải đáp ứng một số điều kiện thông thường, người ra quyết định cần ghi nhận cụ thể diễn biến, dấu hiệu nguy hiểm và lý do không thể chờ thực hiện quy trình thông thường.

Các thông tin, tài liệu liên quan phải được lưu giữ để phục vụ kiểm tra, giám sát và giải trình, hạn chế nguy cơ lạm dụng thẩm quyền.

Cùng quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị bổ sung trách nhiệm lập, lưu giữ hồ sơ xác định tình huống cấp bách, nêu rõ lý do không thể áp dụng biện pháp huy động khác và quy mô tài sản cần huy động. Cơ chế này vừa tạo cơ sở hậu kiểm, vừa bảo vệ người dân và người thi hành công vụ.

Đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị làm rõ khái niệm "trường hợp thật cần thiết", gắn với những tình huống khẩn cấp mà nếu không quyết định trưng mua, trưng dụng ngay có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, không thể khắc phục.

MINH BẠCH ĐỊNH GIÁ, THANH TOÁN VÀ BỒI THƯỜNG

Bên cạnh thẩm quyền và điều kiện áp dụng, các quy định về xác định giá, thanh toán tiền trưng mua và bồi thường thiệt hại cũng nhận được nhiều ý kiến.

Đại biểu Trần Đức Thuận (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An) cho rằng quy định người có tài sản phải chấp hành quyết định trưng mua dù chưa đồng ý với giá tạm tính đáp ứng yêu cầu huy động kịp thời, nhưng có thể phát sinh rủi ro tài chính nếu việc xác định lại giá và thanh toán kéo dài.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc chậm thanh toán phần chênh lệch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn và khả năng duy trì sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu đề nghị bảo đảm việc định giá khách quan, độc lập, phù hợp giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua; thanh toán kịp thời theo giá tạm tính, trả đầy đủ phần chênh lệch sau khi xác định lại giá và thực hiện trách nhiệm bồi thường do chậm thanh toán.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ) đề nghị quy định rõ phương pháp định giá đối với tài sản chuyên dùng, dây chuyền sản xuất, thiết bị công nghệ hoặc tài sản không có giao dịch phổ biến. Với tài sản giá trị lớn, phức tạp, cần xem xét thuê tổ chức thẩm định độc lập ngay từ đầu.

Trường hợp phát sinh bất đồng về giá, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế thanh toán trước phần giá trị không có tranh chấp, quyết toán phần chênh lệch sau khi có kết quả xác định lại giá; đồng thời bảo đảm người có tài sản được tiếp cận hồ sơ, căn cứ và phương pháp định giá.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền lợi người dân, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) cho rằng tài sản bị trưng mua, trưng dụng không chỉ có giá trị vật chất mà còn có thể là phương tiện sinh kế của gia đình.

Đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế bảo đảm tính độc lập của hoạt động xác định lại giá; quy định cụ thể việc bồi thường khi tài sản trưng dụng bị hư hỏng, thu nhập bị mất và chi phí khôi phục tài sản.

Việc xác nhận hiện trạng tài sản cần được thực hiện bắt buộc tại thời điểm bàn giao và hoàn trả, làm căn cứ giải quyết những thiệt hại phát sinh.

Ngoài ra, một số đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về quản lý tài sản đã trưng mua nhưng chưa sử dụng hết, tránh thất thoát, lãng phí; làm rõ căn cứ hủy bỏ hoặc chấm dứt hiệu lực quyết định trưng mua, trưng dụng khi điều kiện thực tế thay đổi.

Tiếp thu các ý kiến tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội để nghiên cứu, hoàn thiện dự án luật, làm rõ điều kiện, thẩm quyền, quy trình thực hiện cũng như cơ chế bồi thường thiệt hại.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị tổng hợp đầy đủ ý kiến đại biểu gửi Chính phủ và các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình.

Cơ quan soạn thảo phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan liên quan tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp, bảo đảm chất lượng và tiến độ.