Thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ nút thắt tiếp cận vốn, đổi mới phương thức cho vay, hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng và chuyển từ hỗ trợ mang tính cấp phát sang kiến tạo môi trường để doanh nghiệp phát triển.

Chiều 17/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các ý kiến tập trung vào việc đổi mới chính sách hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn về vốn, hoàn thiện tiêu chí xác định đối tượng thụ hưởng, đồng thời phát triển hệ sinh thái liên kết, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

CHUYỂN TỪ CHO VAY DỰA TRÊN TÀI SẢN THẾ CHẤP SANG DÒNG TIỀN, DỮ LIỆU GIAO DỊCH

Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng khả năng tiếp cận vốn vẫn là một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của khu vực này, theo ước tính trước đây, lên tới khoảng 21,7 tỷ USD.

Chủ tịch Quốc hội xác định đây là nút thắt mang tính "cốt tử", cần được giải quyết thực chất trong quá trình xây dựng luật.

Theo Chủ tịch Quốc hội, nguyên nhân trước hết là hoạt động cho vay vẫn phụ thuộc quá lớn vào tài sản thế chấp. Phần lớn ngân hàng yêu cầu bất động sản hoặc tài sản có giá trị cao để bảo đảm khoản vay, trong khi doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và doanh nghiệp mới thành lập thường thiếu những tài sản này.

Bên cạnh đó, tính minh bạch của báo cáo tài chính và năng lực quản trị dòng tiền còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chưa tách bạch tài chính cá nhân với tài chính doanh nghiệp, khiến ngân hàng khó đánh giá chính xác khả năng trả nợ.

Năng lực hấp thụ vốn cũng là vấn đề đáng quan tâm. Không ít doanh nghiệp thiếu phương án kinh doanh rõ ràng, quản trị dòng tiền chưa tốt, dẫn đến rủi ro tín dụng cao.

Tình trạng thiếu vốn khiến doanh nghiệp khó mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia chuỗi giá trị. Doanh thu, dòng tiền hạn chế lại tiếp tục làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng, tạo thành vòng luẩn quẩn kéo dài.

Để tháo gỡ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật mới phải tạo bước chuyển mạnh từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, hợp đồng đầu ra và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.

Cùng với đó, nghiên cứu thí điểm cơ chế sandbox đối với hoạt động cho vay không có hoặc có ít tài sản bảo đảm dựa trên dữ liệu; cải cách, tăng cường hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực kế toán, minh bạch tài chính và quản trị dòng tiền.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị đa dạng hóa nguồn vốn ngoài ngân hàng thông qua quỹ đầu tư, trái phiếu và thuê mua tài chính.

Theo Chủ tịch Quốc hội, vốn ở phía ngân hàng không thiếu, nhưng phương thức đánh giá rủi ro và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn là những rào cản lớn. Nếu không tháo gỡ thực chất, các chính sách hỗ trợ về thuế, mặt bằng, công nghệ và thị trường khó phát huy tối đa hiệu quả.

Nhấn mạnh yêu cầu lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành và chuyển từ cấp phát sang kiến tạo, Chủ tịch Quốc hội cho rằng khâu thực thi có ý nghĩa quyết định.

Các quy định của luật cần cụ thể, gắn trách nhiệm giải trình với kết quả đầu ra. Chính sách hỗ trợ phải được triển khai trên nền tảng dữ liệu liên thông về đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và tín dụng; đồng thời ưu tiên thực chất cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi.

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ, PHÁT TRIỂN HỆ SINH THÁI DOANH NGHIỆP

Cùng quan tâm đến nút thắt tín dụng, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên) đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo lãnh và chia sẻ rủi ro có kiểm soát đối với doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm.

Theo đại biểu, cần phân định rõ trách nhiệm giữa quỹ bảo lãnh, ngân hàng và doanh nghiệp, hạn chế yêu cầu tài sản thế chấp trùng lặp đối với phần nghĩa vụ đã được bảo lãnh hợp lệ.

Đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa (Hưng Yên) đề xuất hoàn thiện hệ thống quỹ phát triển doanh nghiệp ở cấp địa phương và quốc gia; quy định cụ thể các hình thức hỗ trợ vốn, điều kiện vay ưu đãi, lãi suất và thời hạn vay.

Tuy nhiên, chính sách phải có trọng tâm, thời hạn và mục tiêu rõ ràng, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực tự chủ, tránh hình thức "bao cấp doanh nghiệp".

Về nguyên tắc lựa chọn đối tượng hỗ trợ, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị cân nhắc quy định doanh nghiệp nộp hồ sơ trước được hỗ trợ trước. Theo đại biểu, cần ưu tiên dựa trên nhu cầu thực tế, mức độ khó khăn và tiêu chí công khai, có thể kiểm chứng, thay vì phụ thuộc vào tốc độ hoàn thiện thủ tục.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhấn mạnh yêu cầu đánh giá hiệu quả chính sách bằng kết quả thực chất như tăng năng suất, khả năng tiếp cận tín dụng, ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và tăng doanh thu.

Đại biểu cũng đề nghị cơ quan nhà nước chủ động khai thác, chia sẻ dữ liệu, không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin đã có, qua đó giảm thủ tục hành chính.

Đối với việc phát triển hệ sinh thái hỗ trợ, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (Vĩnh Long) đề nghị hoàn thiện tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân biệt rõ với hộ kinh doanh; đồng thời đưa hiệp hội doanh nghiệp cấp tỉnh, cấp xã tham gia mạng lưới hỗ trợ.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam đề nghị tăng cường liên kết giữa chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực, trang thiết bị, công nghệ và các chính sách hỗ trợ.

Các đại biểu cũng kiến nghị hoàn thiện chính sách ưu tiên đối với doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ; doanh nghiệp hoạt động tại miền núi, biên giới, hải đảo và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thuộc nhóm yếu thế.

Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa bàn đặc biệt khó khăn, có ý kiến đề nghị kéo dài thời gian miễn thuế thu nhập doanh nghiệp từ 3 năm lên 5 năm; nghiên cứu ưu đãi về đất đai và tăng cường dịch vụ tư vấn thuế, tài chính, kế toán.

Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá dự thảo Luật đã có cách tiếp cận và thiết kế chính sách tốt hơn so với luật hiện hành, hướng tới nâng cao tính khả thi.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết Ủy ban sẽ phối hợp với cơ quan soạn thảo tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội và các tổ chức liên quan để hoàn thiện dự án Luật.

Đồng thời, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đang khởi động nghiên cứu hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế tư nhân, với phạm vi rộng hơn các chính sách hỗ trợ riêng lẻ, xác định phát triển khu vực kinh tế tư nhân là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong giai đoạn tới.