Sau cột mốc nâng hạng, thị trường vốn Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để thu hút dòng tiền dài hạn nhưng cũng đối diện với những nghịch lý của thị trường như lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng nhưng giá cổ phiếu đi ngang, dòng vốn ngoại chưa ồ ạt chảy vào và thanh khoản chờ đợi sức bật mới. Vì vậy, thời gian tới, thị trường cần phải giải bài toán về chất lượng hàng hóa, niềm tin quản trị và lộ trình chuyển đổi mô hình kinh doanh nhằm định hình lại cấu trúc thị trường…

Tại phiên thảo luận “Capital Market 2027 – Dòng vốn mới – Cấu trúc mới – Cơ hội đầu tư mới” trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 (VIF 2027) do VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức ngày 12/11, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu CTCP Chứng khoán MB (MBS), cho biết thị trường đang cho thấy nghịch lý đáng lưu ý.

KINH TẾ TĂNG TRƯỞNG, THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VẪN “LÌNH XÌNH”

Theo ghi nhận của MBS, lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết trong 9 tháng đầu năm ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng khoảng 35% (nếu loại trừ nhóm Vingroup đóng góp 50% mức tăng thì phần còn lại vẫn tăng trưởng 20–22%). Tuy nhiên, giá cổ phiếu lại không tăng tương ứng, thậm chí tiền gửi nhà đầu tư tại 42 công ty chứng khoán lớn trong quý III còn giảm tới 49% so với cùng kỳ.

Lý giải hiện tượng này, bà Hiền cho rằng thị trường chứng khoán luôn phản ánh kỳ vọng của tương lai. Đà tăng trưởng lợi nhuận 9 tháng đã được hấp thụ vào giá, trong khi nhà đầu tư đang lo ngại các yếu tố chi phí đầu vào, nguyên vật liệu và vận tải gia tăng sẽ bào mòn tốc độ tăng trưởng lợi nhuận – dự báo chậm lại còn 20–22% trong quý IV và khoảng 12–15% trong năm 2027 trên nền so sánh cao. Bên cạnh đó, dù P/E toàn thị trường đang ở mức 11–12 lần, nhưng nếu xét theo tỷ suất sinh lời E/P (khoảng 8–9%) đặt cạnh mặt bằng lãi suất hiện hành, thị trường vẫn chưa tạo ra một “biên an toàn” đủ hấp dẫn để kích hoạt dòng tiền lớn.

Ở góc độ sâu xa hơn, chuyên gia tài chính Đào Phúc Tường chỉ ra rằng rào cản lớn nhất kìm hãm dòng vốn chính là niềm tin dài hạn. Trong suốt 15–20 năm qua, câu chuyện thu hút vốn của Việt Nam vẫn quanh quẩn ở lợi thế nhân khẩu học hay chi phí lao động thấp, trong khi cấu trúc trên sàn chứng khoán vẫn bị chi phối bởi các ngành mang tính chu kỳ cao như ngân hàng, bất động sản, chứng khoán.

Ông Tường cho rằng khi nâng hạng thị trường, Việt Nam đang bước vào sân chơi của những “cá voi” tài chính toàn cầu. Các định chế ngoại không thiếu vốn, nhưng để họ giải ngân, thị trường phải đưa ra được luận điểm thuyết phục về sự ổn định vĩ mô trong 5–7 năm tới, cũng như hóa giải những hoài nghi về tỷ giá và khả năng thoái vốn an toàn.

Đồng quan điểm về việc củng cố niềm tin, bà Trần Thị Khánh Hiền nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về tính minh bạch quản trị của doanh nghiệp niêm yết. Sau hàng loạt sự cố gây thất vọng cho cổ đông hai năm qua, nếu không có chế tài ràng buộc chặt chẽ về công bố thông tin và chuẩn mực quản trị, dòng vốn ngoại có đến rồi cũng sẽ rời đi.

Để khắc phục sự phụ thuộc vào biến động khó lường của dòng vốn ngoại, bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - UBCKNN) nhấn mạnh vai trò trụ cột của nhà đầu tư tổ chức nội. Việc khơi thông nguồn vốn từ các quỹ hưu trí tự nguyện – dòng tiền có chu kỳ 20–30 năm – kết hợp với cơ chế điều hành giúp nhà đầu tư thực sự kiếm được tiền trên sàn sẽ là bệ đỡ vững chắc giúp thị trường đứng vững trước những cơn gió ngược từ bên ngoài.

KHƠI THÔNG HÀNG HÓA CHẤT LƯỢNG CAO

Nâng hạng thị trường mới chỉ là điều kiện cần để mở cánh cửa đón vốn, còn điều kiện đủ để giữ chân các định chế lớn nằm ở chất lượng hạ tầng vận hành và quy mô “hàng hóa”. Về mặt hạ tầng pháp lý, bà Phạm Thị Thùy Linh cho biết cơ quan quản lý đã và đang tháo gỡ rốt ráo các vướng mắc kỹ thuật theo chuẩn quốc tế: từ việc áp dụng cơ chế không ký quỹ trước (Non-Prefunding), rút ngắn thời gian mở tài khoản vốn đầu tư gián tiếp, cho đến lộ trình vận hành cơ chế Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào năm 2027, triển khai tài khoản tổng (Omnibus Account) và sửa đổi Nghị định 155 theo hướng mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại).

Tuy nhiên, bài toán hóc búa hiện nay nằm ở nguồn cung cổ phiếu. Ông Nguyễn Hoàng Việt, Phó Tổng giám đốc phụ trách khối thị trường vốn (CTCP Chứng khoán DNSE), chỉ ra rằng nhiều doanh nghiệp tốt trên sàn có tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) quá thấp do cô đặc trong tay cổ đông sáng lập hoặc Nhà nước, khiến các quỹ ngoại muốn giải ngân 50–100 triệu USD cũng không thể mua được hàng. Vì vậy, thị trường đang rất cần những đợt IPO quy mô lớn từ khối doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa, doanh nghiệp tư nhân đầu ngành và đặc biệt là mở đường cho khối doanh nghiệp FDI đủ chuẩn lên sàn.

Dẫu vậy, ông Việt cũng lưu ý rằng “một doanh nghiệp tốt chưa chắc đã là một khoản đầu tư tốt ngay từ IPO”. Nhiều thương vụ chào bán thời gian qua kém hấp dẫn do doanh nghiệp định giá quá cao – chiết khấu cả kỳ vọng tăng trưởng của nhiều năm tương lai vào giá khởi điểm, khiến nhà đầu tư cá nhân thà chọn cổ phiếu ngân hàng quốc doanh trên sàn để có biên an toàn cao hơn. Để IPO thành công trong giai đoạn tới, doanh nghiệp buộc phải định giá hợp lý, tăng tỷ lệ chào bán ra công chúng để đảm bảo thanh khoản, chọn đúng thời điểm thị trường và chủ động xây dựng nhận diện thương hiệu với giới đầu tư tài chính.

Song hành với sự mở rộng của các lớp tài sản mới như ETF, hợp đồng quyền chọn chỉ số (Options), thị trường carbon hay sàn giao dịch cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (dự kiến năm 2027), bản thân các công ty chứng khoán cũng đứng trước áp lực tự làm mới mình. Số liệu quý III cho thấy vốn chủ sở hữu của 42 công ty chứng khoán tăng 39% nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 49%, kéo ROE trượt xuống mức khiêm tốn 7,7%. Cuộc đua “miễn phí giao dịch” (zero-fee) đã biến mảng môi giới thành phễu thu hút khách hàng, trong khi mảng cho vay ký quỹ (margin) – dù lập kỷ lục gần 460.000 tỷ đồng – lại chịu áp lực lớn từ chi phí huy động vốn tăng cao và mảng tự doanh gặp khó.

Theo ông Nguyễn Hoàng Việt, tương lai của ngành chứng khoán năm 2027 sẽ dịch chuyển mạnh sang mô hình Wealth Management (quản lý tài sản) và nền tảng tài chính tích hợp. Thay vì phụ thuộc vào biến động thanh khoản ngắn hạn, các định chế sẽ tập trung khai thác nguồn thu ổn định, ít thâm dụng vốn thông qua các gói dịch vụ thu phí định kỳ (subscription) cung cấp dữ liệu chuyên sâu, công cụ kiểm chứng chiến lược (backtest), tư vấn phân bổ tài sản và phát triển các sản phẩm cấu trúc phòng ngừa rủi ro.

CHIẾN LƯỢC ĐẦU TƯ 2027

Bước sang năm 2027, các chuyên gia đều cho rằng thị trường sẽ vận động theo kịch bản phân hóa mạnh mẽ thay vì tăng trưởng đồng đều, đòi hỏi nhà đầu tư phải xây dựng chiến lược tiếp cận linh hoạt và kỷ luật.

Về diễn biến theo thời gian, bà Trần Thị Khánh Hiền dự báo nửa đầu năm 2027 thị trường vẫn phải đối mặt với nhiều thử thách từ áp lực chi phí và lãi suất. Tuy nhiên, bức tranh sẽ khởi sắc rõ nét hơn vào nửa sau năm 2027 nhờ sự cộng hưởng của ba yếu tố: áp lực địa chính trị và giá dầu thế giới hạ nhiệt; các chính sách điều hành tiền tệ linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước cùng đà giải ngân đầu tư công mạnh mẽ giúp mặt bằng lãi suất giảm nhiệt; và dòng vốn thụ động từ các quỹ theo chỉ số FTSE Russell bắt đầu giải ngân thực chất theo lộ trình nâng hạng.

Trong bối cảnh nền kinh tế tập trung nguồn lực cho các mũi nhọn tăng trưởng, thị trường chứng khoán được dự báo sẽ phát triển theo mô hình chữ K – nơi dòng tiền và cơ hội tập trung vào một số nhóm cổ phiếu dẫn dắt.

Đối với chiến lược giải ngân ngắn và trung hạn, ông Nguyễn Duy Anh, Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư (VCBF) chia sẻ góc nhìn thực tế từ hoạt động quản lý quỹ. Theo ông, định giá nhiều cổ phiếu cơ bản tốt đã lùi về vùng thấp nhất 5 năm, tương đương giai đoạn đại dịch COVID-19. Khi xác suất lãi suất tạo đỉnh và không tăng thêm được đánh giá ở mức 60–70%, đây chính là vùng trũng lý tưởng để các nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn giải ngân tích lũy tài sản.

Trong khi đó, chuyên gia Đào Phúc Tường khuyến nghị nhà đầu tư cá nhân cần tuyệt đối tránh tâm lý mua đuổi trong biên độ đi ngang, thay vào đó nên kiên nhẫn tích lũy tại vùng giá nền đối với các cổ phiếu bluechip bị định giá thấp nhưng hưởng lợi từ đầu tư công, hoặc nhóm cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất.