Trump bác bỏ khả năng Iran và Oman kiểm soát eo biển Hormuz, thỏa thuận vẫn bế tắc

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Tư (27/5) bác bỏ thông tin cho rằng Iran và Oman có thể cùng quản lý hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz trong khuôn khổ một thỏa thuận giữa Washington và Tehran nhằm chấm dứt chiến tranh.

Phát biểu của ông Trump được đưa ra sau khi kênh truyền hình nhà nước Iran cho biết đã có được một dự thảo thỏa thuận không chính thức. Theo các nội dung được kênh này công bố, dự thảo đặt mục tiêu khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải có vai trò chiến lược với thị trường năng lượng toàn cầu về mức trước chiến tranh trong vòng một tháng. Theo dự thảo, Iran và Oman sẽ cùng quản lý luồng tàu qua eo biển này. Dự thảo cũng nói rằng Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran và rút lực lượng quân sự khỏi khu vực gần nước này.

Tuy nhiên, ông Trump khẳng định sẽ không có quốc gia nào được kiểm soát eo biển Hormuz. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng đưa ra phát biểu cứng rắn nhằm vào Oman, dù nước này có quan hệ quân sự và kinh tế với Mỹ trong nhiều thập kỷ.

“Sẽ không có quốc gia nào kiểm soát eo biển này. Đây là vùng biển quốc tế và Oman sẽ phải hành xử như mọi nước khác. Nếu không, chúng tôi sẽ buộc phải dùng biện pháp mạnh. Họ hiểu điều đó, nên mọi chuyện sẽ ổn thôi”, ông Trump nói.

Trong khi đó, ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Iran, nói rằng những phát biểu của ông Trump sẽ không khiến Tehran từ bỏ các yêu cầu của mình. Các yêu cầu này gồm quyền làm giàu uranium, quyền kiểm soát eo biển Hormuz và phương Tây phải dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran.

“Rõ ràng là ông Trump đang tìm cách thoát khỏi thế bế tắc chiến lược hiện nay, khi liên tục chuyển từ đe dọa sang kêu gọi đạt thỏa thuận”, ông Azizi viết trên mạng xã hội X.

Những tuyên bố trái ngược từ hai bên cho thấy Mỹ và Iran vẫn còn nhiều bất đồng lớn, dù Nhà Trắng những ngày gần đây nói rằng một thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt chiến tranh có thể sắp đạt được.

Cuộc chiến kéo dài ba tháng đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh. Xung đột bắt đầu ngày 28/2, sau khi Mỹ và Israel triển khai các cuộc không kích nhằm vào Iran. Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào đầu tháng 4, ông Trump nhiều lần nói rằng thỏa thuận đang ở rất gần.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán vẫn bế tắc ở một số vấn đề then chốt, gồm quyền kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến hàng hải trước chiến tranh đảm nhận khoảng 1/5 lưu lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, tương lai chương trình hạt nhân của Iran, cũng như việc Mỹ duy trì hay dỡ bỏ các lệnh trừng phạt hiện hành với Iran. Theo luật pháp quốc tế, tàu thuyền nước ngoài có quyền tự do đi qua eo biển Hormuz.

“Chúng tôi sẽ giám sát tuyến hàng hải này, nhưng sẽ không ai nắm quyền kiểm soát. Đây là một phần trong nội dung đàm phán của chúng tôi”, ông Trump nói.

Ông Trump cũng muốn Saudi Arabia, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Jordan tham gia Thỏa thuận Abraham - khuôn khổ bình thường hóa quan hệ với Israel - như một phần trong thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến tranh giữa Mỹ và Iran. Tuy nhiên, các nước này đã từ chối.

Tại cuộc họp nội các, ông Trump một lần nữa nhắc đến vấn đề này.

“Thành thật mà nói, tôi không chắc chúng ta có nên ký thỏa thuận hay không nếu các nước này không tham gia”, ông Trump nói.

Trong bản tin trên, truyền hình nhà nước Iran cho biết dự thảo thỏa thuận cũng yêu cầu Mỹ rút lực lượng quân sự khỏi khu vực gần Iran. Tuy nhiên, theo bản tin này, vấn đề hiện diện của binh sĩ Mỹ trong khu vực vẫn cần được thảo luận thêm. Nhà Trắng bác bỏ thông tin trên và gọi đây là điều “hoàn toàn bịa đặt”.

Giá dầu giảm hơn 5% sau bản tin của truyền hình Iran, nhưng sau đó phục hồi khoảng 1/5 mức giảm này.

Theo hãng tin Reuters, hiện có khoảng 15.000 binh sĩ Mỹ tham gia thực thi lệnh phong tỏa các hải cảng của Iran. Ngoài ra, Mỹ còn triển khai hàng nghìn quân nhân tại các căn cứ trong khu vực, trong đó có các nước vùng Vịnh như Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain. Các tàu hải quân Mỹ thường xuyên di chuyển qua khu vực này và dừng tại các cảng trong vùng, bao gồm cả Oman. Một số tàu chở theo hàng nghìn thủy thủ và lính thủy đánh bộ.

Bản tin của truyền hình Iran không đề cập đến chương trình hạt nhân của nước này - vấn đề mà Mỹ muốn Tehran phải từ bỏ.

Theo một số nguồn tin của Reuters, vấn đề hạt nhân sẽ được đưa ra trong vòng đàm phán thứ hai. Về phần minh, Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

“Điểm mấu chốt là Iran sẽ không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu tại cuộc họp nội các.

Cũng trong ngày thứ Tư, Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết 23 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong 24 giờ trước đó với sự cho phép của lực lượng này. Nhóm tàu này gồm tàu chở dầu, tàu container và một số tàu thương mại khác. Con số trên thấp hơn nhiều so với khoảng 125-140 tàu đi qua eo biển này mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra.

Cuộc chiến cũng đang gây sức ép chính trị đối với ông Trump tại Mỹ. Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy cuộc chiến không được công chúng Mỹ ủng hộ rộng rãi, trong bối cảnh cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ chỉ còn chưa đầy sáu tháng. Kết quả cuộc bầu cử này sẽ quyết định liệu Đảng Cộng hòa của ông Trump có tiếp tục kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ hay không.

Cuộc chiến cũng đang gây áp lực lớn lên kinh tế Mỹ, khi đẩy giá xăng và một số mặt hàng thiết yếu tăng cao. Tuy nhiên, tại cuộc họp nội các, ông Trump nói rằng ông không lo ngại về hệ quả chính trị nếu xung đột với Iran kéo dài. Ông cho rằng giới lãnh đạo Iran đã tính sai nếu nghĩ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 có thể buộc ông phải chấp nhận thỏa thuận.