Việt Nam đã đi qua hơn bốn thập kỷ Đổi mới với những thành tựu phát triển có ý nghĩa lịch sử. Tuy nhiên, để trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, đất nước không thể chỉ tiếp tục mở rộng những lợi thế đã tạo nên thành công trong quá khứ...

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), điều quyết định vị thế của một quốc gia sẽ ít phụ thuộc vào những gì quốc gia đó đang sở hữu, mà phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tạo dựng năng lực mới, làm chủ công nghệ, nâng cao năng suất và chuyển hóa nguồn lực thành sức mạnh phát triển. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với nước ta đó là phải đổi mới tư duy phát triển, tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, kiến tạo thể chế phù hợp, nâng cao năng lực quản trị và thực thi chính sách.

TỪ NGUỒN LỰC ĐẾN NĂNG LỰC: YÊU CẦU CỦA GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN MỚI

Sau hơn 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trên nhiều phương diện. Quy mô nền kinh tế mở rộng, đời sống nhân dân được cải thiện, môi trường kinh doanh từng bước hoàn thiện, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và không ngừng nâng cao vị thế quốc gia. Những kết quả ấy là nền tảng quan trọng để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Hiện nay, vấn đề chiến lược của nền kinh tế không chỉ là huy động thêm bao nhiêu nguồn lực cho tăng trưởng, quan trọng hơn là những nguồn lực ấy giúp đất nước hình thành năng lực gì, nâng cao năng suất ra sao, tạo ra lợi thế cạnh tranh nào cho tương lai. Nói cách khác, Việt Nam cần chuyển từ tư duy chủ yếu khai thác nguồn lực sang tư duy chủ động kiến tạo năng lực. Đây không phải là phủ nhận những thành quả của mô hình phát triển hiện tại, mà là kế thừa và nâng cấp lên trình độ cao hơn.

Thành tựu đó được tạo nên bởi đường lối Đổi mới đúng đắn của Đảng, sự điều hành của Nhà nước, nỗ lực của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, cùng khả năng tận dụng các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế. Việc huy động nguồn lực đầu tư, phát huy lợi thế lao động, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu đã góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển đang thay đổi rất nhanh. Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, tự động hóa và những thành tựu khoa học mới không chỉ cải thiện hiệu quả sản xuất, mà còn thay đổi cách thức tạo ra giá trị, tổ chức doanh nghiệp và phân bổ lợi thế cạnh tranh giữa các quốc gia.

Trong bối cảnh đó, những động lực từng tạo nên thành công vẫn còn giá trị, nhưng không đủ để bảo đảm nâng cao chất lượng phát triển. Lao động chi phí thấp không thể duy trì mãi lợi thế; tăng thêm vốn đầu tư không đương nhiên tạo ra năng suất cao hơn; tham gia sâu vào thương mại quốc tế không đồng nghĩa với việc nắm giữ những công đoạn có giá trị gia tăng lớn trong chuỗi giá trị.

Nền kinh tế có thể sở hữu nhiều nguồn lực nhưng chưa chắc có năng lực phát triển tương xứng. Tài nguyên, vốn, lao động, thị trường và vị trí địa kinh tế tạo ra tiềm năng. Nhưng tiềm năng chỉ trở thành sức mạnh khi được tổ chức, kết nối và chuyển hóa thành năng suất, tri thức, công nghệ, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng. Đây là sự khác biệt giữa có nguồn lực và có năng lực phát triển của nền kinh tế.

Năng lực nội sinh được hiểu là khả năng của quốc gia tự học hỏi, đổi mới, thích ứng và tạo ra những động lực phát triển mới thông qua con người, doanh nghiệp, khoa học công nghệ, thể chế và năng lực quản trị. Năng lực nội sinh không phải là lợi thế tự nhiên có sẵn, mà là kết quả của quá trình tích lũy, kiến tạo, nâng cao năng lực trong thời gian dài.

Hiện nay, vấn đề chiến lược của nền kinh tế không chỉ là huy động thêm bao nhiêu nguồn lực cho tăng trưởng, quan trọng hơn là những nguồn lực ấy giúp đất nước hình thành năng lực gì, nâng cao năng suất ra sao, tạo ra lợi thế cạnh tranh nào cho tương lai. Nói cách khác, Việt Nam cần chuyển từ tư duy chủ yếu khai thác nguồn lực sang tư duy chủ động kiến tạo năng lực. Đây không phải là phủ nhận những thành quả của mô hình phát triển hiện tại, mà là kế thừa và nâng cấp lên trình độ cao hơn.

TÁI CẤU TRÚC MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG, KIẾN TẠO NĂNG LỰC MỚI

Mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua dựa đáng kể vào mở rộng đầu tư, phát huy lợi thế lao động giá rẻ, phát triển sản xuất hướng xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Những động lực này đã góp phần đưa nền kinh tế tiến xa, tạo việc làm, mở rộng thị trường, nâng cao đời sống nhân dân.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và địa chính trị có nhiều biến động, kinh tế Việt Nam cần tái cấu trúc những động lực hiện có trên nền tảng phát triển mới.

Thu hút đầu tư nước ngoài cần gắn chặt hơn với khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng trong nước và nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt. Đầu tư công phải góp phần hình thành hạ tầng chiến lược, năng lực kết nối, năng lực sản xuất và không gian phát triển mới. Mở rộng xuất khẩu cần đi cùng nâng cao hàm lượng công nghệ, năng lực thiết kế, thương hiệu và giá trị gia tăng do doanh nghiệp trong nước tạo ra.

Đặc biệt cần thay đổi cách đánh giá chất lượng tăng trưởng. Tốc độ tăng GDP, thu nhập bình quân đầu người, năng suất lao động, hiệu quả đầu tư vẫn là những chỉ tiêu thiết yếu. Nhưng cần quan tâm sâu hơn đến những năng lực mới nền kinh tế tích lũy được sau mỗi chu kỳ tăng trưởng.

Từ góc nhìn đó, mô hình tăng trưởng mới cần tập trung vào ba chuyển đổi lớn.

Thứ nhất, từ lợi thế chi phí sang lợi thế năng lực. Khả năng cạnh tranh của nền kinh tế phải dựa vào chất lượng lao động, năng suất, công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo thay vì chủ yếu dựa vào nhân công giá rẻ hay ưu đãi đầu tư.

Thứ hai, từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ và phát triển công nghệ. Nhập khẩu máy móc, phần mềm hay ứng dụng AI có thể giúp nâng cao hiệu quả trước mắt, nhưng năng lực phát triển lâu dài đòi hỏi khả năng hiểu, vận hành, cải tiến và sáng tạo trên nền tảng công nghệ đó.

Thứ ba, từ tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực sang tăng trưởng dựa nhiều vào năng suất, chất lượng phân bổ nguồn lực. Vốn, lao động và tài nguyên phải được đưa vào những hoạt động có hiệu quả kinh tế và xã hội cao hơn, đồng thời tạo điều kiện để các ý tưởng mới được thử nghiệm, thương mại hóa và nhân rộng.

Thước đo sâu xa của mô hình tăng trưởng mới vừa là quy mô nền kinh tế được mở rộng bao nhiêu và năng lực phát triển của quốc gia được nâng lên đến đâu.

CON NGƯỜI VÀ DOANH NGHIỆP: CHỦ THỂ KIẾN TẠO NĂNG LỰC

Không có năng lực nội sinh mạnh nếu thiếu con người có khả năng học hỏi, sáng tạo và thích ứng. Trong kỷ nguyên AI, lợi thế không đơn thuần nằm ở số lượng lao động, mà ở khả năng sử dụng tri thức và công nghệ để giải quyết những vấn đề phức tạp, tạo ra sản phẩm mới, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế. Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản cách tiếp cận đối với giáo dục và đào tạo. Giáo dục không thể chỉ tập trung truyền thụ kiến thức đã có, mà phải giúp người học hình thành tư duy độc lập, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo, kỹ năng số và năng lực học tập suốt đời.

Khi AI có thể thực hiện ngày càng nhiều công việc xử lý thông tin, giá trị của con người càng phụ thuộc vào năng lực tư duy độc lập, phát hiện vấn đề, vận dụng tri thức và đưa ra những quyết định có trách nhiệm. Công nghệ có thể mở rộng năng lực của con người, nhưng không tự động tạo ra năng lực ấy.

Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực cần được nhìn nhận là chiến lược kiến tạo năng lực quốc gia, chứ không chỉ là nhiệm vụ cung ứng lao động cho thị trường hiện tại. Hệ thống giáo dục, cơ sở đào tạo nghề, trường đại học và doanh nghiệp cần gắn kết chặt chẽ hơn để kỹ năng của người lao động được cập nhật theo nhu cầu thực tế, đồng thời chuẩn bị cho những ngành nghề và mô hình sản xuất mới đang hình thành.

Cùng với con người, doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp chuyển hóa tri thức, công nghệ và nguồn lực thành giá trị kinh tế. Nền kinh tế muốn phát triển lên trình độ cao phải hình thành được khu vực doanh nghiệp có khả năng nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm và cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Do đó, chính sách phát triển doanh nghiệp không nên chỉ hướng tới tăng số lượng doanh nghiệp thành lập mới, mở rộng quy mô vốn hay hỗ trợ duy trì hoạt động. Quan trọng hơn, Chính phủ cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cấp năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, đầu tư nghiên cứu và phát triển, xây dựng thương hiệu, đào tạo nhân lực và tham gia sâu hơn vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Lựa chọn chiến lược 2026-2030: Vị thế của Việt Nam trong trật tự kinh tế toàn cầu mới

Đặc biệt, cần thúc đẩy mối liên kết thực chất giữa khu vực doanh nghiệp trong nước với khu vực đầu tư nước ngoài. Thu hút FDI sẽ đem lại lợi ích lớn hơn khi các doanh nghiệp trong nước có khả năng trở thành nhà cung ứng đủ tiêu chuẩn, tiếp nhận tri thức, cải tiến quy trình, tiến tới phát triển sản phẩm của riêng mình. Nếu mối liên kết này yếu, kim ngạch xuất khẩu có thể tăng nhanh nhưng năng lực công nghệ và giá trị gia tăng trong nước chưa chắc được nâng lên tương xứng.

Với AI, thách thức không dừng ở việc doanh nghiệp có ứng dụng công nghệ hay không. Điều quan trọng ở chỗ ứng dụng ấy có làm thay đổi phương thức sản xuất, mô hình kinh doanh, chất lượng ra quyết định và năng suất hay không. Mua phần mềm mới nhưng quy trình quản trị vẫn cũ, đưa AI vào một vài công đoạn mà không cải tổ toàn bộ chuỗi hoạt động thì hiệu quả chuyển đổi bị giới hạn.

Việt Nam không nên đặt mục tiêu vào việc tạo ra một biểu tượng công nghệ duy nhất, mà cần xây dựng hệ sinh thái có khả năng liên tục nuôi dưỡng nhân tài, phát triển ý tưởng, thử nghiệm sản phẩm, hình thành doanh nghiệp công nghệ, đưa những sáng tạo có triển vọng ra thị trường toàn cầu.

Sức mạnh của nền kinh tế trong kỷ nguyên AI không chỉ nằm ở việc tiếp cận công nghệ nhanh đến đâu, mà ở khả năng biến công nghệ thành năng suất, sản phẩm, doanh nghiệp và những năng lực phát triển bền vững.

THỂ CHẾ KIẾN TẠO NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN

Nếu con người và doanh nghiệp là những chủ thể trực tiếp tạo dựng năng lực, thể chế là nền tảng quyết định khả năng các chủ thể ấy phát huy tiềm năng.

Mô hình tăng trưởng đúng chưa đủ bảo đảm thành công nếu vận hành trong môi trường thể chế không phù hợp. Thể chế không trực tiếp tạo ra sản phẩm hay phát minh, nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến việc nguồn lực được phân bổ như thế nào, sáng kiến có cơ hội phát triển hay không và những người dám đầu tư, đổi mới có được bảo vệ quyền lợi chính đáng hay không.

Trong giai đoạn trước, hoàn thiện thể chế chủ yếu nhằm tạo lập môi trường ổn định và tháo gỡ những rào cản đối với hoạt động kinh tế. Những nhiệm vụ đó vẫn rất quan trọng. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với thể chế tiếp tục tạo thuận lợi cho việc sử dụng nguồn lực hiện có và phải chủ động kiến tạo những năng lực mà nền kinh tế cần trong tương lai. Nền thể chế kiến tạo năng lực phải đồng thời bảo đảm tính bao trùm, tính hiện đại và khả năng thúc đẩy phát triển.

Tính bao trùm thể hiện ở việc người dân và doanh nghiệp có cơ hội bình đẳng hơn trong tiếp cận nguồn lực, phát triển năng lực, tham gia hoạt động kinh tế và thụ hưởng thành quả tăng trưởng. Tính hiện đại đòi hỏi hệ thống pháp luật và cơ chế điều hành thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học công nghệ, kinh tế số và cạnh tranh toàn cầu. Khả năng kiến tạo năng lực thể hiện ở việc thể chế khuyến khích học hỏi, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và tạo niềm tin để các chủ thể dám đầu tư dài hạn.

Cải cách thể chế cần vượt ra ngoài cách tiếp cận chỉ tập trung vào giảm thủ tục hay tháo gỡ khó khăn trước mắt. Những việc ấy cần thiết, nhưng mục tiêu cuối cùng phải là tạo ra môi trường ở đó nguồn lực được phân bổ hiệu quả, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền tài sản và các sáng kiến có cơ hội được thử nghiệm, phát triển.

TS. Nguyễn Bích Lâm nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nay là Bộ Tài chính).

Đặc biệt, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý những gì đang có sang chủ động chuẩn bị những điều kiện để phát triển những gì đất nước cần trong tương lai. Đó là môi trường cho nghiên cứu và phát triển, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới, chính sách hỗ trợ nâng cấp năng lực doanh nghiệp, hệ thống giáo dục thích ứng với yêu cầu mới và những cơ chế hợp tác hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu.

Thể chế cũng cần tạo động lực để nguồn lực xã hội được chuyển vào các hoạt động nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn. Nếu cơ chế khuyến khích chủ yếu hướng tới lợi ích ngắn hạn, trong khi đầu tư cho nghiên cứu, công nghệ và phát triển nhân lực có thời gian hoàn vốn dài, nền kinh tế sẽ khó tích lũy đủ năng lực để chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Bởi vậy, cải cách thể chế không chỉ là một chương trình hoàn thiện hệ thống pháp luật hay cải cách hành chính. Đây phải là chiến lược phát triển nhằm giải phóng sức sáng tạo, củng cố niềm tin, mở rộng không gian phát triển cho con người, doanh nghiệp và quốc gia.

NĂNG LỰC THỰC THI: BIẾN QUYẾT SÁCH THÀNH KẾT QUẢ

Chủ trương đúng, chính sách tốt, thể chế được thiết kế hợp lý chỉ có thể tạo ra giá trị khi được thực hiện hiệu quả. Khoảng cách giữa quyết sách và kết quả thực tế vì thế là một vấn đề cốt yếu của quản trị phát triển.

Trong thực tiễn, thực thi chính sách có thể gặp trở ngại do thẩm quyền chồng chéo, trách nhiệm chưa rõ ràng, thiếu nguồn lực, phối hợp giữa các cơ quan chưa thông suốt hoặc điều kiện thực hiện tại địa phương chưa được tính toán đầy đủ. Khi những vấn đề này chỉ được phát hiện sau khi chính sách ban hành, chi phí thực thi tăng lên và mục tiêu ban đầu có thể không đạt được như kỳ vọng.

Do đó, thực thi không nên được xem là công đoạn cuối cùng của quá trình ban hành chính sách. Khả năng thực hiện phải được thiết kế ngay từ khi biên soạn chính sách.

Mỗi quyết định phát triển cần làm rõ mục tiêu cần đạt, cơ quan chịu trách nhiệm, thẩm quyền được giao, nguồn lực bảo đảm, thời hạn hoàn thành, cơ chế phối hợp và phương pháp đo lường kết quả. Những chủ thể chịu tác động trực tiếp, bao gồm người dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương, cần được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng chính sách để các quy định phù hợp hơn với điều kiện triển khai.

Cùng với đó, cần đổi mới cách đánh giá hiệu quả quản trị. Không nên chỉ đo lường bằng số lượng văn bản được ban hành, số nhiệm vụ được giao hay tỷ lệ giải ngân, mà phải đánh giá những thay đổi thực tế mà chính sách tạo ra.

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cần được xem xét qua hình thành năng lực mới của doanh nghiệp, năng suất tăng thêm và khả năng mở rộng thị trường. Dự án đầu tư cần được đánh giá bằng số vốn đã thực hiện, năng lực sản xuất, chất lượng hạ tầng và hiệu quả kinh tế xã hội tạo ra. Cải cách thủ tục hành chính phải được đo bằng thời gian, chi phí và cơ hội mà người dân, doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được.

TS. Nguyễn Bích Lâm nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nay là Bộ Tài chính).

Đối với phân cấp, phân quyền, chuyển giao thẩm quyền cần đi cùng chuyển giao trách nhiệm, nguồn lực và năng lực thực hiện. Trao quyền mà không bảo đảm điều kiện thực hiện sẽ khó tạo ra kết quả; giao trách nhiệm nhưng không làm rõ thẩm quyền cũng có thể khiến quá trình xử lý công việc bị đình trệ. Với những nhiệm vụ liên ngành, liên vùng, cần xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng và cơ chế phối hợp giữa các bên.

Nền quản trị hiện đại cần giải quyết tốt những vấn đề đang tồn tại, đồng thời nâng cao khả năng dự báo, học hỏi và thích ứng trước những thay đổi chưa thể lường hết. Trong kỷ nguyên AI, điều này càng quan trọng bởi công nghệ và môi trường cạnh tranh thay đổi nhanh hơn chu kỳ hoạch định chính sách truyền thống.

Nhà nước kiến tạo không có nghĩa là Nhà nước làm thay thị trường hay doanh nghiệp. Vai trò của Nhà nước là thiết lập luật chơi minh bạch, bảo đảm cạnh tranh công bằng, cung cấp hạ tầng và dịch vụ công thiết yếu, đầu tư vào những năng lực nền tảng và tạo điều kiện để sáng kiến xã hội phát triển. Năng lực quản trị và thực thi chính là cầu nối biến định hướng phát triển thành những thay đổi cụ thể trong nền kinh tế và đời sống nhân dân.

TỪ TƯ DUY PHÁT TRIỂN MỚI ĐẾN MỤC TIÊU 2045

Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 đặt ra yêu cầu không chỉ tăng trưởng nhanh, mà còn phải liên tục nâng cao chất lượng và năng lực phát triển của nền kinh tế. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, chuyển đổi tư duy cần được cụ thể hóa thành những ưu tiên hành động có tính hệ thống.

Trước hết, cần đặt kiến tạo năng lực nội sinh ở vị trí trung tâm trong hoạch định chính sách phát triển. Mỗi chính sách đầu tư, giáo dục, khoa học công nghệ, doanh nghiệp, hội nhập quốc tế cần được xem xét ở nguồn lực huy động, kết quả trước mắt, năng lực mới được tạo ra cho tương lai.

Thứ hai, tái cấu trúc mô hình tăng trưởng phải gắn với nâng cao năng suất, phát triển nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo, nâng cấp doanh nghiệp trong nước. Thu hút đầu tư, mở rộng xuất khẩu và phát triển hạ tầng vẫn cần tiếp tục thực hiện, nhưng phải gắn chặt hơn với mục tiêu làm chủ công nghệ, tăng giá trị gia tăng trong nước và nâng cao vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị.

Thứ ba, cải cách thể chế cần hướng tới tạo dựng môi trường thuận lợi để con người và doanh nghiệp phát triển năng lực. Tính minh bạch, khả năng dự đoán của chính sách, chất lượng thực thi và niềm tin của thị trường phải trở thành những yếu tố quan trọng trong đánh giá chất lượng thể chế.

Thứ tư, nâng cao năng lực quản trị quốc gia cần gắn với kết quả đầu ra và tác động thực tế. Chính sách phải có khả năng thực thi ngay từ khi được thiết kế; trách nhiệm rõ ràng; nguồn lực tương xứng; phối hợp hiệu quả và kết quả phải được đo lường bằng những thay đổi có ý nghĩa đối với nền kinh tế và người dân.

Thứ năm, cần nhận thức rõ kiến tạo năng lực là quá trình tích lũy lâu dài. Không một chính sách đơn lẻ, một dự án công nghệ hay một đợt cải cách có thể tự mình tạo ra sức mạnh phát triển bền vững. Điều quan trọng là xây dựng được một hệ thống trong đó giáo dục nâng cao năng lực con người, doanh nghiệp chuyển hóa tri thức thành giá trị, khoa học công nghệ mở rộng khả năng sản xuất, thể chế khuyến khích sáng tạo và quản trị quốc gia bảo đảm những quyết sách được thực hiện hiệu quả.

Các yếu tố trên phải bổ sung và thúc đẩy lẫn nhau, tạo thành vòng tuần hoàn tích cực giữa tăng trưởng và kiến tạo năng lực. Khi năng lực con người được nâng lên, doanh nghiệp có điều kiện đổi mới; khi doanh nghiệp đổi mới, năng suất và sức cạnh tranh được cải thiện; khi thể chế và quản trị vận hành hiệu quả, nguồn lực được phân bổ tốt hơn và những thành quả tăng trưởng có thể tiếp tục được đầu tư cho các năng lực mới.

Đây cũng là cơ sở để Việt Nam tận dụng cơ hội từ AI và những tiến bộ công nghệ, đồng thời hạn chế nguy cơ tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo.

Con đường để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao không chỉ là gia tăng quy mô nền kinh tế, mà phải là quá trình không ngừng nâng cao năng lực phát triển của quốc gia. Nguồn lực tạo ra tiềm năng, nhưng năng lực mới quyết định khả năng biến tiềm năng thành sức mạnh thực tế.

Trong kỷ nguyên AI, quốc gia có lợi thế bền vững không nhất thiết là quốc gia sở hữu nhiều nguồn lực nhất hay tiếp cận công nghệ sớm nhất, mà là quốc gia có khả năng học hỏi nhanh hơn, đổi mới hiệu quả hơn, tổ chức nguồn lực tốt hơn, liên tục tạo ra những năng lực phát triển mới.

Đối với Việt Nam, chiến lược phát triển trong những thập niên tới cần kế thừa và phát huy thành quả Đổi mới, đồng thời từng bước vượt qua những giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào khai thác nguồn lực. Trọng tâm là chuyển từ huy động nguồn lực sang kiến tạo năng lực, gắn tăng trưởng kinh tế với nâng cao năng suất, đổi mới sáng tạo và củng cố sức mạnh nội sinh. Mỗi chu kỳ tăng trưởng cần tạo dựng nền tảng vững chắc hơn cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Đó là con đường để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

(*) TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nay là Bộ Tài chính).