Thảo luận về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, các đại biểu Quốc hội đề nghị chuyển trọng tâm ưu đãi từ quy mô vốn đầu tư sang hiệu quả kinh tế - xã hội, giá trị gia tăng và khả năng lan tỏa. Đặc biệt, cần có cơ chế hậu kiểm, thu hồi ưu đãi đối với dự án không thực hiện đúng cam kết.

Sáng 11/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch.

Các đại biểu tập trung góp ý về tiêu chí phân loại dự án, điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư, chính sách đất đai, phát triển nguồn nhân lực và các mô hình kinh doanh du lịch mới. Nhiều ý kiến đề nghị chính sách phải hướng tới chất lượng sản phẩm, năng lực cạnh tranh của điểm đến, bảo tồn giá trị văn hóa và bảo đảm người dân địa phương được hưởng lợi.

KHÔNG LẤY QUY MÔ VỐN LÀM THƯỚC ĐO DUY NHẤT ĐỂ ƯU ĐÃI

Góp ý về tiêu chí phân loại dự án và điều kiện hưởng ưu đãi tại Điều 5 dự thảo Nghị quyết, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) cho rằng việc phân loại chủ yếu dựa trên ngưỡng vốn đầu tư và số lượng lao động mới phản ánh quy mô, chưa đánh giá đầy đủ đóng góp thực tế của dự án đối với phát triển du lịch địa phương.

Đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí đo lường hiệu quả như chất lượng sản phẩm, mức chi tiêu và thời gian lưu trú của khách, năng suất lao động, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng liên kết với cộng đồng.

Đối với các dự án động lực mang tính chiến lược, cần gắn mức ưu đãi với cam kết đầu ra, nhất là khả năng hình thành sản phẩm cạnh tranh quốc tế, phát triển hạ tầng dùng chung, liên kết chuỗi cung ứng và đào tạo lao động địa phương.

Đồng quan điểm, đại biểu Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) cho rằng phát triển du lịch không thể chỉ đo bằng số lượng khách, số dự án hay quy mô vốn đầu tư mà phải tính đến giá trị kinh tế thực chất, sức cạnh tranh của điểm đến và lợi ích của người dân.

Dự thảo Nghị quyết quy định các ngưỡng vốn đầu tư 3.000 tỷ đồng, 10.000 tỷ đồng và 30.000 tỷ đồng nhằm lựa chọn những dự án có khả năng dẫn dắt, tạo động lực lan tỏa. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần phân biệt giữa thu hút một dự án đầu tư lớn với phát triển một điểm đến có sức cạnh tranh.

Một khu nghỉ dưỡng quy mô lớn có thể kinh doanh hiệu quả nhưng tác động đến cộng đồng hạn chế nếu du khách chủ yếu sử dụng dịch vụ bên trong. Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ và vừa liên kết thành chuỗi dịch vụ có thể tạo việc làm, thu nhập và giá trị gia tăng cho cả điểm đến.

Đại biểu đề nghị gắn ưu đãi với kết quả phát triển điểm đến, bổ sung cơ chế giám sát và điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi nếu nhà đầu tư không thực hiện cam kết về liên kết địa phương, bảo vệ môi trường và hiệu quả hoạt động.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cũng băn khoăn về việc chia dự án thành ba nhóm tương ứng với các ngưỡng vốn đầu tư lớn. Theo đại biểu, cách phân loại này có thể khiến chính sách phức tạp, thu hẹp đối tượng thụ hưởng và bỏ sót những dự án tạo ra giá trị du lịch thực chất.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu thiết kế lại Điều 5 theo hướng chỉ quy định một nhóm dự án du lịch chất lượng cao; chính sách ưu đãi được xác định theo tính chất, quy mô, hiệu quả và mức độ đóng góp của từng dự án.

Đặc biệt, cần làm rõ phạm vi ưu đãi đối với các dự án có nhiều hợp phần, nhất là dự án du lịch kết hợp kinh doanh bất động sản, tránh việc chính sách phát triển du lịch trở thành ưu đãi gián tiếp cho hoạt động kinh doanh bất động sản.

Nhấn mạnh yêu cầu lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo, đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) đề nghị bổ sung các tiêu chí về số lượt khách thực tế, doanh thu, đóng góp ngân sách, việc làm ổn định, tỷ lệ lao động địa phương, hiệu quả sử dụng đất và trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Đồng thời, cần thiết lập cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ, điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi đối với dự án không thực hiện đúng cam kết, chậm đưa vào khai thác hoặc không đạt tiêu chuẩn hiệu quả đã đăng ký mà không có lý do chính đáng.

Theo đại biểu, ưu đãi đầu tư du lịch không nên được xem là phần thưởng cho quy mô vốn mà phải tương xứng với giá trị dự án tạo ra cho nền kinh tế và cộng đồng.

PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM KHÁC BIỆT, BẢO ĐẢM NGƯỜI DÂN ĐƯỢC HƯỞNG LỢI

Bên cạnh chính sách ưu đãi đầu tư, nhiều đại biểu đề nghị xác định rõ mô hình phát triển, lợi thế cạnh tranh và định hướng hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng của Việt Nam.

Đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng để du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, vấn đề cốt lõi không chỉ là số lượng cơ chế ưu đãi mà phải xác định rõ mô hình phát triển, khai thác hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa và bản sắc từng vùng miền.

Mục tiêu không chỉ là thu hút thêm khách mà quan trọng hơn là tăng mức chi tiêu, kéo dài thời gian lưu trú, nâng cao nguồn thu và cải thiện thu nhập cho người dân.

Về chính sách đất đai, đại biểu đề nghị công khai phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bảo đảm sinh kế lâu dài và sự tham gia thực chất của cộng đồng trong quá trình triển khai dự án.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đề nghị các dự án du lịch cộng đồng, nông nghiệp, sinh thái và làng nghề phải có phương án bảo tồn giá trị văn hóa đặc trưng, đánh giá tác động tới đời sống cộng đồng, đồng thời xác định rõ trách nhiệm và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà đầu tư với người dân.

Về phát triển nguồn nhân lực, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (Đắk Lắk) đề nghị chuyển từ hỗ trợ đào tạo nghề đơn thuần sang phát triển đội ngũ có năng lực tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù, giá trị kinh tế cao.

Cần ưu tiên đào tạo nhân lực quản trị điểm đến, phát triển sản phẩm, marketing du lịch quốc tế và hướng dẫn viên chuyên sâu; đồng thời nghiên cứu cơ chế điều phối nhân lực liên vùng, hỗ trợ các địa phương giàu tiềm năng nhưng còn khó khăn về nguồn lực.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) đề nghị phân định rõ lĩnh vực Nhà nước ưu tiên đầu tư và lĩnh vực cần thu hút nguồn lực tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài.

Theo đó, ngân sách nên tập trung cho hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng số, quản lý điểm đến thông minh, bảo tồn di sản và đào tạo nhân lực; đồng thời khuyến khích đầu tư các sản phẩm nghỉ dưỡng chất lượng cao, du lịch văn hóa, giải trí, kinh tế đêm, du lịch xanh và du lịch cộng đồng.

ƯU ĐÃI PHẢI GẮN VỚI SẢN PHẨM VÀ HIỆU QUẢ THỰC CHẤT

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết dự thảo Nghị quyết được xây dựng theo hướng lựa chọn những vấn đề cấp bách, có tính đặc thù; các chính sách mới được thiết kế thí điểm có thời hạn, thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội.

Về phạm vi áp dụng, dự thảo hướng tới phát triển du lịch trên cả nước, không chỉ giới hạn tại ba cực tăng trưởng Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Các địa bàn khác được xác định theo quy hoạch và tiềm năng, lợi thế từng vùng.

Đối với du lịch cộng đồng, dự thảo đã thiết kế nhóm chính sách riêng, không đặt ngưỡng vốn và lao động; bổ sung hợp tác xã vào nhóm đối tượng thụ hưởng, đồng thời hỗ trợ kết nối hạ tầng, xúc tiến du lịch, thủ tục hành chính và cải tạo cơ sở lưu trú.

Về các dự án quy mô lớn, dự thảo thiết kế ba nhóm nhằm thu hút đầu tư có sức lan tỏa và tầm ảnh hưởng quốc tế, góp phần thực hiện mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới vào năm 2045.

Đối với mô hình kinh doanh mới, Bộ trưởng cho biết cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực kinh tế đêm chỉ áp dụng đối với mô hình hoạt động 24/7, không áp dụng với các hoạt động kinh tế đêm đang triển khai.

Cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách về bảo tồn di sản, bảo đảm quyền lợi người dân, đào tạo nhân lực chất lượng cao và phát triển du lịch bền vững. Những nội dung này đồng thời được nghiên cứu trong quá trình sửa đổi Luật Du lịch, dự kiến trình Quốc hội năm 2027.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định dự án được hưởng ưu đãi không chỉ dựa vào quy mô đầu tư mà phải tạo ra sản phẩm du lịch cụ thể, có hiệu quả thực chất. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo nhằm bảo đảm tính khả thi và tạo động lực cho phát triển du lịch Việt Nam.