Nhiều người đang thử nghiệm các dưỡng chất cho não bộ với mong muốn có tư duy sắc bén hơn, bất chấp những vùng xám về pháp lý và rất ít nghiên cứu được công bố...

Hàng triệu người Mỹ đang sử dụng peptide, những chuỗi axit amin ngắn có thể đóng vai trò như tín hiệu sinh học đối với tế bào. Một số peptide như insulin tồn tại tự nhiên trong cơ thể, hoặc có thể được đưa vào bằng phương pháp tổng hợp để kích hoạt một quá trình sinh học, như trường hợp của semaglutide, hoạt chất trong thuốc Ozempic.

Tuy nhiên, insulin và semaglutide đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt. Các peptide chưa được phê duyệt như Semax, được tiếp thị dưới dạng "hóa chất nghiên cứu", đang lưu hành trong một thị trường xám trị giá hàng tỷ USD.

Những chất này đã đi từ một chủ đề ngách trên các diễn đàn "biohacking" (tối ưu hóa cơ thể) trở thành xu hướng phổ biến chỉ trong vài tháng. Phần lớn các cuộc thảo luận ban đầu xoay quanh việc chúng có thể giúp giảm cân, tăng cơ hoặc làm trẻ hóa làn da. Giờ đây, trào lưu này đã chuyển sang một "biên giới" gây tranh cãi hơn nữa: bộ não con người.

Nhiều người dùng peptide để có sự minh mẫn về tinh thần và các lợi ích về nhận thức, như một giải pháp thay thế cho thuốc điều trị tâm thần, để tạo lợi thế cạnh tranh hoặc để ngăn chặn những ảnh hưởng không thể tránh khỏi của quá trình lão hóa.

Vì việc nhập khẩu hoặc bán peptide chưa được phê duyệt cho con người là bất hợp pháp tại Mỹ, nhiều người tìm đến các diễn đàn trực tuyến để xin hướng dẫn và mua từ các nhà cung cấp ở nước ngoài có uy tín đáng ngờ.

Diễn đàn về peptide trên Reddit có hơn 174.000 người theo dõi, trong khi một trang phổ biến khác kết nối người dùng peptide thị trường xám với các nhà cung cấp có khoảng 87.000 thành viên và 257.000 bài đăng. Thông qua lời khuyên của những người xa lạ, người dùng tiềm năng tự ghép nên các phác đồ riêng, với liều lượng và kế hoạch sử dụng được tổng hợp từ cộng đồng.

VÙNG ĐẤT TIỀM NĂNG CỦA PEPTIDE

Các loại thuốc tăng cường nhận thức, còn gọi là nootropic, đã tồn tại nhiều năm, vừa để điều trị bệnh, vừa để tăng cường các quá trình thần kinh tự nhiên như trí nhớ hay sự tập trung. Một số phổ biến như caffeine trong tách cà phê. Một số khác, như thuốc tỉnh táo modafinil hay thuốc kích thích điều trị ADHD Adderall, chỉ có thể được mua hợp pháp tại Mỹ và nhiều quốc gia khác khi có sự hỗ trợ của bác sĩ.

Nhưng khi peptide ngày càng phổ biến, nhiều sản phẩm mới đã xuất hiện, với nhà sản xuất tuyên bố chúng mang lại những lợi ích tương tự cho não bộ và cơ thể.

Vì peptide thường được sử dụng mà không có sự giám sát của bác sĩ, rất khó để thống kê số người dùng. Tạp chí Nutrition Business Journal ước tính thị trường thực phẩm bổ sung cho sức khỏe não bộ sẽ đạt 1,6 tỷ USD vào cuối năm 2026 và tăng lên gần 1,9 tỷ USD vào năm 2028.

Trong một số nghiên cứu quy mô nhỏ, chủ yếu thực hiện tại Nga, các nhà nghiên cứu cho rằng Semax có thể làm tăng tín hiệu trong não ở bệnh nhân đột quỵ, khiến một số người cho rằng chất này có thể được dùng như một nootropic. Dữ liệu về độ an toàn dài hạn trên người cực kỳ hạn chế. FDA đã cảnh báo rằng Semax pha chế riêng có thể gây phản ứng miễn dịch.

Chất này đã thu hút đủ sự chú ý tại Mỹ để đến được bàn làm việc của các quan chức y tế công cộng hàng đầu. Một hội đồng cố vấn do FDA triệu tập đã khuyến nghị phê duyệt Semax, và cho phép công chúng sử dụng trong tương lai, trong một loạt phiên điều trần vào tháng 7. Tuy nhiên, hội đồng này bị giám sát chặt chẽ vì có nhiều thành viên liên quan đến các doanh nghiệp và phòng khám kinh doanh peptide.

Vì thiếu dữ liệu, nhiều người dùng tiềm năng vì tò mò phải dựa vào lời truyền miệng hoặc tự thử nghiệm để xem điều gì phù hợp với mình. Tuy nhiên, ông John Whyte, Tổng giám đốc điều hành Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ (AMA), cảnh báo không nên tự thử nghiệm.

"Con người luôn đi tìm cách giải quyết nhanh chóng, viên thuốc thần kỳ," ông nói. "Về peptide, mọi người chưa nói đủ về việc đây là những chất được pha chế riêng, có vấn đề về an toàn, có vấn đề về liều lượng."

TỐI ỨU HÓA VỐN TRÍ TUỆ

"Chúng ta đang ở trong một môi trường toàn cầu, và thứ chúng ta có, được đánh giá rất cao, chính là vốn trí tuệ," bà Barbara Sahakian, giáo sư Đại học Cambridge từng nghiên cứu modafinil và các chất tăng cường nhận thức khác, cho biết. "Vì vậy, bất cứ điều gì bạn có thể làm để nâng cao vốn trí tuệ, dù thông qua giáo dục, lối sống lành mạnh hay thuốc, tôi nghĩ sẽ ngày càng hấp dẫn hơn".

Theo bà Sahakian, những người làm việc trong môi trường đòi hỏi hiệu suất cao tìm đến các chất này để ngăn chặn sự suy giảm tự nhiên của não bộ. Trong nghiên cứu của mình, bà nhận thấy nhiều người dùng các chất tăng cường nhận thức như modafinil để duy trì hoặc nâng cao chức năng não bộ cho các công việc thường gặp, như thuyết trình hay đàm phán.

Mong muốn duy trì sự minh mẫn xuất hiện trong bối cảnh ngày càng nhiều người Mỹ gặp tình trạng suy giảm nhận thức. Một nghiên cứu trên hơn 4 triệu người Mỹ cho thấy tỷ lệ tự báo cáo gặp khó khăn về trí nhớ, sự tập trung hoặc việc ra quyết định đã tăng từ 5,3% lên 7,4% trong giai đoạn 2013 - 2023, với mức tăng lớn nhất ở nhóm người trẻ.

Số ca sa sút trí tuệ tại Mỹ dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2060 so với mức năm 2020. Hơn nữa, "sương mù não" đang nổi lên như một triệu chứng hàng đầu của Covid-19 kéo dài, với 86% người Mỹ nhiễm bệnh không phải nhập viện cho biết gặp triệu chứng này.

Theo bà Sahakian, những thay đổi lối sống đơn giản như chế độ ăn uống, tập thể dục nhẹ và giấc ngủ có thể giảm nguy cơ suy giảm nhận thức. Các bác sĩ khuyến cáo không nên dùng những hoạt chất được quảng cáo trên mạng xã hội như "thần dược", đồng thời khuyên mọi người trao đổi với bác sĩ trước khi thử bất kỳ liệu pháp mới nào.