Xuất khẩu dầu thô qua eo biển Hormuz đã gần trở lại mức trước chiến tranh Mỹ - Iran, nhờ quân đội Mỹ hộ tống tàu và các đường ống hỗ trợ chuyển hướng dòng chảy dầu…

Theo dữ liệu công bố ngày thứ Tư (30/9) của công ty theo dõi dữ liệu hàng hóa Kpler, trong 7 ngày tính tới ngày 28/9, lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz đạt trung bình 13,5 triệu thùng/ngày, ngang với mức trước chiến tranh.

XUẤT KHẨU DẦU THÔ PHỤC HỒI, NGUỒN CUNG NHIÊN LIỆU VẪN HẠN CHẾ

Trong suốt chiến tranh Mỹ - Iran, Tehran khẳng định quyền kiểm soát eo biển Hormuz và nhiều lần tuyên bố đóng cửa tuyến hàng hải này. Tuy nhiên, ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, cho rằng Iran đang mất dần ảnh hưởng khi lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển vẫn ở mức cao.

Lượng dầu thô xuất khẩu từ khu vực Trung Đông, bao gồm Vịnh Ba Tư và Biển Đỏ, có thời điểm còn vượt mức trước chiến tranh. Theo Kpler, trong 7 ngày tính đến 28/9, khu vực này xuất khẩu trung bình 19,5 triệu thùng/ngày, so với khoảng 17 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Dù vậy, sự phục hồi diễn ra không đồng đều giữa dầu thô và các sản phẩm lọc dầu.

“Thị trường dầu thô hầu như đã trở lại bình thường, nhưng nguồn cung các sản phẩm lọc dầu vẫn bị hạn chế””, bà Natasha Kaneva, phụ trách chiến lược hàng hóa toàn cầu tại ngân hàng JPMorgan, nhận định với kênh CNBC.

Nguồn cung từ Trung Đông bị hạn chế, cùng với các cuộc tấn công liên tiếp của Ukraine vào nhà máy lọc dầu của Nga, đang khiến thế giới đối mặt với khủng hoảng nhiên liệu. Theo Kpler, trong 7 ngày tính đến 28/9, lượng sản phẩm lọc dầu vận chuyển qua Hormuz chỉ đạt trung bình 677.000 thùng/ngày, so với 3,6 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Tính chung dầu thô và các sản phẩm lọc dầu, lượng vận chuyển qua Hormuz đạt trung bình 14,2 triệu thùng/ngày, bằng khoảng 80% mức 17 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu toàn cầu đã đẩy giá dầu diesel tại Mỹ lên mức cao kỷ lục, đe dọa nghiêm trọng sức khỏe nền kinh tế. Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc cấm xuất khẩu dầu diesel trong bối cảnh chịu sức ép chính trị từ các nghị sĩ Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

“Thị trường dầu diesel đang chịu sức ép lớn nhất”, ông Francisco Blanch, phụ trách hàng hóa toàn cầu tại ngân hàng Bank of America, nhận định một chương trình của CNBC ngày 8/9.

XUẤT KHẨU DẦU CỦA IRAN LAO DỐC

Trong khi xuất khẩu dầu thô của khu vực phục hồi, lượng xuất khẩu của Iran lại giảm mạnh do Hải quân Mỹ phong tỏa nước này. Ông Trump muốn cắt đứt nguồn thu chủ yếu của Iran để buộc Tehran chấp nhận một thỏa thuận. Washington cũng tăng cường các biện pháp trừng phạt.

Trả lời phỏng vấn kênh Fox News ngày 27/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Iran sẽ hoàn tất những chuyến giao dầu thô cuối cùng cho Trung Quốc trong khoảng hai tuần nữa. Khi đó, theo ông, Iran sẽ “không còn gì để trao đổi lấy bất cứ thứ gì”.

“Một số người tại Washington cho rằng nên để lệnh phong tỏa phát huy tác dụng, bởi Mỹ có thể chờ đến khi Iran không còn đủ sức cầm cự”, bà Helima Croft, phụ trách chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, nói trên chương trình “Power Lunch” của CNBC ngày 25/9.

Tuy nhiên, ông Scott Modell, CEO công ty tư vấn Rapidan Energy và từng là nhân viên Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), cho rằng chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy sức ép kinh tế từ Mỹ sẽ khiến Iran thay đổi căn bản lập trường. Ông đưa ra nhận định này trên chương trình “Squawk on the Street” của CNBC hôm thứ Hai.

Tuần trước, Iran đề nghị mở lại eo biển Hormuz trong vòng 7 ngày nếu Mỹ quay lại thực hiện bản ghi nhớ hai bên đạt được hồi tháng 6. Trong văn bản này, Mỹ đã đưa ra những nhượng bộ lớn, gồm dỡ bỏ phong tỏa và cho phép Iran đàm phán với Oman về cơ chế quản lý eo biển trong tương lai.

Tuy nhiên, thỏa thuận đã sau đó đổ vỡ và giao tranh tái diễn. Theo nguồn tin là quan chức Mỹ tiết lộ với tờ báo Wall Street Journal, ông Trump đã bác bỏ đề nghị mới nhất của Iran và nói với các trợ lý rằng ông dự kiến nối lại các cuộc không kích Iran sau cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.

CÁC NƯỚC VÙNG VỊNH THAY ĐỔI CÁCH VẬN CHUYỂN DẦU

Theo các nhà phân tích, dù lượng dầu xuất khẩu đã đạt hoặc gần trở lại mức trước chiến tranh, tình hình an ninh tại eo biển Hormuz vẫn chưa bình thường. Iran tiếp tục tấn công các tàu chở dầu, trong đó có những vụ gây thiệt mạng về người.

Để ứng phó, các đơn vị vận chuyển đưa dầu qua eo biển rồi chuyển sang tàu khác để tiếp tục hành trình. Theo Kpler, hơn 70% lượng dầu thô đi qua Hormuz trong tháng 8 được chuyển sang tàu khác ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hoặc Oman.

Theo phương thức này, tàu trung chuyển đưa dầu qua Hormuz tới Vịnh Oman. Tại đây, dầu được chuyển sang tàu khác để vận chuyển tới châu Á.

Hệ thống trung chuyển được quân đội Mỹ bảo vệ, giúp giảm nguy cơ bị Iran tấn công. Tuy nhiên, do phụ thuộc vào sự bảo vệ này, chưa rõ hệ thống có thể duy trì trong bao lâu.

“Chi phí rất cao và đòi hỏi Mỹ phải huy động nguồn lực quân sự rất lớn”, bà Croft nhận định.

Theo bà Croft, các nước vùng Vịnh cho rằng phương án chắp vá gồm chuyển dầu giữa các tàu và sử dụng lực lượng quân sự hộ tống không thể thay thế việc mở cửa eo biển Hormuz.

Các đường ống do Saudi Arabia và UAE vận hành cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì xuất khẩu dầu. Theo Kpler, hiện khoảng 40% dầu thô của vùng Vịnh được vận chuyển qua các đường ống này để tránh đi qua Hormuz, tăng từ mức 17% trước chiến tranh.

Tuy nhiên, đường ống cũng có thể bị tấn công. Đầu tháng này, Saudi Arabia đã phải ngừng vận hành đường ống Đông - Tây sau khi công trình bị hư hại trong một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái xuất phát từ Iraq. Lượng dầu được đưa lên tàu tại cảng Yanbu của Saudi Arabia bên Biển Đỏ đã tăng trở lại, cho thấy đường ống đang hoạt động trở lại.

Trong thời gian đường ống ngừng hoạt động, dòng chảy dầu xuất khẩu vẫn được duy trì nhờ Saudi Arabia chuyển hướng xuất khẩu trở lại qua Hormuz, sử dụng hệ thống tàu trung chuyển được quân đội Mỹ bảo vệ.

Dù vậy, nguồn cung dầu của khu vực có thể lại bị gián đoạn khi bế tắc ngoại giao làm tăng nguy cơ giao tranh tái diễn.