Chính sự tò mò, yêu thích những điều mới mẻ là động lực thúc đẩy du khách đến với bảo tàng về đêm để khám phá những ẩn số, qua đó giúp thúc đẩy nền công nghiệp văn hóa sáng tạo…

Từ cuối tháng 5/2026, Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh thí điểm giới thiệu sản phẩm văn hóa, du lịch đêm vào các tối cuối tuần. Với thuyết minh, mã QR, hiệu ứng ánh sáng - âm thanh và trình chiếu phù hợp, hành trình tham quan trở nên gần gũi, sinh động hơn khi thành phố lên đèn.

Sau khi tham quan hệ thống hiện vật, bước sang bên là không gian “Đọc sách giữa kỳ quan”, thư viện mở cửa buổi tối với hơn 2.200 đầu sách, cùng với đó là các hoạt động kể chuyện, vẽ tranh, hóa thân vào nhân vật cổ tích dành cho thiếu nhi. Song song là không gian âm nhạc, biểu diễn nghệ thuật truyền thống hát Xẩm, hát Then, múa rối cạn... 

Không gian bảo tàng cũng thích hợp để chiếu các bộ phim hoạt hình cho thiếu nhi, cũng như kết nối liên hoàn với Quảng trường 30/10 và Cung “cá heo” Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh Quảng Ninh liền kề, tạo ra chuỗi trải nghiệm liên hoàn cho du khách.

Tương tự, trong đêm cuối cùng của tháng 5/2026, cũng là đêm Rằm tháng Tư âm lịch, Bảo tàng Mỹ thuật TP.Hồ Chí Minh ra mắt số đầu tiên của chuỗi chương trình âm nhạc Museumoon. Từ cửa tòa nhà, khán giả đi qua không gian sảnh ghi dấu ấn kiến trúc đầu thế kỷ 20, ghé thăm các gian trưng bày tác phẩm mỹ thuật, trước khi trở lại khu vực sân khấu dự đêm nhạc.

Đại diện quản lý của Xin chào Entertainment, đơn vị sở hữu ý tưởng tổ chức Museumoon, cho biết chuỗi đêm diễn trong năm 2026 sẽ thể nghiệm các mô hình biểu diễn khác nhau, nhằm xây dựng độ nhận diện cho sản phẩm nghệ thuật riêng có tại bảo tàng về đêm. Chuỗi Museumoon kết hợp biểu diễn âm nhạc với hình thức trò chuyện, có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ.

Theo đơn vị tổ chức, Museumoon không được xây dựng như một sân khấu ca nhạc thông thường, mà theo hướng “giám tuyển trải nghiệm nghệ thuật”. Mỗi chương trình có chủ đề, cấu trúc không gian và cách dẫn dắt cảm xúc riêng. Ba chương trình đầu tiên của chuỗi Museumoon gồm: Sóng tự tình, diễn ra ngày 31/5/2026; Chuyện chưa kể, dự kiến diễn ra ngày 25/6/2026; và Rock in Museum, dự kiến diễn ra ngày 30/7/2026.

Trước đó tại Hà Nội, sự kiện "Đêm bảo tàng" được tổ chức thí điểm tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam từ tháng 10/2025 đến tháng 3/2026, mỗi tháng một lần vào thứ Sáu cuối cùng mỗi tháng. Mỗi số là một chủ đề khác nhau, du khách được tự do tham quan bảo tàng cùng ứng dụng thuyết minh tự động iMuseum VFA. Sau đó, du khách được xem họa sĩ vẽ trực họa, được hướng dẫn vẽ ký họa…

Khách tham quan cũng có thể được trực tiếp trang trí đèn lồng giấy dó, in tranh khắc gỗ. Đặc biệt, người yêu mỹ thuật còn được cùng các nhà nghiên cứu tìm hiểu về các bảo vật quốc gia đang có trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, nghe đọc thơ, hát thơ và thưởng thức âm nhạc cổ điển...

Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, cho biết: “Đêm Bảo tàng” được tổ chức theo mô hình hợp tác công - tư linh hoạt, với sự đồng hành của thương hiệu cộng đồng Chuyện của Hà Nội và nhóm dự án văn hóa Hà Nội FM. Nhờ đó, chương trình không chỉ mở rộng cách tiếp cận công chúng với nghệ thuật, mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa độc đáo”.

Thời gian gần đây, một số bảo tàng ở địa phương cũng tích cực đa dạng hóa hoạt động của mình thông qua những liên kết nhiều bên. Chẳng hạn, Bảo tàng Đà Nẵng tổ chức Hội chợ nghệ thuật (Da Nang Art Fair). Không gian tưởng niệm Lê Bá Đảng, thành phố Huế, cũng mở rộng cửa đón chào một số nghệ sĩ đương đại trẻ tới bày triển lãm...

Cuối tháng 5/2026, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hà Nội lần đầu tiên tổ chức gặp gỡ đại diện các bảo tàng ngoài công lập trên địa bàn. Bên cạnh việc tạo diễn đàn để cơ quan quản lý và đại diện các bảo tàng giao lưu, kết nối với nhau chặt chẽ hơn, sự kiện này còn mở ra cơ hội để khối bảo tàng ngoài công lập kết nối khối doanh nghiệp du lịch lữ hành.

Hà Nội hiện có 23 bảo tàng ngoài công lập. Tại sự kiện, bà Natalia Kraevskaia, Giám đốc Bảo tàng Vũ Dân Tân, tỏ ra rất quan tâm và đặt nhiều hy vọng vào những gợi mở kết nối giữa các bảo tàng tư nhân và Bảo tàng Hà Nội - đơn vị bảo tàng công lập lớn nhất của Thủ đô.

Cùng với đó, thông tin rõ ràng từ cuộc gặp giúp bà hiểu rằng, nhiều tổ chức văn hóa và bảo tàng tư nhân có thể tham gia các hoạt động của Lễ hội Thành phố Sáng tạo Hà Nội. “Chắc chắn, thời gian tới, chúng tôi sẽ đề xuất một số dự án đặc biệt của bảo tàng để được góp phần vào đó”, bà Kraevskaia nói.

Khẳng định các sản phẩm văn hóa, du lịch khai thác thời gian ban đêm là bước đi mới mẻ mà nhiều bảo tàng đang theo đuổi, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nhấn mạnh: “Chúng ta đã chứng kiến nhiều sản phẩm du lịch đêm tại các di tích rất thành công, như di tích Nhà tù Hỏa Lò, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đền Ngọc Sơn… Trải nghiệm bảo tàng về đêm cũng có thể tạo động lực cho việc hình thành các sản phẩm du lịch ban đêm, tạo thêm sản phẩm trải nghiệm mới, hấp dẫn hơn”.

Nhiều ý kiến cho rằng phát triển các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật về đêm không chỉ tạo ra sức hấp dẫn mới mà còn hình thành một thói quen thưởng thức văn hóa mới cho công chúng. Các công ty du lịch có thể phối hợp với di tích, bảo tàng nhằm tạo ra trải nghiệm khác biệt cho du khách. Ở chiều ngược lại, các Bảo tàng, di tích cũng cần nỗ lực làm mới, thường xuyên xây dựng những sản phẩm hấp dẫn, bao gồm các tour, sản phẩm du lịch đêm.

Về phía người xem, từ vai trò thưởng thức thụ động, họ ngày càng có nhiều đòi hỏi hơn cho sự thưởng thức. Du khách ngày nay cũng có nhu cầu dùng điện thoại cá nhân để ghi lại trải nghiệm tại chỗ đối với các hiện vật, trừ khi bảo tàng hạn chế việc chụp ảnh. Hành vi này kéo theo việc các nền tảng mạng xã hội sẽ trở thành “không gian trưng bày” và quảng bá cho du lịch.

Phong cách sống thời công nghệ cũng có thể tạo ra cơ hội lấp đầy các buổi tối tại bảo tàng bằng các hoạt động giao lưu xã hội mang tính văn hóa cao. Từ đó, các bảo tàng sẽ duy trì được sức sống, định vị được giá trị và tới gần hơn với công chúng.