Mô hình du lịch mới từ “Mùa quả chín xứ Đông”

Trong dòng chảy lịch sử và văn hóa Bắc Bộ, xứ Đông từng là một trong những trung tâm lớn bậc nhất của các hoạt động kinh tế và văn hóa sôi động của quốc gia Đại Việt. Nằm ở phía Đông của Kinh thành Thăng Long xưa, với hạt nhân là trấn Hải Đông (Hải Dương), xứ Đông có phạm vi văn hóa bao gồm một vùng rộng lớn ở Đồng bằng sông Hồng từ Hải Dương tới Hải Phòng và một phần đất thuộc các tỉnh Quảng Ninh và Hưng Yên ngày nay.

Xứ Đông cũng luôn được biết đến là nơi lưu giữ những giá trị nông nghiệp truyền thống bậc nhất. Sau sáp nhập, Hải Phòng từ một "thành phố công nghiệp và cảng biển", đã khoác lên mình tấm áo mới đa sắc: Một siêu đô thị tích hợp cả công nghệ cao, logistics toàn cầu và du lịch nông nghiệp bền vững. Sự hiện diện của vải thiều Thanh Hà trong danh mục đặc sản Hải Phòng là minh chứng rõ nét nhất cho sự cộng hưởng này.

Từ giữa tháng 5/2026, Hải Phòng đã giới thiệu chương trình du lịch trải nghiệm "Mùa quả chín xứ Đông" tới đông đảo du khách trong và ngoài nước. TS. Trần Văn Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng, cho biết sản phẩm du lịch này nhằm tăng cường quảng bá, giới thiệu sản phẩm vải thiều Thanh Hà, đồng thời là cơ hội để các doanh nghiệp lữ hành đánh giá tiềm năng du lịch của các địa phương ở phía Tây Hải Phòng, lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Đông văn hiến. 

Sức hút của mô hình này nằm ở khả năng kết hợp giữa nghỉ dưỡng sinh thái với trải nghiệm văn hóa làng quê. Không chỉ đa dạng hóa sản phẩm lữ hành, kéo dài thời gian lưu trú mà mô hình còn tận dụng tối đa chuỗi cung ứng logistics sẵn có để kết hợp giữa phát triển kinh tế vườn và quảng bá văn hóa bản địa.

Tại đây, hành trình khám phá không chỉ dừng lại ở việc hái vải, mà du khách còn được cùng người dân bản địa thu hoạch mật ong hoa vải nguyên chất, học cách làm vải sấy khô theo phương pháp thủ công truyền thống, cho đến thưởng thức thực đơn ẩm thực được chế biến từ sản vật địa phương như gỏi vịt vải thiều, chè vải hạt sen...

Ông Trần Văn Thược, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thanh Hà cho biết, địa phương có hệ thống sông ngòi và nguồn đất đai phì nhiêu thuận lợi cho các loại cây ăn quả phát triển, trọng điểm là cây vải thiều. Xã có khu bảo tồn cây vải tổ đã được xác lập kỷ lục là cây vải thiều lâu năm nhất Việt Nam và điểm du lịch Đồng Mẩn.

Bên cạnh đó, Thanh Hà còn có 42 di tích lịch sử văn hóa. Xác định du lịch trải nghiệm và du lịch cộng đồng là hướng phát triển trong thời gian tới, địa phương đã xây dựng Đề án phát triển du lịch trải nghiệm và bước đầu hình thành các tour tuyến du lịch sinh thái. Những sản phẩm du lịch sáng tạo này hứa hẹn sẽ biến mùa quả chín thành điểm đến không thể bỏ qua trên bản đồ du lịch vùng.

Ngoài vải thiều, khu vực phía tây Hải Phòng hiện có nhiều vùng nông nghiệp đặc sắc với các sản phẩm nổi tiếng như ổi Thanh Hà; tỏi Nam Sách; cà rốt Cẩm Giàng; gà đồi Chí Linh hay rươi Tứ Kỳ. Đây là tài nguyên để phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm.

Thậm chí, tại phường Bạch Đằng (Hải Dương cũ) nay là phường Bắc An Phụ, TP Hải Phòng, những ngày này hàng nghìn chùm nho mẫu đơn, nho Hạ đen đang căng mọng, chuẩn bị bước vào độ chín rộ. Hầu hết các vườn nho đều tuân thủ canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng tới sản xuất hữu cơ an toàn.

Tận dụng không gian vườn rộng rãi, xanh mát và vị trí giao thông thuận lợi, các hợp tác xã đã mở cửa đón khách vào tham quan, trải nghiệm. Những ngày này, khu vườn luôn rộn rã tiếng cười của các đoàn học sinh, gia đình và du khách thập phương đổ về check-in. Khách đến đây không chỉ được tự tay cắt những chùm nho chín mọng làm quà, học cách ủ rượu nho, mà còn được lắng nghe câu chuyện về quy trình chăm sóc nông sản sạch.

Từ những kết quả bước đầu, Hải Phòng đang định hướng phát triển các tour du lịch nông nghiệp, cộng đồng. Ông Ngọc cho biết, một trong những hướng đi được thành phố quan tâm là kết nối các vùng cây ăn quả với hệ thống giao thông đường bộ, đường sông để hình thành những hành trình trải nghiệm liên hoàn.

Theo đó, các tuyến du lịch dọc sông Thái Bình, Văn Úc, Lạch Tray,… có thể trở thành cầu nối đưa du khách đến với những vùng sinh thái nông nghiệp đặc sắc phía tây thành phố. Hải Phòng cũng định hướng liên kết du lịch nông thôn với hệ thống làng nghề, sản phẩm OCOP, du lịch học đường, du lịch sinh thái nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Bên cạnh đó, du lịch mùa vải chín còn được kết nối chặt chẽ với các điểm di tích tâm linh tại xứ Đông như Côn Sơn - Kiếp Bạc hay đền thờ thầy giáo Chu Văn An. Một hành trình khép kín, sáng hái vải Thanh Hà, trưa vãn cảnh chùa cổ xứ Đông, chiều ngắm hoàng hôn trên vịnh Lan Hạ, đảo Cát Bà... Đây chính là công thức tiềm năng hứa hẹn giúp du lịch Hải Phòng bứt phá, xóa bỏ tính mùa vụ và tạo ra sức hút quanh năm.