Dự thảo sửa đổi 4 luật nhằm đẩy mạnh phân cấp, cải cách hành chính và xóa bỏ rào cản pháp lý, giúp tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, khơi thông nguồn lực, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và bảo vệ hiệu quả quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp…

Thực hiện Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, theo phân công của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đang xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật gồm: Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về mục tiêu, Dự án Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư, kinh doanh; Khắc phục những bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo phát sinh trong quá trình thi hành pháp luật đã được người dân, doanh nghiệp kiến nghị và đã được Ban chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật kết luận hướng đến tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, thông thoáng và thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Để thực hiện mục tiêu nói trên, Dự án Luật đang được nghiên cứu, xây dựng thông qua 2 nhóm chính sách lớn.

Nhóm thứ nhất: Trọng tâm là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, gắn với cải cách thủ tục hành chính.

Theo đó, nhiều thẩm quyền quản lý trong lĩnh vực thương mại, ngoại thương và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được điều chỉnh theo hướng phân định rõ trách nhiệm của các cấp, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cho doanh nghiệp.

Trong đó, ngoài các quy định hiện thực hóa các nội dung đã phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền theo Nghị định số 139/2025/NĐ-CP và Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ, Dự án Luật dự kiến bổ sung một số nội dung phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong Luật Quản lý ngoại thương liên quan đến cấp phép gia công hàng hóa thuộc diện xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép từ Bộ Công Thương sang Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tại khoản 2 Điều 51 Luật Quản lý ngoại thương theo đúng quan điểm “cấp nào sát thực tế, gần dân, sát dân, làm tốt hơn, hiệu quả hơn”.

Nhóm thứ hai: Trọng tâm khắc phục những bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo phát sinh trong quá trình thi hành pháp luật.

Liên quan đến Luật Thương mại 2005: Bãi bỏ các quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định về lĩnh vực độc quyền Nhà nước tại Luật Thương mại được để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư; mở rộng quyền tự do kinh doanh, giảm tối đa rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp theo đúng chủ trương của Đảng, quy định của Hiến pháp 2013 về quyền tự do kinh doanh là “người dân, doanh nghiệp được làm tất cả những gì pháp luật không cấm”.

Bãi bỏ các quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp để thống nhất với với Bộ Luật Dân sự, tránh mâu thuẫn trong quá trình áp dụng pháp luật, giải quyết tranh chấp hợp đồng.

Bổ sung khái niệm “hàng giả” để làm rõ, tạo cơ sở pháp lý cụ thể cho công tác phòng, chống và xử lý vi phạm, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp làm ăn chân chính; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Liên quan đến Luật Quản lý ngoại thương: Sửa đổi quy định trường hợp ngoại lệ cho phép doanh nghiệp nhập khẩu lại hàng hóa (bao gồm cả hàng cấm nhập khẩu) do chính doanh nghiệp sản xuất đã xuất khẩu về để sửa chữa, bảo hành sau đó xuất khẩu sang thị trường nước khác hoặc trả lại cho khách hàng để tạo thuận lợi cho hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.

Bổ sung nội dung làm rõ các tiêu chí cho cơ quan, tổ chức cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa và văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu theo các Hiệp định thương mại tự do (FTAs); cơ chế nhà nhập khẩu đủ điều kiện tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu.

Mở rộng thẩm quyền cấp giấy chứng nhận lưu hành tự do cho đối tượng ngoài nhà nước theo thông lệ, thực tiễn quy định tại một số nước nhập khẩu.

Liên quan đến Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Bổ sung các quy định về hành vi bị cấm có liên quan đến cạnh tranh nhằm tạo hành lang pháp lý để xử lý các hành vi phản cạnh tranh, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Hoàn thiện các quy định về xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp và sức mạnh thị trường đáng kể, hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền và các hành vi cạnh tranh không lành mạnh mới phát sinh trong thực tiễn để phản ánh đầy đủ đặc thù của các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số.

Hoàn thiện các quy định về kiểm soát tập trung kinh tế, bao gồm hình thức tập trung kinh tế, tiêu chí đánh giá, ngưỡng thông báo, hồ sơ thông báo, hiệu lực kết quả thẩm định và hành vi vi phạm liên quan để minh bạch hóa tối đa quy trình, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Hoàn thiện quy định về quy trình xử lý vụ việc cạnh tranh theo quy định của pháp luật về cạnh tranh đối với các hành vi hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh, hành vi vi phạm quy định về tập trung kinh tế để thống nhất một quy trình xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm quy định pháp luật về cạnh tranh với pháp luật xử lý vi phạm hành chính.

Hoàn thiện quy định về thu thập và sử dụng thông tin của người tiêu dùng trong các giao dịch số đang ngày càng trở thành một vấn đề thiết yếu, khi người tiêu dùng chưa hoàn toàn kiểm soát được các mục đích và phạm vi sử dụng thông tin của người tiêu dùng của mình và đối mặt với các hành vi gian lận, lừa đảo trong môi trường thương mại điện tử gia tăng; phòng chống vấn nạn hàng gian, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.