Cải cách thể chế ngành Công Thương: Chuyển từ “đáp ứng yêu cầu” sang “dẫn dắt, kiến tạo phát triển”

Tại toạ đàm “Bộ Công Thương đổi mới tư duy, đột phá thể chế pháp luật: Đưa Nghị quyết 66-NQ/TW vào cuộc sống” diễn ra ngày 17/11/2025, các ý kiến đều đánh giá công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế của ngành Công Thương đã đạt nhiều kết quả nổi bật, thể hiện rõ tinh thần đổi mới tư duy và đột phá thể chế pháp luật - coi đây là “đột phá của đột phá”. Qua đó, góp phần tạo lập hành lang pháp lý minh bạch, ổn định và thúc đẩy phát triển công nghiệp, năng lượng, thương mại bền vững.

NHỮNG ĐỘT PHÁ THỂ CHẾ PHÁP LUẬT

Cụ thể, trong giai đoạn 2021- 2025, Bộ Công Thương đã chủ trì xây dựng và trình ban hành hơn 250 văn bản pháp luật (gồm 5 luật, 51 nghị định) và hơn 20 chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, đề án và chương trình phát triển các ngành, lĩnh vực quan trọng của Bộ.

Riêng năm 2025, Bộ Công Thương đã và đang xây dựng 142 văn bản quy phạm pháp luật (4 Luật, 2 Nghị quyết của Quốc hội, 47 Nghị định, 7 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 82 Thông tư).

Năm 2025 cũng là năm có số lượng văn bản ban hành và trình ban hành lớn nhất trong nhiều nhiệm kỳ trở lại đây. Trong đó, nhiều văn bản có phạm vi điều chỉnh rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành, lĩnh vực kinh tế và đời sống nhân dân, kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ Công Thương cũng đã trình Quốc hội ban hành: Luật Dầu khí, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Điện lực, Luật Hóa chất (sửa đổi), Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi); Nghị định trong các lĩnh vực thương mại điện tử, kinh doanh xăng dầu và khí, xuất nhập khẩu, quản lý thị trường, điện lực, hóa chất, cạnh tranh, kinh doanh đa cấp, phát triển ngoại thương, quản lý và phát triển chợ, nhập khẩu hàng hóa tân trang; cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh…

Hiện tại, Bộ Công Thương đang khẩn trương xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm, Luật Thương mại điện tử… để tạo lập khung pháp lý cho phát triển các ngành, lĩnh vực mới và ưu tiên của đất nước.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Bộ Công Thương cũng đã bãi bỏ 95 thủ tục hành chính, sửa đổi bổ sung 347 thủ tục hành chính và phân cấp hàng trăm thủ tục hành chính, giúp Bộ duy trì vị trí cao trong nhóm các bộ, ngành dẫn đầu cả nước về cải cách hành chính.

Công tác xây dựng và triển khai Chính phủ điện tử của Bộ Công Thương với 100% thủ tục hành chính cung cấp ở cấp độ 3, 4 trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, cung cấp 267 dịch vụ công trực tuyến trong các lĩnh vực như quản lý xuất nhập khẩu, năng lượng, và thương mại điện tử giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Những đột phá về thể chế đã và đang góp phần củng cố nền tảng pháp lý một cách chặt chẽ về quản lý nhà nước trong các ngành, lĩnh vực do Bộ Công Thương phụ trách; đồng thời, tạo lập môi trường pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các hoạt động đầu tư, kinh doanh của các thành phần kinh tế. Qua đó, thể chế hóa quyền tự do kinh doanh của các cá nhân trong tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm, dỡ bỏ những rào cản về hành chính gây trở ngại hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, góp phần tạo ra động lực tăng trưởng mới, không gian phát triển mới cho đất nước.

CẦN CHUYỂN BIẾN TƯ DUY, NÂNG CAO NHẬN THỨC VỀ CÔNG TÁC PHÁP CHẾ

Bên cạnh những kết quả đạt được, bà Bùi Thị Bình Giang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Công Thương, thẳng thắn cho rằng công tác xây dựng và thi hành pháp luật của ngành Công Thương vẫn đối mặt thách thức, đó là bối cảnh kinh tế chính trị toàn cầu biến động, yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, áp lực về an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng, và nhiệm vụ sắp xếp bộ máy trong nước.

Mặt khác, một trong những vấn đề còn tồn tại là vẫn có nơi, có chỗ công tác xây dựng pháp luật chưa thực sự được quan tâm đúng mức, chưa được xem là một trong ba đột phá chiến lược như tinh thần chỉ đạo của Đảng.

Việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng ở một số cấp ủy, đơn vị còn chậm, chưa đồng đều, nhận thức về vai trò then chốt của công tác pháp chế chưa thực sự đầy đủ, dẫn đến hạn chế trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác pháp chế tại các đơn vị thuộc Bộ Công Thương còn chưa đồng đều. Sự thay đổi nhanh chóng của hệ thống chính sách, pháp luật kéo theo khối lượng công việc ngày càng lớn và phức tạp, trong khi nguồn lực đầu tư cho công tác này lại chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là kinh phí triển khai và chế độ hỗ trợ cho người làm công tác pháp chế vẫn chưa được phân bổ phù hợp.

Mặc dù Nghị quyết số 197/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 56/2024/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc đổi mới, tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động pháp chế, song việc triển khai thực hiện các cơ chế hỗ trợ tài chính và nhân sự vẫn còn chậm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ, số lượng và chất lượng công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của Bộ, hạn chế khả năng ứng phó nhanh, linh hoạt với yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng và những vấn đề pháp lý mới phát sinh.

Trong bối cảnh mới nhiều thách thức, bà Giang cho rằng chúng ta vẫn cần các giải pháp đồng bộ, quyết liệt hơn nữa trong đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật của ngành Công Thương, để đưa Nghị quyết 66-NQ/TW vào cuộc sống. Theo đó, 4 nhóm giải pháp lớn được Bộ Công Thương xác định rõ:

Thứ nhất, quán triệt và thực hiện nghiêm túc các kết luận, chủ trương, đường lối của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ, Quốc hội về công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Đặc biệt, cần thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các nghị quyết, chỉ thị, định hướng phát triển của Đảng thành chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn của ngành và yêu cầu phát triển của đất nước.

Thứ hai, để khắc phục tình trạng nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của công tác pháp chế, Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Công Thương đã ban hành Nghị quyết số 25-NQ/ĐUB ngày 10/11/2025, trong đó chỉ đạo các cấp ủy, người đứng đầu cấp ủy thuộc Bộ hàng quý phải tổ chức học tập, nghiên cứu, thảo luận chuyên đề về công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật, thể chế tại cơ sở Đảng.

Đồng thời, yêu cầu tổ chức sơ kết, tổng kết định kỳ 6 tháng và hàng năm để đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm, nhân rộng mô hình tốt. “Đây là giải pháp then chốt nhằm chuyển biến tư duy, nâng cao nhận thức, tạo sự thống nhất trong hành động giữa các cấp uỷ Đảng”, bà Giang nhấn mạnh.

Thứ ba, Bộ Công Thương sẽ tích cực, chủ động và có trách nhiệm tham gia thực hiện Định hướng Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, bảo đảm các chính sách của ngành được chuẩn bị kỹ lưỡng, đánh giá tác động đầy đủ, bám sát yêu cầu phát triển bền vững, hội nhập sâu rộng.

Đồng thời, tiếp tục thực hiện nghiêm Quy định số 178-QĐ/TW về quy trình xem xét, thảo luận, quyết nghị trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật trong lĩnh vực Công Thương.

Thứ tư, để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác pháp chế trong toàn ngành, cần xác định việc tăng cường nguồn lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách cho người làm công tác pháp chế là một trong những giải pháp trọng tâm, có ý nghĩa đột phá trong giai đoạn tới.