Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến, góp phần mở rộng nguồn hiến và tăng cơ hội được ghép cho người bệnh...

Sáng 21/10, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã trình bày tờ trình dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

BẢO VỆ NGƯỜI HIẾN, NGĂN CHẶN HÀNH VI MUA BÁN MÔ

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết dự thảo Luật sửa đổi lần này gồm 7 chương, 39 điều với 4 nhóm chính sách lớn trọng tâm.

Thứ nhất, mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh. Dự thảo Luật đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của người đó. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể ở người chết tuần hoàn cũng được đề xuất bổ sung bên cạnh trường hợp chết não theo quy định hiện hành.

Các trường hợp được hiến mô cũng được mở rộng, bao gồm hiến mô tái sinh như tế bào gốc, máu, huyết tương, trong đó có các yêu cầu bảo vệ người chưa thành niên.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung các quy định cho phép người vợ được nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não, chết tuần hoàn hoặc phôi của chính hai vợ chồng để sinh con.

Dự thảo cũng mở rộng điều kiện đăng ký chờ ghép đối với người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam.

Thứ hai, tăng cường kiểm soát và ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến. Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, để ngăn chặn các hành vi trục lợi, dự thảo quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên. Bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi.

Dự thảo cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào, lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam đi ra nước ngoài để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế quản lý mô, tế bào và tạo điều kiện cho sự phát triển của y học tái tạo. Dự thảo cho phép hoạt động vì mục đích thương mại đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào, bao gồm tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu, các loại tế bào khác và sản phẩm từ tế bào, huyết tương để chữa bệnh và nghiên cứu khoa học. Cho phép bảo quản tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản…

Thứ tư, tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép và bảo đảm quyền lợi của người hiến. Dự thảo đã quy định cụ thể các nội dung do ngân sách nhà nước bảo đảm. Quy định cụ thể hơn về quyền lợi của người đã hiến mô, bao gồm chăm sóc sức khỏe, ưu tiên ghép mô, hỗ trợ chi phí hoặc quà tặng tùy theo loại mô, số lần và số lượng hiến…

XÁC ĐỊNH THỨ TỰ ƯU TIÊN KHI GHÉP TẠNG

Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh khẳng định, Ủy ban nhận thấy đây là dự án Luật rất quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc, liên quan trực tiếp đến quyền con người, nhiều nội dung phức tạp, nhạy cảm.

Về người là thành viên gia đình, Ủy ban đề nghị rà soát, đánh giá kỹ lưỡng việc xác định phạm vi thành viên gia đình khi là người hiến, người nhận hoặc người có quyền đồng ý cho hiến để bảo đảm ý nghĩa nhân văn, nhân đạo và phòng ngừa lạm dụng chính sách, vi phạm pháp luật. Đồng thời, cần có cơ chế chặt chẽ để bảo đảm ý chí tự nguyện của người hiến trong phạm vi gia đình, nhất là với người dưới 18 tuổi.

Về các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại, Ủy ban đề nghị tiếp tục tham khảo, chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đánh giá kỹ lưỡng các vấn đề liên quan như cơ chế, năng lực quản lý, kiểm soát. Phân loại rõ theo từng nhóm đối tượng để quy định phù hợp thực tiễn Việt Nam về tính chất, mức độ thương mại hóa, nhất là đối với máu và sản phẩm có nguồn gốc từ hiến tặng nhân đạo, tự nguyện; nghiên cứu quy định cơ chế kiểm soát về giá, nhất là đối với huyết tương.

Về quy định người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, Ủy ban nhận thấy do người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em, là chủ thể được bảo vệ đặc biệt. Vì vậy, đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể.

Trên cơ sở đó, tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách; cân nhắc thận trọng phạm vi người nhận là thành viên gia đình; làm rõ căn cứ bổ sung các trường hợp quy định.

Về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người, Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn; tiếp tục rà soát quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người.

Đồng thời, trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan.