Vào thời điểm giao mùa, thời tiết miền Bắc bắt đầu có những thay đổi rõ rệt. Nhiệt độ và độ ẩm biến động trong ngày, cùng với nguy cơ nhiễm virus đường hô hấp gia tăng, khiến các triệu chứng hen phế quản dễ tái phát…

Hen phế quản là một bệnh lý đường hô hấp mãn tính đặc trưng bởi tình trạng viêm và hẹp đường thở, xuất hiện ở mọi lứa tuổi và đang ảnh hưởng từ 1% đến 18% dân số tùy theo từng quốc gia. Trên thế giới, hiện có khoảng 358 triệu người đang sống chung với căn bệnh này. Mặc dù chưa có đủ bằng chứng khẳng định nguyên nhân chính xác gây bệnh, di truyền và các yếu tố môi trường sống được xác định đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của hen.

TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết không khí lạnh hoặc khô đột ngột có thể kích thích đường thở, gây co thắt phế quản ở người bệnh hen. Khi kết hợp với các yếu tố khởi phát khác như nhiễm trùng đường hô hấp, dị nguyên hoặc thay đổi thời tiết, tình trạng viêm đường thở có thể trở nên nghiêm trọng hơn.

Một số người bệnh dù kiểm soát hen tốt trong thời gian trước đó nhưng khi thời tiết thay đổi, tiếp xúc với không khí lạnh, mưa hoặc các yếu tố kích thích khác có thể xuất hiện cơn hen cấp. TS.BS Nguyễn Hữu Trường chia sẻ, trong quá trình thăm khám và điều trị cho các bệnh nhân, vấn đề bác sĩ thường gặp ở người bệnh hen là tâm lý “đỡ khó thở thì ngừng thuốc”.

Tuy nhiên, thực tế thuốc cắt cơn chủ yếu giúp làm giãn phế quản, cải thiện nhanh triệu chứng trong thời gian ngắn, trong khi tình trạng viêm đường thở - cơ chế quan trọng của bệnh hen vẫn có thể tồn tại. Theo đó, việc chỉ dựa vào thuốc cắt cơn mà bỏ qua thuốc kiểm soát hen theo chỉ định có thể khiến bệnh không được kiểm soát tốt, làm tăng nguy cơ xuất hiện các đợt cấp, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người bệnh.

Chia sẻ tại hội thảo khoa học với chủ đề "Trúng đích IL-5, xu hướng điều trị hen nặng" mới đây, GS.TS. Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, ước tính khoảng 3,23% dân số Việt Nam đang sống chung với bệnh hen, trong đó khoảng 7 - 11% thuộc nhóm hen nặng. GS. Châu cho biết dù chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ trong tổng số người mắc hen, bệnh nhân hen nặng phải đối mặt với nguy cơ đợt cấp tái diễn, nhập viện, suy giảm chức năng hô hấp và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Đối với nhiều bệnh nhân hen nặng, mỗi ngày đều có thể là một hành trình đầy thách thức. Những triệu chứng dai dẳng, các đợt kịch phát khó lường và những ảnh hưởng kéo dài đến cuộc sống thường nhật không chỉ tạo gánh nặng cho người bệnh mà còn cho gia đình và hệ thống chăm sóc sức khỏe.

"Bên cạnh đó, hen nặng chiếm phần lớn khoảng hơn 70% tổng chi phí điều trị hen. Đây là lý do việc nâng cao nhận thức, nhận diện sớm đặc điểm bệnh và cải thiện quản lý hen nặng tiếp tục là một ưu tiên quan trọng của chuyên ngành hô hấp tại Việt Nam," GS.TS. Ngô Quý Châu nói.

PGS.TS. Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh rằng điều trị hen cần được triển khai toàn diện, kết hợp thuốc với kiểm soát triệu chứng, loại bỏ yếu tố nguy cơ và quản lý bệnh đồng mắc. Phần lớn bệnh nhân bị bỏ sót chẩn đoán do không biết bệnh, không chấp nhận chẩn đoán, ngoài ra còn do nhân viên y tế chưa nắm bắt kịp thời thông tin mới về bệnh hen vì vậy chẩn đoán nhầm, còn lạm dụng thuốc cắt cơn

Đáng lưu ý, việc quản lý và phòng ngừa hen vẫn còn nhiều thách thức. Bệnh hen làm suy yếu hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho virus như cúm hay virus Varicella Zoster (VZV) – tác nhân gây zona thần kinh – tấn công. Việc kiểm soát tốt bệnh hen sẽ giảm thiểu các biến chứng, giảm tử vong và góp phần giảm áp lực lên hệ thống y tế.

BS. Phan Thu Phương, cho biết trong hơn một thập kỷ qua, nhiều quốc gia đã tích lũy kinh nghiệm trong ứng dụng các phương pháp điều trị hướng đích cho những bệnh nhân hen nặng phù hợp. Cùng với đó, hiểu biết về nền tảng sinh học của bệnh ngày càng được mở rộng, hỗ trợ bác sĩ nhận diện kiểu hình hen và lựa chọn hướng điều trị phù hợp với từng người bệnh.

Trong đó, viêm type 2 và interleukin-5 (IL-5) là những vấn đề được cộng đồng khoa học quan tâm, đặc biệt trong mối liên quan với tình trạng viêm do tăng bạch cầu ái toan ở một số nhóm bệnh nhân. Những hiểu biết này giúp bác sĩ có thêm cơ sở để xác định kiểu hình bệnh, đánh giá đặc điểm viêm và cân nhắc phương pháp điều trị phù hợp với từng người. Thay vì chỉ tập trung xử lí triệu chứng, việc tiếp cận dựa trên cơ chế bệnh sinh hướng tới kiểm soát bệnh toàn diện và lâu dài hơn.

Đồng tình, PGS.TS. Lê Thượng Vũ, Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho rằng hiểu biết sâu hơn về cơ chế bệnh sinh đang thúc đẩy xu hướng cá thể hóa điều trị hen. Bên cạnh kiểm soát triệu chứng và hạn chế các đợt cấp, bác sĩ ngày càng chú trọng những mục tiêu dài hạn như cải thiện chất lượng cuộc sống, duy trì khả năng hoạt động thể chất và xã hội, đồng thời giảm nhu cầu sử dụng corticosteroid đường uống khi có chỉ định phù hợp.

Trong bối cảnh đó, thuốc sinh học được xem là một trong những lựa chọn điều trị hướng đích dành cho các nhóm bệnh nhân hen nặng đáp ứng tiêu chí phù hợp. Tùy cơ chế tác động và đặc điểm của người bệnh, phương pháp này có thể góp phần giảm nguy cơ đợt cấp, giảm nhu cầu sử dụng corticosteroid đường uống và cải thiện khả năng sinh hoạt.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý việc lựa chọn thuốc sinh học cần dựa trên đánh giá chuyên môn, đặc điểm lâm sàng, dấu ấn sinh học và tiền sử điều trị của từng bệnh nhân. Đây không phải là phương pháp thay thế cho mọi trường hợp hen, mà là lựa chọn cần được cân nhắc trong chiến lược quản lí bệnh toàn diện. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc giảm triệu chứng trước mắt mà còn hướng tới hạn chế đợt cấp, giảm gánh nặng điều trị và giúp người bệnh duy trì cuộc sống gần với bình thường.

Song song, các chiến lược phòng ngừa đóng vai trò then chốt trong điều trị bệnh hen. Trong cộng đồng, các chuyên gia cảnh báo nếu người bệnh khò khè, khó thở sau điều trị hoặc có triệu chứng của cơn hen ác tính (khó thở tăng dần, cơn hen không dứt, khó nói do khó thở…) cần gọi ngay cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí và điều trị kịp thời.

Người mắc hen phế quản cần cẩn trọng khi sử dụng một số loại thuốc như aspirin và các thuốc chống viêm nonsteroid vì dễ gây nên cơn hen phế quản cấp. Chủ động tiêm phòng cúm hàng năm, khám chuyên khoa hô hấp để được tư vấn mức độ của bệnh và có phác đồ điều trị dự phòng phù hợp.