Giá xăng và giá dầu diesel ở châu Âu đang ở ngưỡng cao chưa từng thấy do sự gián đoạn nguồn cung liên quan tới xung đột địa chính trị...

Trong bối cảnh như vậy, các chính phủ trong khu vực đang nỗ lực cắt giảm thuế nhiên liệu, cung cấp các khoản trợ cấp và điều chỉnh các quy định về năng lượng nhằm giảm bớt tác động tiêu cực của giá nhiên liệu đắt đỏ đến nền kinh tế và đời sống người dân.

Thời gian qua, các cuộc chiến tranh tại Trung Đông và Ukraine đã thúc đẩy các chính phủ trong Liên minh châu Âu (EU) đưa ra các biện pháp ứng phó với giá xăng dầu tăng cao. Các biện pháp này càng trở nên cấp bách hơn trong tuần vừa rồi, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ủng hộ ý tưởng cấm xuất khẩu dầu diesel nhằm mục đích kéo giá dầu diesel ở Mỹ xuống từ mức kỷ lục.

Một báo cáo được Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) công bố trong tuần vừa rồi cho thấy trong số 10 quốc gia thực hiện nhiều biện pháp nhất để kiềm chế thiệt hại kinh tế do ảnh hưởng của giá nhiên liệu cao, có tới 7 quốc gia thuộc EU. Pháp, Đức và Tây Ban Nha là những quốc gia đi đầu trong việc triển khai các biện pháp hỗ trợ nói trên.

Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2, cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và gây ra những xáo trộn lớn trên thị trường năng lượng châu Âu. EU nhập khẩu gần như toàn bộ dầu thô và 85% khí đốt tự nhiên mà khối này tiêu thụ. Tổng thể, nhập khẩu đáp ứng 57% nhu cầu năng lượng của khối, còn phần lớn năng lượng sản xuất trong khối đến từ các nguồn tái tạo và hạt nhân - theo cơ quan thống kê Eurosstat của EU.

Tâm lý lo lắng của người dân châu Âu gia tăng trong thời gian gần đây, khi giá xăng dầu tại các trạm bơm đạt mức cao kỷ lục ở một số quốc gia. Theo nhóm vận động Transport & Environment, các tài xế EU đang phải chi thêm 203 triệu euro mỗi ngày chỉ riêng cho dầu diesel.

Ông Antony Froggatt, một nhà phân tích tại tổ chức này, nhận định: "Thật là một nghịch lý khi Mỹ ít chịu ít tổn thương nhất trước một cuộc khủng hoảng do chính họ tạo ra, trong khi nền kinh tế châu Âu lại một lần nữa bị ảnh hưởng”.

Một số chính phủ châu Âu đang chi hàng tỷ euro để đưa đất nước vượt qua cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại. Các nhà lãnh đạo EU tại Brussels đã trao cho các quốc gia thành viên quyền tự quyết tạm thời để cung cấp hỗ trợ nhà nước cho các hộ gia đình và các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như nông nghiệp, vận tải và đánh bắt cá. Khối cũng đưa ra một số ngoại lệ nhất định đối với các quy tắc chi tiêu chính phủ của EU, áp dụng cho các khoản đầu tư nhằm tăng cường an ninh năng lượng và giảm sự phụ thuộc lâu dài của khối vào dầu và khí đốt tự nhiên nhập khẩu.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen trong bài phát biểu thường niên Thông điệp Liên minh EU trong tháng 9 này nhấn mạnh: "Áp lực từ giá năng lượng cao hơn và lãi suất đi vay tăng đang ảnh hưởng đến người dân và doanh nghiệp. Chúng ta cần tăng cường nguồn cung năng lượng sạch, tự sản xuất, giá cả phải chăng, dù là năng lượng tái tạo và hạt nhân, hay biomethane và các nguồn khác" để "giúp chúng ta đạt được sự độc lập về năng lượng và giảm giá năng lượng xuống”.

GÓI HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CỦA PHÁP

Pháp đã thông qua một loạt các biện pháp có trọng điểm để giảm bớt gánh nặng cho người tiêu dùng và các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu. Tuần vừa rồi, Chính phủ Pháp đã công bố gói hỗ trợ trị giá 450 triệu euro, cung cấp hỗ trợ dựa trên thu nhập cho những người lái xe hơn 30 km trong một chuyến đi làm hoặc hơn 8.000 km hàng năm cho mục đích công việc. Việc mở rộng này giúp 5,5 triệu lao động đủ điều kiện nhận khoản thanh toán 100 euro để giúp trang trải chi phí nhiên liệu trong thời gian từ nay đến cuối năm - theo Chính phủ Pháp.

Gói hỗ trợ mới cũng kéo thời gian dài trợ cấp nhiên liệu cho nông dân, ngư dân và các công ty xây dựng đến cuối năm. Các phiếu mua hàng (voucher) năng lượng trị giá từ 48 đến 277 euro cũng sẽ được cung cấp sớm 3 tháng để giúp 5,8 triệu gia đình thanh toán hóa đơn năng lượng mùa đông.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi bà von der Leyen xem xét nới lỏng các quy định về chất lượng nhiên liệu của EU liên quan đến độ đậm đặc, hàm lượng lưu huỳnh và các tiêu chí khác nhằm tăng cường sản xuất dầu diesel và dầu hỏa tại châu Âu. EU đã thực hiện giải pháp tương tự trong đại dịch COVID-19.

Trong một bức thư gửi tới EC, ông Macron cảnh báo rằng giá dầu thế giới sẽ leo thang lên mức cao hơn nếu eo biển Hormuz không sớm được mở cửa trở lại. Ông cũng kêu gọi nâng giới hạn của EU về hàm lượng diesel sinh học thông thường trong nhiên liệu diesel tiêu chuẩn từ 7% lên 10%.

ĐỨC VÀ TÂY BAN NHA GIẢM THUẾ NHIÊN LIỆU

Một đợt cắt giảm thuế nhiên liệu kéo dài 2 tháng tại Đức đã hết hạn vào cuối tháng 6. Tuần trước, Chính phủ nước này nhất trí gia hạn việc giảm thuế này, theo đó sẽ giảm giá xăng và dầu diesel 17 cent/lít trong thời gian từ ngày 1/10 đến cuối năm. Chính phủ Đức cho biết biện pháp gia hạn này sẽ tiêu tốn 2,5 tỷ euro ngân sách.

Cũng theo Chính phủ Đức, nhà chức trách sẽ tổ chức đàm phán với ngành công nghiệp dầu khí về việc triển khai trần giá nhiên liệu từ ngày 1/1/2027. Bỉ và Luxembourg đã áp dụng trần giá tương tự trong nhiều thập kỷ.

Chính phủ Tây Ban Nha cũng đã gia hạn các đợt cắt giảm thuế xăng dầu mà nước này triển khai vào tháng 3 như một phần của kế hoạch trị giá 5 tỷ euro, tương đương 5,7 tỷ USD, để ứng phó với tác động của cuộc chiến Iran đến giá năng lượng trong nước. Việc giảm thuế này tương đương với mức giảm 5 cent mỗi lít xăng hoặc dầu diesel trong tháng 9 này. Một cơ chế tự động sẽ tăng mức giảm lên 20 cent mỗi lít nếu lạm phát giá nhiên liệu hàng năm vượt quá 15%.

Ngoài ra, Tây Ban Nha đã gia hạn trợ cấp nhiên liệu cho các công ty vận tải, nông dân, nhà sản xuất chăn nuôi và ngư dân.

MỸ TRỞ THÀNH NHÀ CUNG CẤP NĂNG LƯỢNG QUAN TRỌNG CỦA CHÂU ÂU

Bên cạnh các chương trình hỗ trợ của từng quốc gia, các nước EU đã rút dầu từ dự trữ chiến lược theo thỏa thuận đạt được giữa 32 quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) để cung ứng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp ra thị trường. Thỏa thuận này được IEA đưa ra không lâu sau khi chiến tranh Mỹ - Iran bắt đầu.

Trước đó, EU đã nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu từ Nga bằng cách sản xuất nhiều năng lượng tái tạo hơn và chuyển đổi thiết bị và vận hành sản xuất công nghiệp từ nhiên liệu hóa thạch sang điện. Bà von der Leyen cho biết đến năm 2040, điện khí hóa thể giúp giảm 260 tỷ euro (296,6 tỷ USD) trong hóa đơn nhập khẩu dầu thô, khí đốt và các nhiên liệu hóa thạch khác của châu Âu hàng năm.

Khi EU nỗ lực giảm sự phụ thuộc vào năng lượng từ Nga, khối này trở nên phụ thuộc nhiều hơn vào năng lượng nhập khẩu từ Mỹ. Bà von der Leyen đã đạt một thỏa thuận thương mại với Tổng thống Donald Trump vào năm ngoái, trong đó bao gồm cam kết EU sẽ mua 750 tỷ USD năng lượng Mỹ trong 3 năm.

Cuộc chiến ở Vùng Vịnh đã làm cho mối quan hệ năng lượng giữa châu Âu với Mỹ trở nên quan trọng hơn và phức tạp hơn, khi EU càng phụ thuộc hơn vào nguồn cung diesel từ Mỹ. Bởi vậy, việc ông Trump trong tuần vừa rồi ủng hộ ý tưởng cấm xuất khẩu dầu diesel đã khiến châu Âu đặc biệt lo ngại.

Brussels đang vận động Washington từ bỏ ý tưởng cấm xuất khẩu này. "Chúng tôi tin rằng đây là một ý tưởng tồi", phát ngôn viên EC Âu Olof Gill phát biểu hôm 24/9. "Hợp tác EU-Mỹ trong lĩnh vực năng lượng đang mạnh mẽ, ổn định và đôi bên cùng có lợi. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến cả hai bên”, ông nói.