Giá xăng và dầu diesel tại châu Âu đã đạt mức cao kỷ lục trong tuần vừa rồi, một phần do biên lợi nhuận của việc tinh chế dầu thô thành nhiên liệu tăng cao...

Giá nhiên liệu tại khu vực này được dự báo sẽ duy trì ở mức cao trong những tháng tới, bởi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho rằng phải đến tháng 10 biên lợi nhuận của hoạt động sản xuất dầu diesel mới đạt đỉnh.

Theo dữ liệu của Ủy ban châu Âu (EC), trong hơn 2 thập kỷ qua, việc đổ đầy bình nhiên liệu ô tô tại các nước trong Liên minh châu Âu (EU) chưa bao giờ tốn kém như bây giờ. Tính trung bình, đổ đầy một bình xăng 50 lít sẽ tốn khoảng 103 euro, còn đầy bình dầu diesel là 108 euro.

Cũng như tại các nền kinh tế khác trên thế giới, giá nhiên liệu ở châu Âu đã tăng mạnh kể từ khi xung đột ở Trung Đông nổ ra, đẩy cao áp lực lạm phát. Theo dữ liệu của ECB, lạm phát năng lượng trong khu vực đồng euro so với cùng kỳ năm ngoái đã tăng lên mức 14,3% trong tháng 8 vừa qua, so với mức 10,3% trong tháng 7.

Tại thời điểm giữa tháng 9 này, giá trung bình 1 lít xăng theo trọng số tại EU là 2,063 euro, còn giá dầu diesel đạt 2,159 euro mỗi lít. Cả hai mức giá này đều là mức cao chưa từng có trong dữ liệu của EC bắt đầu từ năm 2005. Mức đỉnh trước đó của xăng được ghi nhận vào năm 2022, còn mức đỉnh gần đây nhất của giá dầu diesel được ghi nhận vào tháng 4 năm nay.

Giá xăng và dầu diesel tại các quốc gia trong EU có sự chênh lệch đáng kể. Tại khu vực này, giá xăng rẻ nhất là ở Malta, với 1,34 euro mỗi lít, và đắt nhất là ở Đan Mạch, với 2,56 euro/lít. Giá dầu diesel dao động từ 1,21 euro mỗi lít ở Malta đến 2,51 euro/lít ở Phần Lan.

Giá nhiên liệu leo thang theo giá dầu thô khi cuộc chiến Mỹ - Iran bắt đầu vào cuối tháng 2 làm gián đoạn dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz. Giá dầu Brent giao sau tại thị trường London, giá tham chiếu của thị trường dầu lửa toàn cầu, hiện đang giao dịch ở mức hơn 101 USD/thùng. Ở mức đỉnh kể từ khi xung đột bắt đầu, giá dầu Brent đạt 126 USD/thùng, còn trước chiến tranh, giá của loại dầu này ở mức khoảng 72 USD/thùng.

Nguồn cung dầu thô của châu Âu đang có nguy cơ bị gián đoạn thêm sau khi hãng dầu khí quốc doanh Saudi Aramco của Saudi Arabia thông báo với ít nhất hai nhà máy lọc dầu châu Âu rằng các nhà máy này sẽ không nhận được dầu theo các hợp đồng dài hạn trong tháng 10 - theo tiết lộ của nguồn thạo tin với hãng tin Bloomberg. Nguyên nhân của sự gián đoạn này là đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Saudi Arabia đang phải tạm ngừng hoạt động sau khi bị tấn công cách đây hơn 1 tuần.

Theo một bài blog của ECB hồi tháng 7, sự tăng giá dầu thô thường được phản ánh hoàn toàn vào giá xăng trước thuế trong vòng 1-2 tháng. Chính phủ có thể tạm thời giảm bớt tác động của sự tăng giá đó thông qua các biện pháp như cắt giảm thuế nhiên liệu.

Tuy nhiên, giá dầu thô tăng không phải là yếu tố duy nhất đẩy giá xăng và dầu diesel lên cao. Chi phí và biên lợi nhuận của việc tinh chế dầu thô thành nhiên liệu cũng đã tăng đáng kể, gây thêm áp lực lên giá bán lẻ tại trạm xăng.

Biên lợi nhuận của hoạt động tinh chế phản ánh một phần chênh lệch giữa chi phí dầu thô đầu vào và giá của các sản phẩm tinh chế đầu ra như xăng và dầu diesel. Trong khi biên lợi nhuận tinh chế xăng dường như đã đạt đỉnh 8, các chuyên gia của ECB nói với Euronews Business rằng biên lợi nhuận tinh chế dầu diesel phải đến tháng 10 mới đạt đỉnh.

Kể từ đầu năm 2026 tới nay, giá xăng trung bình theo trọng số của EU đã tăng khoảng 29%, trong khi dầu diesel đã tăng gần 40%.

Cũng theo ECB, chi phí dầu thô chiếm chưa đến 1/4 giá xăng tại trạm bơm. Phần còn lại bao gồm chi phí và biên lợi nhuận liên quan đến việc tinh chế và phân phối xăng dầu, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng (VAT). Những yếu tố này giúp giải thích sự khác biệt đáng kể về giá xăng và giá dầu diesel giữa các quốc gia.

Ước tính mà ECB đưa ra cho thấy thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế VAT chiếm khoảng 44% giá dầu diesel và 52% giá xăng trong khu vực đồng euro tại thời điểm tháng 7 năm nay. Các chuyên gia của ECB nói với Euronews rằng biên lợi nhuận từ việc tinh chế cũng đang đóng góp lớn vào giá dầu diesel.

"Ở thời điểm hiện tại, chúng tôi đã ước tính rằng trong tuần thứ ba của tháng 9, biên lợi nhuận từ việc tinh chế đã đóng góp 0,41 euro, tương đương 19%, giá bán lẻ mỗi lít dầu diesel tại trạm bơm trong eurozone, và 0,17 euro, tương đương 8% giá bán lẻ mỗi lít xăng”, ECB cho biết.

Trong tuyên bố tăng lãi suất vào ngày 10/9, ECB cảnh báo: "Sự gián đoạn mới của nguồn cung năng lượng có thể khiến giá năng lượng tăng cao hơn và kéo dài hơn so với dự kiến hiện tại”.

Các chuyên gia của cơ quan này cho rằng việc chấm dứt xung đột ở Trung Đông và khôi phục dòng chảy năng lượng và hoạt động tinh chế sẽ là yếu tố then chốt để giảm giá nhiên liệu. "Để giá xăng và dầu diesel giảm, yếu tố quan trọng sẽ là chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông, bình thường hóa dòng chảy qua eo biển Hormuz và khôi phục hoạt động tinh chế toàn cầu để làm đầy lại dự trữ”, họ nói.

Tuy nhiên, tình trạng gián đoạn hoạt động tại các nhà máy lọc dầu Nga do bị Ukraine tấn công có thể giữ cho biên lợi nhuận tinh chế xăng và dầu diesel ở mức cao ngay cả khi xung đột ở Trung Đông được giải quyết.