Thời gian gần đây, Canada có những nỗ lực nhằm thắt chặt quan hệ thương mại với Trung Quốc, giữa lúc giao thương giữa Canada và Mỹ gặp trở ngại vì chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump...

Tuần vừa rồi, Thủ tướng Canada Mark Carney đã có chuyến thăm Trung Quốc, và một trong những kết quả của chuyến thăm là thỏa thuận với Chủ tịch nước chủ nhà, ông Tập Cận Bình, về mở cánh cửa thị trường Canada cho ô tô điện và vốn đầu tư từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Thỏa thuận này là điều hầu như không ai có thể nghĩ đến trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025.

Là hai quốc gia láng giềng ở Bắc Mỹ, Canada và Mỹ từ lâu có mối quan hệ thương mại mật thiết và Ottawa thường song hành với Washington trong chính sách đối với Trung Quốc, nhưng mối quan hệ đó giờ đây đang suy yếu.

Cách đây chưa đầy 2 năm, Canada áp thuế quan 100% lên ô tô điện Trung Quốc, sau khi Mỹ có động thái như vậy, nhằm bảo vệ ngành công nghiệp ô tô Bắc Mỹ, dẫn tới việc Trung Quốc áp thuế quan trả đũa. Sau đó, khi lên cầm quyền nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã áp thuế quan mạnh tay lên hàng hóa Canada và ô tô, thép và nhôm nhập khẩu từ khắp nơi trên thế giới vào Mỹ. Những kế hoạch thuế quan này có ảnh hưởng đặc biệt lớn lên Canada do chuỗi cung ứng của nước này có sự gắn kết cao với Mỹ.

Trong nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7), không nước nào có mối quan hệ thương mại đơn cực như Canada, vì khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu của nước này là cung cấp cho thị trường Mỹ. Ngược lại, Mỹ cũng là nguồn cung cấp phần lớn hàng hóa nhập khẩu của Canada. Ông Carney nói rằng sự phụ thuộc như vậy đồng nghĩa rằng Canada cần phải tăng gấp đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong vòng 1 thập kỷ. Giới phân tích cho rằng mục tiêu như vậy là bất khả thi nếu Canada không có một thỏa thuận với Trung Quốc.

Thỏa thuận mà ông Carney đạt được với ông Tập trong chuyến thăm vừa rồi thiết lập một hạn ngạch hàng năm 49.000 ô tô điện Trung Quốc được nhập khẩu vào Canada với mức thuế quan thấp.

Thỏa thuận cũng hé mở cánh cửa thị trường ô tô Canada cho các liên doanh có vốn đầu tư đến từ các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc - những hãng xe đang tạo ra những thay đổi lớn trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu từ lâu nằm dưới sự thống trị của các hãng xe Mỹ và Đức. Mới tháng này, hãng BYD của Trung Quốc đã giành vị trí nhà sản xuất ô tô điện lớn nhất thế giới về doanh số từ đối thủ Mỹ Tesla.

Cũng cần phải nói thêm rằng vào năm 2017, người tiền nhiệm của ông Carney là cựu Thủ tướng Justin Trudeau đã thăm Trung Quốc mang theo hy vọng về một thỏa thuận thương mại toàn diện song phương. Tuy nhiên, nỗ lực đó nhanh chóng suy yếu và 12 tháng sau, cảnh sát Canada bắt Giám đốc tài chính (CFO) Mạnh Vãn Châu của tập đoàn Huawei tại Vancouver theo đề nghị của Mỹ. Động thái của Canada dẫn tới việc Trung Quốc bắt hai công dân Canada và mối quan hệ giữa hai nước rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều năm.

Một trong hai công dân Canada bị Trung Quốc bắt giam cách đây gần 3 năm, ông Michael Korvig, hiện đang là một nhà phân tích và tư vấn về địa chính trị và an ninh. “Canada không có nhiều lựa chọn. Trung Quốc là một quốc gia mà Canada không thể không hợp tác”, ông Korvig nói với hãng tin Bloomberg.

Nông dân Canada hiện đang gặp khó khăn vì thuế quan cao mà Trung Quốc áp lên hạt cải dầu và đậu hạt của nước này.

Đối mặt với các chính sách bảo hộ mậu dịch của Tổng thống Trump, Thủ tướng Carney đang nhận thức rõ sự cần thiết phải đa dạng quan hệ thương mại của Canada. Ngoài Trung Quốc, Canada còn đang thúc đẩy đàm phán thương mại với Nam Mỹ và tăng cường quan hệ thương mại với Mexico.

Đàm phán giữa Canada với khối thị trường chung Mercosur của các quốc gia Nam Mỹ đang tiến triển, với mục tiêu đạt được một thỏa thuận thương mại tự do vào cuối năm 2026.

Tháng 9/2025, ông Carney đã có chuyến thăm Mexico và trong chuyến thăm đó, ông và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã cam kết tăng cường mối quan hệ kinh tế và an ninh giữa hai nước, đồng thời củng cố hiệp định thương mại tự do mà hai nước có với Mỹ.