Việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ được nhiều đại biểu Quốc hội đồng tình, tuy nhiên, các đại biểu đề nghị phải thiết lập cơ chế hậu kiểm đủ chặt chẽ, bảo đảm tính độc lập, khách quan của người giám định và trách nhiệm bồi thường khi có kết luận sai...

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, ngày 3/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. 

Các đại biểu cơ bản tán thành việc sửa đổi, bổ sung một số điều nhằm thống nhất đầu mối quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục và giảm điều kiện kinh doanh.

Tuy nhiên, có nhiều lưu ý rằng cắt giảm điều kiện kinh doanh cần đảm bảo chất lượng giám định sở hữu trí tuệ.

CẮT GIẢM ĐIỀU KIỆN KINH DOANH, CẦN CƠ CHẾ BẢO ĐẢM CHẤT LƯỢNG GIÁM ĐỊNH

Góp ý về giám định sở hữu trí tuệ tại Điều 201, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng, tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ.

Theo đại biểu, vấn đề hiện nay không còn là giữ hay bỏ điều kiện, mà thay bằng cơ chế gì để bảo đảm độ tin cậy của kết luận giám định sau khi chuyển từ tiền kiểm sang thông báo và công khai.

Qua rà soát dự thảo Nghị định, đại biểu cho rằng, nhiều nội dung nghiệp vụ đã được dự kiến quy định khá cụ thể. 

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị cân nhắc thể hiện ngay trong Điều 201 ba nguyên tắc.

Một là, về tính độc lập và phòng ngừa xung đột lợi ích, Luật nên xác lập nguyên tắc người giám định phải độc lập, không có lợi ích liên quan đến vụ việc; các trường hợp cụ thể phải từ chối giám định giao Chính phủ quy định.

Hai là, đối với hồ sơ và dữ liệu điện tử, Luật nên đặt yêu cầu về tính xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất và kiểm chứng. 

Ba là, về trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước, cần có căn cứ rõ trong Luật. Theo đại biểu, khi đã bỏ điều kiện đầu vào, cơ chế phải vận hành theo chuỗi: thông báo, công khai, báo cáo, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Trình tự, tần suất và phương thức hậu kiểm có thể giao Chính phủ quy định.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị rà soát kỹ dự thảo Nghị định để bảo đảm thống nhất với Luật khi thẻ giám định viên không còn là điều kiện hành nghề; làm rõ trách nhiệm bồi thường khi kết luận giám định sai theo nguyên tắc và pháp luật dân sự, tránh quy định theo hướng chỉ phát sinh trách nhiệm khi có lỗi cố ý.

Đặc biệt, đối với nội dung xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ và giá trị thiệt hại, cần phân định rõ với pháp luật về giá, thẩm định giá để không hình thành một cơ chế định giá song song thiếu chuẩn mực thống nhất. 

LÀM RÕ TRÁCH NHIỆM KHI KẾT LUẬN GIÁM ĐỊNH SAI

Cũng tán thành hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh nhưng cần củng cố cơ chế hậu kiểm, đại biểu Ngô Sỹ Cường, Đoàn Đại biểu quốc hội tỉnh Vĩnh Long đề nghị, tại khoản 5, Điều 201, cần giữ giới hạn kết luận giám định là nguồn chứng cứ, không thay thẩm quyền thẩm định, xâm phạm hoặc tranh chấp. Người giám định vẫn phải trả lời đầy đủ các vấn đề chuyên môn trong phạm vi yêu cầu.

Còn theo đại biểu Bùi Văn Dũng, Đoàn Đại biểu quốc hội tỉnh Thanh Hóa, dự thảo Điều 201 bổ sung nghĩa vụ thông báo, công khai thông tin chuyên môn và xác định kết luận giám định là một nguồn chứng cứ.

Đồng tình với quy định trên, nhưng đại biểu đề nghị bổ sung điểm e vào Khoản 3: “Từ chối giám định khi có quyền, lợi ích liên quan đến đối tượng, vụ việc giám định hoặc có lý do khác ảnh hưởng đến tính khách quan của kết luận giám định”.

Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, Báo cáo giải trình cho biết nghĩa vụ từ chối giám định đã được quy định tại Nghị định. Đề xuất này nhằm nâng nguyên tắc lên luật khi mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ. Ví dụ, người đang đại diện cho một bên tranh chấp không thể đồng thời giám định chính vụ việc ấy.

Vì vậy, đại biểu cho rằng, theo khoản 6 Điều 201, Chính phủ cần cụ thể hóa cách kiểm chứng kết luận, xử lý kết quả mâu thuẫn và trách nhiệm bồi thường. Việc hướng dẫn phải giữ ranh giới với giám định tư pháp tại khoản 1 Điều này, không tái lập điều kiện kinh doanh đã bãi bỏ.

Về cơ chế công khai thông tin và quản lý hoạt động giám định tại khoản 21, Điều 1 dự thảo, sửa đổi Điều 201 của Luật, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng đồng ý với việc Khoản 4 Điều 201 đã tiếp thu, bổ sung thông tin về kiến thức, nghiệp vụ chuyên môn và kết quả hoạt động giám định vào nội dung phải công khai.

Tuy nhiên, Đại biểu cho rằng cần làm rõ hơn cách thực hiện khi có căn cứ cho rằng thông tin chuyên môn đã công khai không chính xác.

“Đề nghị thể hiện rõ trách nhiệm quản lý thông tin công khai trong phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết tại khoản 6 Điều 201, bao gồm việc xác minh khi có căn cứ, yêu cầu đính chính và cập nhật kết quả xử lý. Khi quy định chi tiết, cần chuẩn hóa cách thể hiện thông tin chuyên môn và căn cứ kiểm chứng, đồng thời bảo đảm quyền giải trình của tổ chức, cá nhân có liên quan”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga kiến nghị.

Đại biểu cũng cho rằng, việc kiểm tra này cần phân biệt với đánh giá giá trị chứng minh của kết luận giám định trong từng vụ việc. Kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ và được cơ quan giải quyết vụ việc xem xét theo thẩm quyền.

Ghi nhận nhiều ý kiến các đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh chất lượng giám định sẽ được quản lý theo cơ chế hậu kiểm thông qua nghĩa vụ cung cấp thông tin và cơ chế tự chịu trách nhiệm. Các quy định về trình tự thủ tục, xử lý xung đột lợi ích và bồi thường thiệt hại được quy định chi tiết tại Nghị định của Chính phủ.