Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và kiện toàn đầu mối quản lý nhà nước, qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong đăng ký, xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ…

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, ngày 24/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội họp phiên toàn thể ở Hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

CẮT GIẢM THỦ TỤC HÀNH CHÍNH, ĐIỀU KIỆN KINH DOANH

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa các nghị quyết của Đảng về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tinh gọn bộ máy và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Theo Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đầu tư năm 2026, dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ đã được loại bỏ khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP của Chính phủ đã bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp. Bên cạnh đó, mô hình quản lý hiện nay chưa phát huy đầy đủ tiềm năng bảo hộ giống cây trồng gắn với phát triển nông nghiệp công nghệ cao và hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, việc chuyển chức năng quản lý Nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ là cần thiết.

“Việc chuyển hoạt động này sang Bộ Khoa học và Công nghệ cho phép sử dụng chung nguồn lực sẵn có để thực hiện đồng bộ các nội dung quản lý Nhà nước cũng như hạ tầng số, cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ. Đối với người dân và doanh nghiệp, việc chỉ cần liên hệ một cơ quan để thực hiện các thủ tục liên quan đến cả hai lĩnh vực sẽ giúp việc xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trở nên thuận tiện và đơn giản hơn”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung 25/222 điều của Luật sở hữu trí tuệ được sắp xếp với bố cục gồm 3 điều như sau: Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật sở hữu trí tuệ; Điều 2: Điều khoản thi hành. Điều 3: Điều khoản chuyển tiếp.

Một số nội dung chính của dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ, đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho việc đăng ký, xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Bãi bỏ các thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng; việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng quyền được thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ.

Bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, theo đó không quy định về điều kiện đối với tổ chức và cá nhân giám định, chỉ quy định nghĩa vụ thông báo của tổ chức, cá nhân giám định khi hoạt động cung cấp dịch vụ và dự kiến quy định tại văn bản dưới luật quyền và nghĩa vụ trong việc thực hiện hoạt động giám định, trình tự thủ tục thực hiện giám định. Lược bỏ các quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự thủ tục xác lập quyền đối với giống cây trồng, giao Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, với quy định sửa đổi, bổ sung nêu trên sẽ giúp bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật đã kiện toàn đầu mối quản lý Nhà nước trong hoạt động bảo hộ quyền đối với giống cây trồng. Cụ thể, sửa đổi, bổ sung theo hướng chuyển trách nhiệm quản lý Nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.

Nêu quan điểm thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) và các cơ quan của Quốc hội tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành và phạm vi sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ. Nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản đảm bảo tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát một số quy định cụ thể trong dự thảo Luật để đảm bảo phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và tính đồng bộ, thống nhất với các luật khác có liên quan (như Luật Trồng trọt, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo...).

Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục theo dõi, đánh giá việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ để tổng kết, đề xuất sửa đổi toàn diện Luật vào thời điểm thích hợp, đảm bảo đồng bộ với lộ trình nghiên cứu, xây dựng Luật Bản quyền tác giả và đáp ứng yêu cầu của sự phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

CẦN LÀM RÕ CƠ CHẾ PHỐI HỢP VÀ MINH BẠCH THỦ TRONG TRONG LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ

Liên quan đến một số nội dung cụ thể của dự thảo Luật, UBPLTP tán thành với nhiều nội dung của dự thảo Luật. Về việc phân công trách nhiệm quản lý Nhà nước về quyền đối với giống cây trồng (Điều 11 của Luật Sở hữu trí tuệ), UBPLTP tán thành việc chuyển trách nhiệm quản lý Nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Để đảm bảo chính xác, rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối và thống nhất với cách thể hiện tại các luật khác, đề nghị chỉnh lý quy định tại khoản 2 Điều 11 của Luật Sở hữu trí tuệ theo hướng Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ.

Về bỏ các điều kiện đối với tổ chức, cá nhân hoạt động giám định về sở hữu trí tuệ (sửa đổi, bổ sung Điều 201 của Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành), UBPLTP nhận thấy, giám định về sở hữu trí tuệ là hoạt động có tính chuyên môn cao; kết luận giám định là nguồn tài liệu quan trọng phục vụ việc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu nêu rõ, việc bỏ các điều kiện đối với tổ chức, cá nhân hoạt động giám định về sở hữu trí tuệ trong khi chưa quy định cụ thể về cơ chế hậu kiểm có thể ảnh hưởng đến chất lượng, độ tin cậy của kết luận giám định, gây khó khăn cho cơ quan nhà nước trong việc lựa chọn, đánh giá khi có nhiều kết luận giám định khác nhau. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn thi hành quy định về việc bỏ các điều kiện đối với tổ chức, cá nhân hoạt động giám định về sở hữu trí tuệ để có giải pháp phù hợp nhằm kiểm soát hiệu quả và nâng cao chất lượng của hoạt động giám định về sở hữu trí tuệ.

Tham gia thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) bày tỏ tán thành định hướng cải cách thủ tục và đổi mới sáng tạo, đồng thời nhấn mạnh 4 nhóm vấn đề cốt lõi cần làm rõ để đảm bảo tính khả thi.

Thứ nhất, tại điểm a khoản 1, sửa đổi Điều 11: cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối và cơ chế phối hợp khi chuyển quản lý quyền đối với giống cây trồng. Đại biểu nhất trí giao Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cần quy định cơ chế phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường về khảo nghiệm, lưu giữ nguồn gen. Đồng thời, cần sửa đổi đồng bộ Luật Trồng trọt để tránh việc doanh nghiệp phải thực hiện hai quy trình tách biệt khi lưu hành và bảo hộ giống.

Thứ hai, minh bạch thủ tục chuyển nhượng quyền. Khoản 2 Điều 1, bổ sung điểm 1a và điểm 1b Điều 97, cần bảo đảm rõ ràng, liên tục về quyền khi chuyển nhượng. Việc chuyển nhượng nhãn hiệu (nhất là tách một phần danh mục hàng hóa) phải được ghi nhận pháp lý gắn liền với Điều 138. Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế tách văn bằng, bảo đảm văn bằng mới kế thừa ngày ưu tiên và thời hạn bảo hộ cũ, tuyệt đối không tạo ra thời hạn bảo hộ mới.

Thứ ba, kiểm soát chặt hoạt động tự khảo nghiệm. Theo đại biểu, tại Khoản 15 Điều 1, sửa đổi Điều 178: mở rộng chủ thể khảo nghiệm phải đi cùng trách nhiệm kiểm chứng của cơ quan cấp bằng. Đại biểu cho rằng việc cho phép người đăng ký tự khảo nghiệm giúp tiết kiệm chi phí, song cơ quan quản lý vẫn phải thẩm định độ tin cậy, dữ liệu gốc và giống đối chứng.

Đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc về khả năng truy xuất vật liệu khảo nghiệm, phương pháp, dữ liệu gốc, giống đối chứng và điều kiện khảo nghiệm. Kết quả trong nước hay nước ngoài đều phải được đánh giá theo yêu cầu chuyên môn phù hợp. Khi yêu cầu khảo nghiệm bổ sung, cơ quan nhà nước cần nêu rõ căn cứ chuyên môn để tránh làm khó doanh nghiệp.

Thứ tư, siết chặt nguyên tắc hậu kiểm giám định sở hữu trí tuệ. Tại Khoản 21 Điều 1, sửa đổi Điều 201, đại biểu cho rằng, dù bỏ quy định cấp phép/ thẻ đối với hoạt động giám định về SHTT theo hướng hậu kiểm, dự thảo luật vẫn cần luật hóa các nguyên tắc tối thiểu về năng lực chuyên môn theo lĩnh vực; độc lập, khách quan; không có xung đột lợi ích; cơ chế kiểm tra hậu kiểm, đình chỉ/xóa thông tin tổ chức vi phạm và xử lý kết luận giám định không bảo đảm chất lượng...

Liên quan đến số hóa toàn trình trong thủ tục sở hữu trí tuệ, đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An), đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu số hóa toàn trình đối với các thủ tục như sửa đổi văn bằng bảo hộ, đăng ký nhãn hiệu, chuẩn dữ liệu di truyền trong xác định giống cây trồng có nguồn gốc chủ yếu (EDV). Đồng thời, đại biểu cũng đề xuất đưa nhật ký điện tử vào quy trình khảo nghiệm DUS đối với giống cây trồng nhằm hiện đại hóa và minh bạch hóa công tác đánh giá.