Chính sách phải đủ nhanh, đủ tốt, đáp ứng được các “đại bàng” bán dẫn

Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/ VnEconomy trước thềm Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam toàn cầu 2025 diễn ra tại Singapore trong các ngày 20-22/2, ông Lê Quang Đạm, Tổng Giám đốc Marvell Việt Nam, tin rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội “trăm năm có một” để “vươn mình” trên bản đồ chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Thưa ông, điều gì đã khiến ông tin điều này?

Tôi có cơ hội gắn bó với ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam hơn 12 năm kể từ khi trở về Việt Nam năm 2013. Trong thời gian này, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, đặc biệt là 2 cột mốc quan trong trong 2 năm gần đây.

Đó là việc nâng cấp quan hệ với Mỹ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023 và gần đây là Nghị quyết 57/NQ-BCT ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; trong đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đảm nhiệm vai trò Trưởng Ban Chỉ đạo.

Hai cột mốc này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bắt kịp xu thế thời đại; đồng thời cũng thể hiện quyết tâm của Việt Nam trong việc nắm bắt và theo đuổi mục tiêu phát triển trong tương lai.

Còn nhớ, 10 năm trước, ngành bán dẫn Việt Nam chỉ có khoảng 40 doanh nghiệp, chủ yếu về thiết kế vi mạch với 4.000 kỹ sư. Hiện nay, ngành đã mở rộng sang đóng gói, kiểm định với sự tham gia của các tên tuổi lớn như Intel, OnSemi, Hana Micron, Amkor… nâng tổng số kỹ sư lên 6.000 người.

Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Vì vậy, Việt Nam đã đặt mục tiêu đào tạo 30.000 - 50.000 kỹ sư bán dẫn cho giai đoạn tới. Chỉ riêng 2 năm qua, các chương trình liên kết giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các viện, trường đại học đã được thúc đẩy và triển khai mạnh mẽ.

Sự chuyển động chính sách này, theo ông, đã “bắt kịp” với triển vọng phát triển của ngành bán dẫn toàn cầu và cơ hội mà Việt Nam đang có?

Việt Nam đang đứng trước cơ hội “ngàn năm có một” để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy và thiếu hụt. Với lợi thế chính trị ổn định, vị trí địa lý thuận lợi, nguồn nhân lực dồi dào và khả năng thu hút đầu tư, triển vọng của Việt Nam là vô cùng lớn.

Thách thức đặt ra là làm sao nắm bắt cơ hội, biến triển vọng thành hiện thực. Do vậy, chúng ta cần một định hướng chung, sự quyết tâm thực hiện nhanh chóng các chính sách đặt ra. Trong 2 năm qua, chúng ta đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn chưa đủ nhanh và chưa tạo đủ điều kiện để phát huy tối đa tiềm năng, khai thác tối đa có hội đang có.

Cùng với các chính sách đang được triển khai, ba trung tâm công nghệ cao (Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia - NIC, Khu Công nghệ cao TP.HCM - SHTP và Công viên phần mềm số 2 Đà Nẵng) sẽ là điểm khởi đầu quan trọng để thu hút đầu tư vào công nghệ cao, bán dẫn và AI.

Thực tế là đã có những “đại bàng”, doanh nghiệp công nghệ cao tới Việt Nam để khảo sát đầu tư nhưng vẫn chọn thị trường khác…?

Đây là tín hiệu cho thấy phải có những thay đổi trong chính sách thu đầu tư vào công nghệ cao. Việt Nam cần có những cải cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo các dự án tại Việt Nam được vận hành thành công.

Các tập đoàn đa quốc gia lớn đang quan tâm đến môi trường đầu tư tại Việt Nam. Song để thu hút và đảm bảo sự thành công của các nhà đầu tư này, cần có những cải cách đồng bộ và hiệu quả.

Thứ nhất, cần có một chính sách đầu tư minh bạch và hấp dẫn, đặc biệt là các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Bên cạnh đó, các chính sách liên quan đến quyền lợi của người lao động như ưu đãi về cổ phiếu, mua bán cổ phiếu cần được quan tâm và tạo điều kiện. Một trong những hạn chế hiện nay là các quy định về giao dịch ngoại tệ, khiến cho nhân viên khó có thể giao dịch mua bán cổ phiếu của các công ty đa quốc gia trên thị trường chứng khoán quốc tế.

Thứ hai, cơ sở hạ tầng cần được nâng cấp và phát triển đồng bộ, bao gồm kết nối internet tốc độ cao, điện, nước và giao thông. Đây là yếu tố then chốt để đáp ứng nhu cầu sản xuất và kinh doanh của các doanh nghiệp.

Thứ ba, nguồn nhân lực chất lượng cao cần được chú trọng đào tạo và phát triển. Việt Nam đang thiếu hụt đội ngũ kỹ sư và quản lý cấp cao có kinh nghiệm. Do đó, cần có các chính sách thu hút nhân tài, bao gồm cả người Việt Nam ở nước ngoài, tham gia vào các vị trí quan trọng trong các công ty đa quốc gia và các công ty khởi nghiệp.

Hiện tại, chúng ta đã có những tiến bộ nhất định trong việc đào tạo nguồn nhân lực, tuy nhiên vẫn cần những giải pháp đột phá để đáp ứng kịp thời nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Để tăng tính hấp dẫn của môi trường đầu tư cũng như hạn chế những tác động từ việc thực thi thuế tối thiểu toàn cầu, Việt Nam đã áp dụng chính sách “luồng xanh” trong thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghệ vao và triển khai Quỹ hỗ trợ đầu tư... Theo ông, những thay đổi này có thực sự hấp dẫn những nhà đầu tư công nghệ?

Chắc chắn rằng những thay đổi này sẽ làm môi trường đầu tư của Việt Nam hấp dẫn hơn, cạnh tranh hơn trong cuộc đua thu hút “đại bàng” công nghệ. Như Đà Nẵng, hiện nay, cũng đang áp dụng cơ chế đặc thù cho doanh nghiệp đầu tư chiến lược với các ưu đãi miễn giảm thuế doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, trong khi những tác động trong việc thực thi thuế tối thiểu toàn cầu vẫn còn vướng mắc và chưa rõ ràng thì thuế thu nhập doanh nghiệp ở Việt Nam vẫn cao hơn so với các quốc gia láng giềng.

Việc áp dụng cơ chế “luồng xanh” trong thu hút đầu tư cũng được kỳ vọng giúp việc luân chuyển máy móc, thiết bị giữa các chi nhánh các nước trong nội bộ các tập đoàn đa quốc gia thuận lợi hơn.

Sắp diễn ra Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam toàn cầu tại Singapore

Không có lý do để Việt Nam không có chỗ đứng trong cuộc đua AI

Ngoài ra, như tôi đã chia sẻ, một trong những vấn đề được các công ty công nghệ đặc biệt quan tâm là vấn đề lưu chuyển tiền tệ và giao dịch cổ phiếu của các tập đoàn đa quốc gia tại các sàn giao dịch quốc tế. Với những chuyển động trong chính sách gần đây trong việc áp dụng cơ chế đặc thù để hút vốn đầu tư, nghiên cứu thành lập trung tâm tài chính… tôi hy vọng các chính sách sẽ cởi mở hơn. Trước mắt, có thể áp dụng riêng cho lĩnh vực ưu tiên rồi mới đến giai đoạn mở rộng cho nhiều lĩnh vực. Cùng với đó là những thay đổi trong chính sách visa cho các chuyên gia về Việt Nam làm việc thuận lợi hơn.

Yếu tố thứ hai được ông nhắc tới trong thu hút đầu tư vào công nghệ cao là cơ sở hạ tầng điện, nước và viễn thông. Ông đánh giá như thế nào về yếu tố này của Việt Nam hiện nay?

Cơ sở hạ tầng đang là một thách thức đối với Việt Nam trong việc thu hút doanh nghiệp công nghệ cao. Đối với doanh nghiệp sản xuất trong ngành công nghiệp bán dẫn, việc kiểm định và sản xuất đòi hỏi sự ổn định của cơ sở hạ tầng. Sự cố mất điện nhỏ có thể khiến doanh nghiệp mất hàng hàng trăm triệu USD và ảnh hưởng đến quá trình sản xuất liên tục của doanh nghiệp.

Nếu so với những năm 70, 80, khi tình trạng cúp điện, nước luân phiên thường xuyên diễn ra và internet chưa có thì hiện nay cơ sở hạ tầng hạ tầng của Việt Nam đã cải thiện đáng kể. Chính phủ cũng đang có những kế hoạch đầu tư nâng cấp, mở rộng cơ sở hạ tầng nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển.

Các công ty lớn như FPT, Viettel… đang nỗ lực mở rộng kênh kết nối quốc tế để phát triển hạ tầng băng thông. Tuy nhiên, những sự cố như đứt cáp quang đã từng xảy ra cần được hạn chế bởi điều này có những ảnh hưởng nhất định tới doanh nghiệp.

Do nguồn cung điện chưa ổn định, một số khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao đã chủ động xây dựng nhà máy phát điện riêng, nhưng cũng chỉ có thể cung ứng được trong thời gian ngắn. Về lâu dài, chúng ta phải phát triển hệ thống điện hiện đại, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp nói chung, đặc biệt là doanh nghiệp trong ngành công nghiệp bán dẫn.

Ngoài ra, chúng ta cần phải đảm bảo nguồn nước sạch để phục vụ quá trình sản xuất của các doanh nghiệp cho giai đoạn sau này.

Cùng với việc thúc đẩy đào tạo 50.000 kỹ sư cho ngành bán dẫn, Việt Nam đang đẩy mạnh việc thu hút các chuyên gia nước ngoài, các chuyên gia người Việt Nam trên thế giới trở về Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ cao. Là một chuyên gia về Việt Nam làm việc trong ngành bán dẫn trong hơn 10 năm qua, theo ông, Việt Nam cần làm gì để có thể thu hút được nhiều nhân tài trong lĩnh vực này?

Việt Nam đang làm rất tốt công tác truyền thông về ngành bán dẫn. Các trường đại học cũng đã mở thêm những chuyên ngành mới để đào tạo sinh viên trong lĩnh vực công nghệ cao. Đây là nền tảng rất tốt để Việt Nam hướng tới mục tiêu 50.000 kỹ sư cho giai đoạn tới.

Đối với các kỹ sư và quản lý cấp cao, Việt Nam cũng đang rất thiếu hụt. Song chúng ta không thể đào tạo trong một sớm một chiều. Do vậy, cần có chính sách kêu gọi các chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam làm việc và cống hiến như môi trường sống đảm bảo, chế độ đãi ngộ phù hợp, cơ hội nghề nghiệp rõ ràng…

Ông cũng đã từng học tập và làm việc ở nước ngoài trong thời gian dài. Và ông cũng đã phải đánh đổi cho quyết định trở lại Việt Nam. Sau 12 năm gắn bó với ngành bán dẫn tại Việt Nam, nếu để kêu gọi những chuyên gia bán dẫn Việt Nam ở nước ngoài trở về, ông sẽ nói điều gì?

Sau 12 năm gắn bó với ngành bán dẫn Việt Nam, tôi cảm nhận được rằng Việt Nam đang hành động mạnh mẽ hơn cho một tương lai tốt đẹp. Tôi tin rằng tất cả những chuyên gia người Việt trên toàn cầu đều có khao khát để trở về Việt Nam đóng góp cho sự vươn mình của đất nước. Bản thân tôi cũng có một niềm tin mãnh liệt rằng Việt Nam sẽ là nơi tôi gắn bó cả đời.

Xin cảm ơn ông./.