Ngày thứ Hai (26/10), đồng real và chỉ số chứng khoán Ibovespa của Brazil đồng loạt lao dốc sau khi Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva bất ngờ tái đắc cử, làm dấy lên lo ngại về nợ công và chi tiêu công tại nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latin...

Trong phiên giao dịch ngày thứ Hai, đồng real giảm 8% so với USD, xuống 5,41 real đổi 1 USD.

Đây là mức giảm trong một ngày lớn nhất của đồng tiền này kể từ năm 1999, thời điểm Brazil từ bỏ cơ chế neo tỷ giá và thả nổi đồng real.

Trong khi đó, chỉ số Ibovespa của sàn giao dịch Sao Paulo đóng cửa giảm 13,9%, phiên giảm sâu nhất kể từ đợt chao đảo thị trường do đại dịch Covid-19 hồi tháng 3/2020. Ngay sau giờ mở cửa, chỉ số này đã mất hơn 10%, kích hoạt cơ chế ngắt mạch, buộc thị trường tạm dừng giao dịch trong 30 phút.

Trước đó, trong vòng bầu cử quyết định ngày Chủ nhật (25/10), ông Lula, Tổng thống đương nhiệm thuộc cánh tả, giành được 51,8% số phiếu, đánh bại ứng viên cánh hữu Flavio Bolsonaro, con trai cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, với 48,2%. Ông Flavio Bolsonaro sau đó kêu gọi hủy kết quả bầu cử, cáo buộc Tòa án Tối cao thay đổi quy định bầu cử khi yêu cầu kéo dài thời gian bỏ phiếu vào phút chót.

Theo tờ báo Financial Times, kết quả này đi ngược kỳ vọng của phần lớn giới đầu tư. Ông Flavio Bolsonaro cam kết theo đuổi chính sách thân thiện với doanh nghiệp và cắt giảm thâm hụt ngân sách, dù chưa nêu biện pháp cụ thể. Ứng viên này từng dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận và giành nhiều phiếu nhất trong vòng bỏ phiếu đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống hồi đầu tháng 10.

Hàng tỷ USD vốn ngoại đã đổ vào Brazil sau vòng một của cuộc bầu cử. Các ngân hàng Morgan Stanley, JPMorgan Chase và Citigroup đồng loạt đưa ra khuyến nghị tích cực đối với tài sản nước này. Tính từ đầu năm đến trước ngày bầu cử, đồng real tăng 10% so với USD, còn chứng khoán Brazil tăng 38% tính theo USD, thuộc nhóm thị trường tăng mạnh nhất thế giới.

Tuy nhiên, phiên bán tháo hôm thứ Hai đã xóa sạch mức tăng mà thị trường tích lũy kể từ sau vòng một.

“Kết quả bầu cử khiến thị trường bất ngờ, bởi giới đầu tư trước đó đặt cược vào chiến thắng của ông Flavio Bolsonaro, với kỳ vọng vào khả năng củng cố tài khóa của ông”, ông Jim Reid, Trưởng bộ phận kinh tế vĩ mô toàn cầu tại ngân hàng Deutsche Bank, nhận định với hãng tin Bloomberg.

BÁN THÁO LAN RỘNG TRÊN TOÀN THỊ TRƯỜNG

Trên sàn chứng khoán, hơn một nửa số cổ phiếu trong chỉ số Ibovespa giảm trên 10%, có mã mất tới 60%. Nhóm cổ phiếu vốn hóa nhỏ, vốn nhạy cảm với kỳ vọng lãi suất, chịu thiệt hại nặng nhất. Chỉ số đại diện cho nhóm này giảm 27%, mức giảm lớn nhất từng được ghi nhận.

Cổ phiếu ngành tài chính cũng giảm mạnh, với chỉ số ngành mất 22%. Trong đó, cổ phiếu Banco do Brasil, ngân hàng do chính phủ nắm quyền kiểm soát, giảm 29%, còn cổ phiếu ngân hàng đầu tư BTG Pactual giảm 25%. Trên sàn chứng khoán Mỹ, cổ phiếu công ty môi giới trực tuyến XP của Brazil mất 48%.

Biến động dữ dội buộc B3, đơn vị vận hành sàn giao dịch chứng khoán Brazil, phải nới biên độ giao dịch đối với tỷ giá, lãi suất và hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán trong phiên thứ Hai.

Ông Eduardo Cohn, nhà quản lý danh mục đầu tư tại Heritage Capital Partners, cho biết kể từ khi bắt đầu theo dõi thị trường năm 2001, ông chỉ chứng kiến những đợt bán tháo tương tự vào một vài thời điểm đặc biệt, như vụ khủng bố 11/9 tại Mỹ và đại dịch Covid-19.

Trên thị trường trái phiếu, chi phí vay của Chính phủ Brazil tăng vọt. Theo tờ New York Times, lợi suất trái phiếu chính phủ Brazil kỳ hạn 10 năm bằng nội tệ tăng hơn 2 điểm phần trăm, lên khoảng 15%. Lợi suất trái phiếu cùng kỳ hạn bằng USD cũng tăng hơn 0,2 điểm phần trăm, lên khoảng 6,45%.

Kỳ vọng lãi suất cũng thay đổi nhanh chóng. Trên thị trường hoán đổi lãi suất, nơi phản ánh dự báo của giới đầu tư về mặt bằng lãi suất trong tương lai, một số hợp đồng tăng hơn 3 điểm phần trăm. Mức lãi suất này chỉ hạ nhiệt phần nào khi Kho bạc Quốc gia Brazil (Tesouro Nacional), cơ quan thuộc Bộ Tài chính phụ trách huy động vốn vay cho chính phủ, thông báo sẽ tổ chức phiên mua lại trái phiếu lãi suất cố định bằng nội tệ.

“Phần lớn biến động trong phiên xuất phát từ việc nhà đầu tư gấp rút đóng các vị thế đặt cược vào chiến thắng của ông Flavio Bolsonaro”, ông Dev Ashish, nhà kinh tế chuyên về khu vực Mỹ Latin tại ngân hàng Pháp Societe Generale, nhận xét.

Sau kết quả bầu cử, JPMorgan đã hạ khuyến nghị đối với đồng real và trái phiếu nội tệ của Brazil từ mức “tăng tỷ trọng” xuống “trung lập”. Ngân hàng đầu tư Bradesco BBI cũng hạ đánh giá đối với cổ phiếu Brazil xuống mức trung lập.

Dù vậy, đợt bán tháo tại Brazil chỉ gây tác động hạn chế tới các thị trường bên ngoài. Thị trường chứng khoán Mỹ vẫn đóng cửa tăng điểm. Argentina là thị trường duy nhất có dấu hiệu chịu ảnh hưởng, khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm bằng USD tăng 0,4 điểm phần trăm.

SỨC ÉP TÀI KHÓA GIA TĂNG VỚI CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG LULA

Theo tờ Financial Times, đợt bán tháo ngày thứ Hai phản ánh nỗi lo ngày càng lớn của giới đầu tư về tình hình tài chính công của Brazil, đồng thời gia tăng sức ép buộc ông Lula, 80 tuổi, phải có biện pháp cải thiện ngân sách.

“Những biến động rất lớn này phát đi thông điệp rõ ràng rằng việc điều chỉnh tài khóa phải là ưu tiên hàng đầu”, ông Graham Stock, chuyên gia chiến lược cấp cao về trái phiếu chính phủ tại công ty quản lý tài sản RBC BlueBay, nhận định.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo thâm hụt ngân sách của Brazil năm nay vào khoảng 8% tổng sản phẩm trong nước (GDP), trong khi tỷ lệ nợ công/GDP ở mức khoảng 83%, tương đối cao đối với một nền kinh tế mới nổi.

Nợ công ở mức cao là một trong những nguyên nhân khiến Ngân hàng Trung ương Brazil (BCB) duy trì lãi suất điều hành ở mức 13,75%. Mặt bằng lãi suất hai chữ số này đang trở thành lực cản đối với tăng trưởng, đồng thời gia tăng gánh nặng tài chính cho các hộ gia đình.

Theo Bloomberg, khó khăn tài chính đang bộc lộ ở nhiều mặt của nền kinh tế Brazil. Tỷ lệ nợ quá hạn của các hộ gia đình lên mức cao kỷ lục, hàng triệu doanh nghiệp chậm thanh toán, còn nông dân vỡ nợ với tốc độ chưa từng có.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng ông Lula sẽ không dễ dàng thắt chặt chi tiêu sau khi đưa ra hàng loạt cam kết tốn kém trong chiến dịch tranh cử, từ miễn phí giao thông công cộng vào cuối tuần, xóa nợ cho người dân đến giảm nợ cho doanh nghiệp siêu nhỏ và tăng trợ cấp phúc lợi. Những cam kết này vấp phải chỉ trích là nhằm thu hút phiếu bầu.

Ông Lula còn phải làm việc với một Quốc hội do phe bảo thủ chi phối, trong đó nhiều nghị sĩ là đồng minh của gia đình Bolsonaro. Theo các nhà phân tích, cục diện này sẽ khiến việc điều hành nền kinh tế trở nên khó khăn hơn, nhưng cũng có thể hạn chế khả năng nới lỏng tài khóa của chính quyền ông Lula.

“Nếu ông Lula không đưa ra định hướng tài khóa rõ ràng, lãi suất nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao, đồng real sẽ mất giá và tăng trưởng GDP sẽ bị kìm hãm”, ông Aldo Ruiz, nhà phân tích cổ phiếu thị trường mới nổi tại công ty quản lý tài sản Federated Hermes, cảnh báo.

Đồng quan điểm, ông Ales Koutny, Trưởng bộ phận lãi suất quốc tế tại tập đoàn quản lý quỹ Vanguard, cho rằng kết quả bầu cử báo hiệu các chính sách hiện hành sẽ tiếp tục, gồm tăng chi tiêu ngân sách và đẩy mạnh đầu tư công, trong bối cảnh lạm phát cao kéo dài.

“Với tình hình tài khóa hiện nay, dư địa cắt giảm lãi suất của Brazil sẽ hạn chế”, ông Koutny nhận định.

Giới đầu tư hiện tập trung theo dõi lựa chọn nhân sự Bộ trưởng Tài chính của ông Lula, thay thế người đang tạm giữ chức vụ này. Theo ông Stock, thị trường đang chờ chính quyền mới phát tín hiệu về định hướng tài khóa, trong đó việc bổ nhiệm Bộ trưởng Tài chính có ý nghĩa then chốt.

Dù vậy, ngân hàng Wells Fargo đánh giá phản ứng ban đầu với kết quả bầu cử của thị trường là quá mức. Ông Alvaro Vivanco, chuyên gia chiến lược của ngân hàng này, dự báo chính phủ mới sẽ sớm đưa ra các biện pháp tài khóa đủ sức kiềm chế rủi ro ngay từ đầu nhiệm kỳ. Ông khuyến nghị mua đồng real quanh mức thấp nhất trong phiên thứ Hai và dự báo đồng tiền này sẽ phục hồi về khoảng 5,3 real đổi 1 USD.