Rời công việc ổn định tại Hà Nội để trở về quê hương Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, chị Lưu Thị Hòa (sinh năm 1993), người dân tộc Cờ Lao, lựa chọn khởi nghiệp từ nông sản bản địa. Bằng việc liên kết sản xuất với người dân, ứng dụng khoa học, công nghệ và mở rộng bán hàng trực tuyến, chị từng bước đưa đặc sản vùng cao đến với thị trường rộng lớn hơn, tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương...

Sau khi tốt nghiệp thạc sĩ Luật học, chị Lưu Thị Hòa từng làm việc trong lĩnh vực tiếp thị tại Hà Nội với mức thu nhập ổn định. Tuy nhiên, nhận thấy quê hương có nhiều sản vật đặc trưng nhưng đầu ra còn hạn chế, chị quyết định trở về, tìm hướng phát triển kinh tế từ chính những lợi thế của địa phương.

LIÊN KẾT SẢN XUẤT, PHÁT HUY LỢI THẾ NÔNG SẢN BẢN ĐỊA

Cuối năm 2017, chị thành lập Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Po Mỷ. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất, chị lựa chọn liên kết với người dân để tổ chức thu mua, chế biến và tiêu thụ nông sản. Mô hình hướng đến khai thác những sản vật đặc hữu vùng lõi Cao nguyên đá như mật ong bạc hà, lê, sâm khoai và các loại rau củ sạch.

Đến nay, chị Hòa đã kết nối với gần 200 hộ dân tại xã Đồng Văn, từng bước hình thành chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản. Mỗi năm, hợp tác xã đưa ra thị trường khoảng 4.000 lít mật ong cùng các sản phẩm lê, sâm khoai và rau củ. Việc xây dựng mạng lưới liên kết giúp hợp tác xã chủ động hơn về nguồn cung, đồng thời mở thêm đầu ra cho sản phẩm do người dân địa phương làm ra.

Hành trình khởi nghiệp của chị không phải lúc nào cũng thuận lợi. Những ngày đầu, việc sản xuất thịt trâu gác bếp không đạt kết quả như mong muốn khiến chị gặp nhiều khó khăn về vốn. Từ thất bại đó, chị chuyển hướng sang thu mua, chế biến và tiêu thụ các sản phẩm sẵn có tại địa phương, giảm áp lực đầu tư sản xuất riêng lẻ và tập trung hơn vào khâu kết nối thị trường.

Cách làm này phù hợp với điều kiện vùng cao, nơi người dân có kinh nghiệm sản xuất và nguồn nông sản đặc trưng nhưng còn hạn chế về khả năng tiếp cận thị trường. Thông qua hợp tác xã, các hộ dân có thêm kênh tiêu thụ, còn sản phẩm được tập hợp, phân loại và đưa ra thị trường theo hướng có tổ chức hơn.

Với chị Hòa, phát triển kinh tế từ nông sản bản địa không chỉ là câu chuyện kinh doanh mà còn gắn với việc tạo sinh kế tại chỗ. Khi đầu ra được cải thiện, người dân có thêm động lực duy trì sản xuất, tận dụng lợi thế tự nhiên và nâng cao thu nhập từ chính những sản vật của quê hương.

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ, MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG

Địa hình núi đá chia cắt, khoảng cách xa các trung tâm tiêu thụ và chi phí vận chuyển là những trở ngại lớn đối với nông sản vùng cao. Nếu phụ thuộc vào phương thức bán hàng truyền thống, sản phẩm khó tiếp cận khách hàng ở xa, trong khi người sản xuất thường bị động về đầu ra.

Từ kinh nghiệm làm tiếp thị tại Hà Nội, chị Hòa nhận thấy công nghệ số có thể giúp hợp tác xã khắc phục một phần những hạn chế này. Chị chủ động đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, sử dụng mạng xã hội để giới thiệu nông sản, tiếp nhận đơn hàng và chăm sóc khách hàng.

Đến nay, khoảng 30 sản phẩm của hợp tác xã đã được giới thiệu trên các nền tảng trực tuyến. Thị trường tiêu thụ mở rộng đến Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên và nhiều địa phương khác. Đáng chú ý, khoảng 80% doanh thu của hợp tác xã đến từ bán hàng trực tuyến.

Với cách làm này, nông sản vùng cao không còn chỉ phụ thuộc vào khách hàng tại địa phương hay các phiên chợ truyền thống. Thông qua điện thoại thông minh và mạng Internet, chị Hòa có thể giới thiệu sản phẩm, trao đổi với người mua, tiếp nhận phản hồi và tổ chức giao hàng đến nhiều tỉnh, thành phố.

Chuyển đổi số cũng được ứng dụng trong công tác quản lý và phối hợp sản xuất. Hợp tác xã sử dụng các nhóm trao đổi trực tuyến để cập nhật tình hình vùng nguyên liệu, kết nối với các hộ dân và xử lý công việc. Thay vì phải di chuyển qua những cung đường núi để trao đổi từng việc, các bên có thể cập nhật thông tin nhanh chóng hơn thông qua điện thoại.

Bên cạnh đó, hợp tác xã áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, cung cấp thông tin để khách hàng tìm hiểu về sản phẩm. Đây là một trong những cách giúp tăng tính minh bạch, tạo niềm tin với người tiêu dùng và nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản địa phương.

Theo chị Hòa, ứng dụng công nghệ không chỉ nhằm tăng doanh số mà còn thay đổi cách tiếp cận thị trường. Khách hàng có thể tìm hiểu về sản phẩm, nguồn nguyên liệu và quy trình tạo ra sản phẩm trước khi quyết định mua. Nhờ đó, những mặt hàng gắn với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của vùng cao có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng ở xa.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ tại địa bàn miền núi vẫn cần thời gian để thích nghi. Trình độ sử dụng công nghệ của người dân chưa đồng đều, việc duy trì chất lượng sản phẩm giữa các hộ liên kết cũng đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên. Vì vậy, bên cạnh mở rộng kênh bán hàng, hợp tác xã tiếp tục chú trọng tổ chức nguồn nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hiện hợp tác xã đạt doanh thu khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 7 lao động và khoảng 20 lao động thời vụ. Kết quả này cho thấy việc kết hợp liên kết sản xuất với ứng dụng công nghệ số có thể mở ra hướng phát triển phù hợp cho các mô hình kinh tế dựa trên nông sản bản địa tại vùng cao.

Những nỗ lực của chị Hòa đã được ghi nhận qua nhiều giải thưởng và danh hiệu. Năm 2019, chị nhận Giải thưởng Lương Định Của; năm 2020 được ghi nhận là thanh niên dân tộc thiểu số khởi nghiệp tiêu biểu; năm 2023 lọt Top 100 nông dân Việt Nam xuất sắc.