Trong bối cảnh dư nợ tín dụng tương đương khoảng 155% GDP, áp lực tìm kiếm nguồn vốn trung và dài hạn đang đặt ra yêu cầu đa dạng hóa các kênh dẫn vốn cho nền kinh tế. Đại biểu Quốc hội đề xuất ba nhóm giải pháp nhằm khai thác nguồn lực trong nước, phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng…

Tiếp tục phiên thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công, các đại biểu Quốc hội tập trung phân tích những khó khăn trong tiếp cận vốn, chi phí tài chính và các vướng mắc ảnh hưởng đến dòng tiền doanh nghiệp.

Đánh giá bối cảnh kinh tế vĩ mô trong năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, với GDP 9 tháng tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%, đại biểu Lê Hoàng Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai đặt vấn đề: “Lấy vốn dài hạn ở đâu để đi được dài ?”

Theo đại biểu, nền kinh tế đang phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng, với dư nợ tương đương khoảng 155% GDP. Trong khi đó, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, còn khoảng một nửa dư nợ tín dụng là các khoản vay trung và dài hạn. Sự chênh lệch về kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và cho vay đặt ra áp lực đối với khả năng cung ứng vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Dù tiền gửi dân cư vượt 11,2 triệu tỷ đồng, người dân nắm giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương 12% GDP, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới đạt khoảng 11% GDP, thấp hơn mục tiêu 20% đặt ra cho năm 2025.

Đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, việc các kênh dẫn vốn trong nước chưa phát triển tương xứng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi huy động nguồn lực cho các dự án dài hạn. Đây là nguyên nhân khiến một số doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phải thành lập công ty mẹ ở nước ngoài để tiếp cận vốn, kéo theo nguy cơ giá trị gia tăng và quyền quyết định được ghi nhận ngoài Việt Nam.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng ổn định, có khả năng dự báo và không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp. Đây là điều kiện để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, tạo nền tảng cho dòng vốn dài hạn.

Thứ nhất, cho phép các tổ chức tín dụng khai thác dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế và xuất nhập khẩu để đánh giá dòng tiền, năng lực tài chính và khả năng trả nợ của doanh nghiệp, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp là đất đai.

Thứ hai, cần sớm hoàn thiện cơ chế để các công ty holding tại Trung tâm Tài chính quốc tế có thể đầu tư thông suốt vào trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về Việt Nam với chi phí thuế hợp lý; vận hành thực chất Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia

Thứ ba, kết nối nguồn tiết kiệm trong dân cư với nhu cầu vốn của doanh nghiệp thông qua phát triển quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng cũng như bổ sung chỉ tiêu theo dõi quy mô trái phiếu doanh nghiệp trên GDP để có cơ sở đánh giá sự phát triển của thị trường vốn.

Bên cạnh yêu cầu mở rộng các kênh huy động vốn, vấn đề nâng cao hiệu quả phân bổ tín dụng và tháo gỡ những vướng mắc trực tiếp ảnh hưởng đến dòng tiền doanh nghiệp cũng được các đại biểu quan tâm.

Dẫn số liệu tại Báo cáo thẩm tra, đại biểu Trần Quốc Tuấn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cho biết lãi suất bình quân đối với các khoản vay mới khoảng 9,12%/năm, tăng 1,03 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Tăng trưởng tín dụng 9 tháng đạt 11,7%, cao hơn mức tăng 10,7% của huy động vốn, trong khi tỷ lệ tín dụng/GDP ước khoảng 155%.

“Vấn đề không chỉ nằm ở lượng vốn được bơm ra nền kinh tế mà còn ở khả năng chuyển hóa nguồn vốn thành năng lực sản xuất, sản phẩm và dòng tiền trả nợ. Do đó, cần làm rõ nguồn vốn tín dụng tăng thêm đã được đưa vào những lĩnh vực nào, tạo ra năng lực sản xuất gì và có hình thành dòng tiền để trả nợ hay không. Một nền kinh tế muốn tăng trưởng bền vững thì phải dựa trên những dự án tạo ra sản phẩm, nâng cao năng suất và hình thành dòng tiền thực”

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu đề nghị mở rộng các cơ chế bảo lãnh tín dụng, đồng thời xem xét dòng tiền, hợp đồng và đơn hàng trong quá trình thẩm định cho vay. Cách tiếp cận này sẽ giúp những doanh nghiệp có phương án sản xuất, kinh doanh khả thi nhưng hạn chế về tài sản bảo đảm có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn.

Đáng chú ý, đại biểu Trần Quốc Tuấn yêu cầu thực hiện hoàn thuế giá trị gia tăng đúng hạn, không để thời gian hoàn thuế kéo dài làm ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp.

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh, khoản thuế chưa được hoàn có thể trở thành phần vốn bị đọng lại, làm tăng nhu cầu vay bổ sung và chi phí tài chính. Điều này càng tạo áp lực đối với các doanh nghiệp có nhu cầu vốn lưu động lớn hoặc phải chờ hoàn thuế trong khi vẫn cần duy trì hoạt động, thanh toán cho nhà cung cấp và thực hiện các đơn hàng.

Bên cạnh khó khăn về vốn, đại biểu Trần Quốc Tuấn cho rằng tình trạng thủ tục kéo dài và cách áp dụng pháp luật chưa thống nhất đang làm gia tăng chi phí chờ đợi, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Trong bối cảnh khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế, những chi phí phát sinh này càng tạo thêm áp lực đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu đề nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục quan tâm tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình thực thi quy định pháp luật, bởi điểm nghẽn thể chế đang là một trong những trở ngại quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế.