Theo các chuyên gia, trước khi gọi vốn quốc tế, Việt Nam còn dư địa lớn để huy động vốn dài hạn trong nước. Theo đó, phải sớm có cơ chế khơi thông nguồn tiền từ bảo hiểm, quỹ hưu trí để bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng trong 5 năm tới...

Tại phiên thảo luận về huy động nguồn lực tài chính cho tăng trưởng trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mới thường niên 2026, TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, cho biết nhu cầu vốn đầu tư trong 5 năm tới ước khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, khu vực Nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 22%, khoảng 78% còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài.

Theo ông, để đáp ứng yêu cầu này, vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng khoảng 13-14% mỗi năm. Áp lực không chỉ nằm ở quy mô vốn huy động mà còn ở cấu trúc của hệ thống tài chính.

Cùng đó, nếu nhìn theo các kênh dẫn vốn, tín dụng ngân hàng hiện chiếm khoảng 48%, thị trường cổ phiếu 6%, trái phiếu doanh nghiệp 9,4%, đầu tư công 16%, FDI 12,5% và nguồn vốn của doanh nghiệp tư nhân khoảng 9%.

“Như vậy ta thấy rất rõ là bất cân xứng, vẫn gần 50% vốn là từ ngân hàng”, ông Lực nhận xét.

Trong khi đó, hai cấu phần quan trọng của thị trường vốn là cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp cộng lại mới đóng góp khoảng 15%.

Cơ cấu này đặt ra bài toán lớn khi nền kinh tế bước vào chu kỳ đầu tư mới. Ngân hàng vẫn giữ vai trò nguồn cung vốn nền tảng, nhưng nếu những nhu cầu vốn trung và dài hạn tiếp tục chủ yếu dựa vào tín dụng, sức ép lên hệ thống ngân hàng sẽ ngày càng lớn.

Bà Tạ Thị Tuệ Anh, Giám đốc Khối Khách hàng định chế tài chính HSBC, cho rằng Việt Nam cần tăng sự tham gia của các định chế tài chính phi ngân hàng để giảm tải cho hệ thống ngân hàng.

Từ thực tế HSBC cung cấp dịch vụ quản lý quỹ và quản lý tài sản cho khối bảo hiểm nhân thọ, bà Tuệ Anh cho biết một lượng tài sản đáng kể đang thiếu các kênh đầu tư dài hạn phù hợp.

Theo đại diện HSBC, nguồn tiền của bảo hiểm nhân thọ hiện chủ yếu được đầu tư vào trái phiếu kho bạc và gửi ngân hàng ngắn hạn. Nếu có cơ chế phù hợp để huy động nguồn vốn này, Việt Nam có thể khai thác một nguồn lực lớn ngay trong nước trước khi tìm kiếm thêm vốn quốc tế.

“Tôi nghĩ là trước khi đi ra quốc tế, chúng ta có thể huy động được một nguồn vốn trong nước rất lớn”, bà Tuệ Anh nhận định.

Một nguồn vốn dài hạn khác được đề cập tại phiên thảo luận là quỹ hưu trí tự nguyện.

Theo ông Trịnh Văn Cần, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Kafi, Việt Nam hiện vẫn chưa hình thành được một kênh dẫn vốn dài hạn trong nước đủ lớn và hiệu quả. Trong khi đó, chính sách về quỹ hưu trí tự nguyện đã ban hành hơn 10 năm nhưng số dư hiện mới khoảng 2.200 tỷ đồng, với khoảng 7 công ty quản lý quỹ tham gia. 

Ông Cần cũng đưa ra phép tính về tiềm năng của nguồn vốn này: “Giả sử 1 triệu người tham gia sản phẩm này, với mức trung bình khoảng 2 triệu đồng một tháng thì chúng ta đã có được 2.000 tỷ một tháng vốn dài hạn vào thị trường chứng khoán”.

Một mô hình tham khảo được ông Cần đề cập là tài khoản hưu trí cá nhân IRA tại Mỹ. Theo đó, người lao động hoặc doanh nghiệp có thể định kỳ đóng tiền vào tài khoản hưu trí và nguồn tiền được đầu tư vào các tài sản đủ điều kiện, thay vì bị bó hẹp vào một số loại tài sản.