Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được trình Quốc hội khóa XVI xem xét vẫn chưa nhận được sự đồng thuận từ các bên. Một bên là những vướng mắc của các doanh nghiệp chưa được giải đáp thỏa đáng, chưa đồng thuận và một bên là cơ quan soạn thảo vẫn bảo lưu quan điểm của mình.

Phát biểu tại phiên họp thẩm tra dự thảo Luật, ngày 20/10/2026, ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, lưu ý rằng “Nếu vẫn làm như hiện nay -  mời các hiệp hội, doanh nghiệp đến phát biểu nhưng những vướng mắc chưa được giải đáp thỏa đáng, doanh nghiệp chưa đồng thuận và cơ quan soạn thảo vẫn bảo lưu quan điểm - thì chúng tôi thực sự rất quan ngại về khả năng thực thi sau khi Luật được ban hành. Bộ Y tế có thể bảo đảm chắc chắn 100% rằng sẽ không tái diễn tình trạng như đã xảy ra khi triển khai Nghị định 46 hay không (Nghị định số 46/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 26/01/2026 nhằm quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm, thay thế cho Nghị định số 15/2018/NĐ-CP –PV). Nếu chưa có sự bảo đảm đó và những ý kiến khác nhau vẫn chưa được giải quyết, chúng tôi vẫn rất băn khoăn về việc trình Quốc hội thông qua dự thảo Luật tại kỳ họp thứ hai này”.

LO NGẠI BÀI TOÁN CHI PHÍ TUÂN THỦ

Trong số các vướng mắc khi triển khai Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được nhiều doanh nghiệp đề cập đến, đáng chú ý nhất là lo ngại phát sinh thủ tục hành chính, làm gia tăng chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp. Theo ước tính của các chuyên gia, chi phí gia tăng ước tính lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Vướng mắc thứ nhất, quy định gia hạn 5 năm tạo thêm chi phí định kỳ, kể cả với sản phẩm không thay đổi và có lịch sử tuân thủ tốt. Khoản 2 Điều 47 dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) ngày 12/10/2026 quy định giấy đăng ký có hiệu lực 5 năm. Hướng dẫn nội dung này, Điều 46 dự thảo Nghị định yêu cầu doanh nghiệp gửi thông báo gia hạn trước khi giấy hết hiệu lực; cơ quan quản lý rà soát thông tin trong 30 ngày làm việc. Doanh nghiệp được tiếp tục sản xuất, kinh doanh sau khi hoàn thành việc nộp hồ sơ.

Dù thực hiện dưới hình thức thông báo, doanh nghiệp vẫn phải bố trí nhân sự theo dõi thời hạn, chuẩn bị thông tin và thực hiện thủ tục cho từng sản phẩm. Với sản phẩm không thay đổi, cần giải thích vì sao phải rà soát định kỳ và những nội dung nào cần được đánh giá lại.

Nếu gia hạn còn phải kiểm nghiệm lại, chi phí sẽ tăng thêm đáng kể. Với đơn giá giả định 20 triệu đồng/hồ sơ, nếu toàn bộ 53.910 hồ sơ đăng ký giai đoạn 2018–2022 đều còn lưu hành, cần gia hạn và phải kiểm nghiệm mới, riêng tiền kiểm nghiệm sẽ lên tới 1.078,2 tỷ đồng mỗi chu kỳ 5 năm. Điều 46 chưa quy định rõ phải nộp phiếu kiểm nghiệm mới, vì vậy đây là kịch bản chi phí cần làm rõ, chưa phải khoản chi bắt buộc đã được xác định.

Vướng mắc thứ hai, yêu cầu báo cáo nghiên cứu độ ổn định có thể phát sinh hàng trăm triệu đồng chi phí cho một sản phẩm.

Khoản 1 Điều 47 dự thảo Luật giao Chính phủ quy định hồ sơ, thủ tục đăng ký. Cụ thể hóa nội dung này, Khoản 2 Điều 44 dự thảo Nghị định dẫn đến các biểu mẫu hồ sơ; Mục IX của Mẫu số 03 và Mẫu số 04 yêu cầu báo cáo kết quả nghiên cứu độ ổn định, trong đó có nghiên cứu dài hạn để xác định hạn sử dụng.

Yêu cầu này có thể kéo theo nhiều lần kiểm nghiệm trong suốt quá trình nghiên cứu. Chẳng hạn, với sản phẩm có hạn dùng 24 tháng, nếu phải nghiên cứu mới theo thiết kế 3 lô, mỗi lô kiểm nghiệm tại 7 mốc và đơn giá 20 triệu đồng/lượt, riêng chi phí kiểm nghiệm là 3 × 7 × 20 triệu = 420 triệu đồng/sản phẩm. Đây là thiết kế và đơn giá minh họa, không phải định mức do dự thảo ấn định.

Con số này chưa bao gồm mẫu sản phẩm, vận chuyển, bảo quản mẫu trong điều kiện nghiên cứu, nhân sự và lập báo cáo. Nếu dữ liệu hợp lệ sẵn có của nhà sản xuất không được chấp nhận, doanh nghiệp có thể phải chi thêm để thực hiện nghiên cứu mới, đồng thời chịu chi phí do chậm hoàn tất hồ sơ và đưa sản phẩm ra thị trường.

Cần chứng minh sự cần thiết của việc đưa báo cáo này vào hồ sơ đăng ký đối với từng nhóm thực phẩm. Đề nghị chấp nhận dữ liệu hợp lệ sẵn có, tránh yêu cầu nghiên cứu trùng lặp; xem xét thay nghĩa vụ nộp báo cáo đại trà bằng trách nhiệm lưu giữ, cung cấp bằng chứng về hạn dùng khi cơ quan quản lý kiểm tra.

Điều 45 dự thảo Nghị định quy định cơ quan tiếp nhận có tối đa 90 ngày thẩm định lần đầu. Mỗi vòng bổ sung hồ sơ có thể mất thêm 120 ngày, gồm 60 ngày doanh nghiệp hoàn thiện và 60 ngày cơ quan thẩm định; dự thảo cho phép tối đa hai vòng.

Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Đọc thêm

Như vậy, tổng thời gian có thể lên tới 330 ngày, tương đương khoảng 11 tháng, chưa tính thời gian chuẩn bị hồ sơ và chưa chắc được cấp phép. Trong khi đó, doanh nghiệp phải lên kế hoạch nguyên liệu, bao bì, sản xuất và vận chuyển trước nhiều tháng. Thời gian cấp phép kéo dài và khó dự đoán khiến doanh nghiệp lỡ kế hoạch sản xuất, đơn hàng và cơ hội kinh doanh, thậm chí gây gián đoạn chuỗi cung ứng đối với sản phẩm đang lưu hành hợp pháp nhưng phải chuyển đổi thủ tục.Xuất bản

Theo đại diện Vinafosa, đối với thực phẩm, thời gian chờ đợi trực tiếp làm giảm giá trị thương mại. Ví dụ, sản phẩm có hạn sử dụng 12 tháng, sau 2 tháng vận chuyển và 6 tháng chờ thủ tục, chỉ còn 4 tháng để tiêu thụ. Dù vẫn bảo đảm an toàn, hàng hóa có thể bị hệ thống phân phối từ chối, phải giảm giá sâu hoặc tiêu hủy. Trong khi đó, chi phí lưu kho, lưu bãi, bảo quản và vốn tồn đọng tiếp tục tăng, đẩy giá thành lên cao và làm giảm nguồn cung, lựa chọn của người tiêu dùng.

Đại diện Vinafosa đặt vấn đề ngành thực phẩm phải liên tục cải tiến công thức, hương vị, quy cách và bao bì để đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng. Nếu những thay đổi thông thường cũng phải đăng ký lại, trong khi thủ tục có thể kéo dài nhiều tháng, doanh nghiệp vừa được cấp phép cho phiên bản này đã phải tiếp tục xin phép cho phiên bản tiếp theo…

Do đó, đại diện Vinafosa đề nghị rút ngắn thời gian thẩm định, quy định thời hạn tối đa cho toàn bộ quy trình cấp phép và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý; các yêu cầu bổ sung hồ sơ phải được tổng hợp đầy đủ, tránh kéo dài qua nhiều vòng. Đề nghị thay thủ tục gia hạn định kỳ bằng việc cập nhật dữ liệu và hậu kiểm đối với sản phẩm không thay đổi, có lịch sử tuân thủ tốt.

Đại diện Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP.Hồ Chí Minh cũng chỉ ra một số vướng mắc khi triển khai Luật. Cụ thể, tại Khoản 2, Điều 46 quy định tiêu chí thực phẩm phải đăng ký bản công bố không rõ ràng. Với nhóm “thực phẩm có tác dụng duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể con người” có thể diễn giải các thực phẩm thông dụng sẽ phải đăng ký.

Phụ lục I thêm nhóm “thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe” vào 4 nhóm phải đăng ký hiện hành. Nhóm này là rất lớn vì rất nhiều thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe, như vậy sẽ mở rộng rất lớn phạm vi cấp phép. Cùng với thủ tục gia hạn sau mỗi 5 năm gây tốn kém về chi phí, ảnh hưởng lớn đến sản xuất - kinh doanh, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

CÂN NHẮC YÊU CẦU CÔNG BỐ LẠI SẢN PHẨM ĐỒNG LOẠT

Dự thảo cũng quy định điều khoản chuyển tiếp tại Điều 74, đặt ra 2 mốc thời gian là 24 tháng và 36 tháng để cơ sở có trách nhiệm hoàn thiện, đề nghị gia hạn hồ sơ sản phẩm.

Cụ thể, trong thời hạn tối đa 36 tháng kể từ ngày Luật này có hiệu lực, cơ sở có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ sản phẩm theo quy định tại Khoản 1 Điều 47 của Luật này, cập nhật hồ sơ trên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về an toàn thực phẩm để phục vụ hậu kiểm, lưu trữ tại cơ sở và cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền khi có yêu cầu.

Trong thời gian tối đa 24 tháng kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thực hiện thông báo đề nghị gia hạn theo quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 46 của Luật.

Thảo luận tại tổ, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh, cho biết Nghị định số 15/2018/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp được tự công bố đối với nhiều loại thực phẩm thông thường. Tuy nhiên, dự thảo Luật mới thay đổi theo hướng công bố hợp tiêu chuẩn, đồng thời đặt ra thời hạn thực hiện lại thủ tục với các mốc thời gian là 24 tháng và 36 tháng.

Từ khi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP có hiệu lực cho tới nay, có hơn 300.000 sản phẩm tự công bố. Nếu các sản phẩm này phải thực hiện lại thủ tục sau 24 tháng, trong khi cơ chế công bố thay đổi, khối lượng công việc đối với doanh nghiệp và cơ quan quản lý sẽ rất lớn. Đề nghị cân nhắc việc yêu cầu công bố lại đồng loạt, chỉ nên thực hiện thủ tục mới khi sản phẩm thay đổi thành phần hoặc những nội dung cần phải công bố lại. Việc gia tăng điều kiện cấp phép chưa chắc khiến doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn, nhưng có thể làm phát sinh chi phí và nguy cơ tiêu cực trong quá trình giải quyết thủ tục.

Theo đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, tại TP.Hồ Chí Minh, từ khi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP có hiệu lực cho tới nay, có hơn 300.000 sản phẩm tự công bố. Nếu các sản phẩm này phải thực hiện lại thủ tục sau 24 tháng, trong khi cơ chế công bố thay đổi, khối lượng công việc đối với doanh nghiệp và cơ quan quản lý sẽ rất lớn. Đại biểu đề nghị cân nhắc việc yêu cầu công bố lại đồng loạt, chỉ nên thực hiện thủ tục mới khi sản phẩm thay đổi thành phần hoặc những nội dung cần phải công bố lại.

Ngoài ra, đại biểu cũng cảnh báo việc gia tăng điều kiện cấp phép chưa chắc khiến doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn, nhưng có thể làm phát sinh chi phí và nguy cơ tiêu cực trong quá trình giải quyết thủ tục.

Đại biểu Phong Lan dẫn ra ví dụ về quy định bổ sung vi chất và cho rằng chỉ có tác dụng đối với một số cộng đồng dân cư nhạy cảm với vấn đề đó, không phải cho toàn bộ sản phẩm. Đại biểu cũng cảnh báo quy định có thể gây tốn kém cho doanh nghiệp và có nguy cơ dẫn đến tiêu cực trong cấp phép. Theo đại biểu, khâu tiền kiểm tức là thẩm định để cấp phép quy định trong các điều luật là khó hơn trước nhưng lại không giúp doanh nghiệp có ý thức làm tốt hơn. Vì vậy, khi làm luật thì cần giảm tiền kiểm, điều đó tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

KIẾN NGHỊ GIA HẠN TRỰC TUYẾN

Theo báo cáo thẩm tra, có ý kiến đề nghị nghiên cứu bãi bỏ thời hạn hiệu lực 5 năm của giấy đăng ký bản công bố sản phẩm (khoản 2 Điều 47). Trường hợp vẫn giữ quy định này, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị quy định ngay tại Điều 47 việc gia hạn bằng thông báo trực tuyến, không phải nộp lại hồ sơ kỹ thuật, không thu phí, đồng thời thống nhất thời điểm tính hiệu lực với Khoản 4 Điều 74, bảo đảm vừa phục vụ quản lý, vừa thuận lợi cho doanh nghiệp.

Đối với biện pháp quản lý sản phẩm thực thẩm, tiêu chí bắt buộc “đăng ký bản công bố sản phẩm” tại Điểm a Khoản 2 Điều 46 còn định tính (như “khuyến cáo về sức khỏe”, “duy trì, tăng cường, cải thiện các chức năng của cơ thể”), có thể khiến nhiều sản phẩm đang tự công bố phải chuyển sang đăng ký, gây quá tải.

Do đó, đề nghị thu hẹp diện phải đăng ký bản công bố, chỉ áp dụng đối với nhóm có nguy cơ cao thực sự (thực phẩm bảo vệ sức khỏe có chứa chất mới hoặc có công dụng hỗ trợ điều trị bệnh; thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm dinh dưỡng công thức chuyên biệt cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, phụ nữ có thai); chuyển các nhóm còn lại sang công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Đề nghị cân nhắc, đánh giá tác động để kết quả phân tích nguy cơ là căn cứ định kỳ rà soát, điều chỉnh Phụ lục 1, Phụ lục 2.

Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 45-2026 phát hành ngày 9/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-45-2026.html