Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và nhấn mạnh về tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, quy định cụ thể tiêu chí phân định thẩm quyền...

Chiều 20/10, tại trụ sở các cơ quan của Quốc hội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổ chức phiên họp toàn thể lần thứ 6 để thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). 

Tham dự phiên họp có các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường: Nguyễn Phương Tuấn, Tạ Đình Thi, Trần Văn Khải, Nguyễn Thị Mai Phương, Đỗ Đức Hồng Hà; đại diện lãnh đạo Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cùng đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành hữu quan.

ĐỒNG THUẬN ĐỂ ĐẢM BẢO KHẢ NĂNG THỰC THI SAU KHI LUẬT ĐƯỢC BAN HÀNH

Phát biểu tại phiên họp, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Quốc hội, cho biết Ủy ban cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu số. Để Báo cáo thẩm tra đạt chất lượng cao nhất, bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi, đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận, đánh giá mức độ tiếp thu, chỉnh lý của dự thảo Luật vào 08 nhóm vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, về tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, cam kết quốc tế.

Thứ hai, về thể chế hóa chủ trương của Đảng và định hình mô hình cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Thứ ba, về mức độ luật hóa và kiểm soát việc ủy quyền lập pháp.

Thứ tư, về cắt giảm triệt để thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Thứ năm, về quản lý dựa trên phân tích nguy cơ và chính sách bổ sung vi chất dinh dưỡng.

Thứ sáu, về thiết lập hạ tầng dữ liệu số quốc gia và cơ chế kiểm soát kinh doanh trên môi trường số.

Thứ bảy, về nâng cao hiệu lực hậu kiểm và cơ chế kiểm soát quyền lực trong thanh tra, xử lý vi phạm.

Thứ tám, về tính khả thi, nguồn lực thực thi và quy định chuyển tiếp.

"Nếu vẫn làm như hiện nay -  mời các hiệp hội, doanh nghiệp đến phát biểu nhưng những vướng mắc chưa được giải đáp thỏa đáng, doanh nghiệp chưa đồng thuận và cơ quan soạn thảo vẫn bảo lưu quan điểm - thì chúng tôi thực sự rất quan ngại về khả năng thực thi sau khi Luật được ban hành. Bộ Y tế có thể bảo đảm chắc chắn 100% rằng sẽ không tái diễn tình trạng như đã xảy ra khi triển khai Nghị định 46 hay không? Nếu chưa có sự bảo đảm đó và những ý kiến khác nhau vẫn chưa được giải quyết, chúng tôi vẫn rất băn khoăn về việc trình Quốc hội thông qua dự thảo Luật tại kỳ họp thứ hai này".

Phát biểu tại phiên họp, ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Quốc hội, cho biết nếu muốn trình Quốc hội thông qua dự thảo Luật tại kỳ họp thứ hai này, Bộ Y tế cần có cách tiếp thu, chỉnh lý cụ thể hơn. Từng vấn đề liên quan đến nhóm doanh nghiệp nào thì cần mời đúng các doanh nghiệp, hiệp hội đó cùng ngồi lại, trực tiếp rà soát, chỉnh lý để thu hẹp khác biệt và tìm được tiếng nói chung.

So với dự thảo trình trước đây, dự thảo Luật mới tập trung vào các nội dung chỉnh lý lớn.

Một là, làm rõ hơn trách nhiệm quản lý nhà nước. Điều chỉnh, bổ sung quy định về trách nhiệm của Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ và UBND cấp tỉnh. Trong đó làm rõ chỉ chuyển chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm chứ không chuyển các chức năng quản lý ngành khác (như trồng trọt, chăn nuôi).

Hai là, phân biệt kết quả thử nghiệm với giám định. Quy định cụ thể về kết quả thử nghiệm để tránh nhầm lẫn với hoạt động giám định theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Ba là, thống nhất chế tài xử phạt. Bỏ quy định về mức xử phạt tối đa trong dự thảo luật chuyên ngành để tập trung điều chỉnh thống nhất tại Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Bốn là, quản lý nhóm cơ sở không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận. Bổ sung cơ chế quản lý đối với các đối tượng không thuộc diện cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm thông qua yêu cầu thực hiện cam kết và thông báo cho UBND cấp xã để theo dõi, quản lý.

Năm là, rút quy định sửa đổi Luật Quảng cáo. Tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc tránh "một luật sửa nhiều luật" trong một kỳ họp, Chính phủ thống nhất rút nội dung sửa đổi Luật Quảng cáo ra khỏi dự án luật này để đưa vào dự án Luật Quảng cáo riêng.

Sáu là, chuẩn hóa kỹ thuật lập pháp, rà soát, chỉnh sửa bổ sung một số thuật ngữ và sửa lỗi kỹ thuật văn bản.

CẦN LÀM RÕ CÁC ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM THI HÀNH VÀ PHÂN ĐỊNH RÕ TRÁCH NHIỆM QUẢN LÝ

Thay mặt Cơ quan thẩm tra, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Kim Anh khẳng định, Nhóm nghiên cứu đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương, nỗ lực tiếp thu, hoàn thiện thêm một bước hồ sơ dự án Luật An toàn thực phẩm.

Về hồ sơ, cơ bản đáp ứng yêu cầu của Luật Ban hành Văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, nhiều nội dung đánh giá tác động, nhất là các quy định có thể làm tăng chi phí tuân thủ, chưa được định lượng; dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật cơ bản chưa được cập nhật đầy đủ theo dự thảo Luật đã được chỉnh lý, chưa có các dự thảo Thông tư kèm theo; hồ sơ dự án Luật kèm theo Tờ trình số 915/TTr-CP của Chính phủ vừa được trình lại sang Quốc hội ngày 16/10/2026 gây áp lực không nhỏ cho các cơ quan của Quốc hội trong việc tổ chức thẩm tra lần 2 dự án Luật.

Về mô hình tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước, Báo cáo nêu rõ, đây là vấn đề then chốt, bởi chủ trương quan trọng nhất của Chỉ thị 17-CT/TW là thống nhất một đầu mối quản lý từ Trung ương đến địa phương. Dự thảo Luật đã có bước tiến khi xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối và quy định trách nhiệm của các Bộ, Ủy ban Nhân dân các cấp. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng nhiều Bộ cùng thực hiện quản lý chuyên ngành, trong khi quyền của cơ quan đầu mối chưa thực sự tương xứng với trách nhiệm tại những khâu giao thoa như giết mổ, sơ chế, chợ đầu mối, xuất khẩu chưa thật rõ. Nếu không được quy định cụ thể tiêu chí phân định thẩm quyền thì nguy cơ chồng chéo và bỏ trống trách nhiệm vẫn có thể xảy ra. Do đó, Ủy ban đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng một đầu mối phải đi đôi với trách nhiệm đến cùng; phân cấp phải gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Về tính thống nhất với hệ thống pháp luật và cam kết quốc tế, Ủy ban nhận thấy có sự khác biệt về cách tiếp cận quản lý giữa các luật, cụ thể: Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa chia 3 mức rủi ro (cao, trung bình, thấp), trong khi dự thảo Luật chia 2 mức nguy cơ (cao và thấp). Nhiều doanh nghiệp phản ánh từ việc không thống nhất của các Luật có liên quan dễ dẫn đến nguy cơ thực phẩm “rủi ro trung bình” có thể bị đẩy lên nhóm “nguy cơ cao” để áp đặt tiền kiểm, gây khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp; đồng thời cơ quan thực thi cũng sẽ khó khăn trong việc xác định áp dụng biện pháp quản lý phù hợp. Dự thảo Luật đã bổ sung quy định thực phẩm “nguy cơ cao” áp dụng quy định truy xuất nguồn gốc đối với “hàng hóa rủi ro cao” (khoản 5 Điều 3, khoản 7 Điều 51). Tuy nhiên, sự tương ứng này mới áp dụng cho truy xuất nguồn gốc, chưa làm rõ đối với các biện pháp quản lý khác.

Do đó, Ủy ban đề nghị nghiên cứu hoàn thiện theo hướng một đầu mối phải đi đôi với trách nhiệm đến cùng; phân cấp phải gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh đó, Ủy ban nhận thấy có sự khác biệt về cách tiếp cận quản lý giữa các luật, cụ thể: Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa chia 03 mức rủi ro (cao, trung bình, thấp), trong khi dự thảo Luật chia 02 mức nguy cơ (cao và thấp)… Dự thảo luật đã bổ sung quy định thực phẩm “nguy cơ cao” áp dụng quy định truy xuất nguồn gốc đối với “hàng hóa rủi ro cao” (khoản 5 Điều 3, khoản 7 Điều 51). Tuy nhiên, sự tương ứng này mới áp dụng cho truy xuất nguồn gốc, chưa làm rõ đối với các biện pháp quản lý khác…

KIẾN NGHỊ RÚT NGẮN THỜI GIAN THẨM ĐỊNH

Thảo luận về dự án Luật, các đại biểu thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đóng góp nhiều giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Ông Phùng Đức Tiến, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cho rằng mặc dù ngành nông nghiệp đạt tốc độ tăng trưởng cao kỷ lục, công tác quản lý an toàn thực phẩm vẫn đang đối mặt với vô vàn thách thức từ khâu sản xuất ban đầu, giết mổ nhỏ lẻ cho đến những vướng mắc về nguồn lực hậu kiểm và bất cập khi phân cấp quá tải về cấp xã.

Nêu nhận định vẫn còn những tồn tại trong khâu lưu thông, chế biến và kỹ thuật lập pháp, đại biểu Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, khâu vận chuyển, sơ chế, bày bán thịt tại các chợ dân sinh còn rất mất vệ sinh. Đại biểu kiến nghị, cần rà soát lại Điều 33, 34 về giấy chứng nhận, quy định về thực phẩm bao gói sẵn và vật liệu bao gói chứa đựng thực phẩm.

Mặt khác, quy định cấp phép còn bất hợp lý khi nhà hàng trong khách sạn không thuộc diện cấp phép nhưng quán ăn nhỏ bên ngoài lại bắt buộc. Do đó, đây là sự khác biệt cần xem xét điều chỉnh.

Đặc biệt, đánh giá về tính khả thi của công tác hậu kiểm, đại biểu khẳng định điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là nguồn lực thực thi. Vì vậy, đại biểu đề xuất nhân rộng mô hình Sở An toàn thực phẩm (đã thí điểm tại TP.HCM, Đà Nẵng, Bắc Ninh). Đồng thời cần có lộ trình chuẩn hóa phòng thí nghiệm và xây dựng Cổng thông tin tra cứu dữ liệu tập trung và có giải pháp tháo gỡ vướng mắc về cơ chế tự chủ cho các cơ sở kiểm nghiệm.

Đánh giá cao việc Cơ quan chủ trì soạn thảo đã dành riêng một chương (Chương III) quy định về thông tin, truyền thông, quảng cáo và ghi nhãn thực phẩm, các đại biểu cho rằng, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm phụ thuộc rất lớn vào ý thức, trách nhiệm và hành động của từng tổ chức, cá nhân liên quan. Tuy nhiên, để đáp ứng tốt yêu cầu thực tiễn luôn biến động, đại biểu đề xuất trong luật chỉ nên quy định những vấn đề cốt lõi, cơ bản như đối tượng, nội dung, yêu cầu và hình thức truyền thông.

Đồng thời, cần giao thẩm quyền hướng dẫn cho Chính phủ và Bộ Y tế (với vai trò là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm) quy định chi tiết và bổ sung khi cần thiết.

Nhấn mạnh an toàn thực phẩm là lĩnh vực có tính xã hội rất cao, để đảm bảo thực hiện tốt vấn đề này đòi hỏi phải có sự liên kết, chung tay góp sức của toàn xã hội. Từ đó, đại biểu kiến nghị, cần nghiên cứu bổ sung một mục hoặc một điểm quy định cụ thể về trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể và các tổ chức xã hội, nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc để các tổ chức tham gia vận động nhân dân, đẩy mạnh thông tin tuyên truyền, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của toàn xã hội trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm.

Góp ý về dự thảo luật, bà Trần Ngọc Ánh, đại diện doanh nghiệp thành viên của Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Thực phẩm (Vinafosa), thuộc Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), cho rằng việc mở rộng đăng ký từ 4 lên 5 nhóm thực phẩm có nguy cơ gia tăng chi phí và quá tải thẩm định. Thủ tục cấp phép kéo dài làm tăng chi phí, gián đoạn chuỗi cung ứng và kìm hãm đổi mới sản phẩm….

Do đó, đại diện Vinafosa đề nghị rút ngắn thời gian thẩm định, quy định thời hạn tối đa cho toàn bộ quy trình cấp phép và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý; các yêu cầu bổ sung hồ sơ phải được tổng hợp đầy đủ, tránh kéo dài qua nhiều vòng.

Về kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, Vinafosa ủng hộ kiểm soát chặt nguy cơ an toàn thực phẩm nhưng đề nghị xem xét các hạn chế của quy định kiểm tra nhập khẩu trong dự thảo. Đó là việc mở rộng kiểm nghiệm có thể gây quá tải và ùn tắc dây chuyền tại cảng. Tiêu chí và phương thức kiểm tra chưa rõ có thể dẫn đến kiểm nghiệm tràn lan. Thời gian chờ có thể làm thực phẩm hết hạn trước khi được bán, dù kết quả kiểm nghiệm đạt yêu cầu.

Từ đó, bà Trần Ngọc Ánh đề nghị quy định rõ chỉ tiêu và tỷ lệ lấy mẫu theo nguy cơ; quy định thời hạn tối đa cho toàn bộ quy trình, trách nhiệm xử lý chậm trễ và cơ chế ưu tiên thực phẩm dễ hư hỏng…

Đối với nội dung phê duyệt quốc gia và cơ sở sản xuất nước ngoài, đại diện Vinafosa cũng đề nghị rà soát đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế trước khi ban hành; ưu tiên công nhận tương đương và sử dụng kết quả đánh giá đáng tin cậy của nước xuất khẩu, tránh phê duyệt trùng lặp khi không cần thiết.

Ngoài ra, bà Trần Ngọc Ánh cũng nêu kiến nghị chỉ quy định bắt buộc tăng cường vi chất khi có bằng chứng khoa học về tình trạng thiếu hụt, xác định rõ nhóm dân cư cần can thiệp và đánh giá tổng lượng vi chất tiếp nhận để tránh dư thừa; bỏ nghĩa vụ bắt buộc ghi số đăng ký hoặc số tiếp nhận trên nhãn, bao bì và tài liệu kèm theo sản phẩm…

Phát biểu kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Ủy ban ghi nhận, tinh thần cầu thị của Bộ Y tế, đã khẩn trương tiếp thu, báo cáo Chính phủ để chỉnh lý dự thảo Luật, tiếp thu các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban, trong đó có nhiều nội dung quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung chưa đạt đồng thuận, cần tiếp tục làm rõ.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải, sửa Luật phải giúp quản lý an toàn thực phẩm tốt hơn. Cần giảm tiền kiểm, nâng cao chất lượng hậu kiểm thực chất, bảo vệ sức khỏe người dân và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tránh tình trạng quy định có vẻ thông thoáng nhưng khi thực hiện lại siết chặt, tăng thủ tục và gây phiền hà.

Báo cáo thẩm tra phải phản ánh đầy đủ những ý kiến khác nhau. Các vấn đề còn khác biệt gồm: phân loại nguy cơ theo hai hay ba mức; nguy cơ đưa sản phẩm rủi ro thấp vào nhóm quản lý cao hơn; các thời hạn 5 năm, 3 năm và các lớp tiền kiểm. VUSTA, VCCI và doanh nghiệp phản ánh chi phí tuân thủ tăng, trong đó có số liệu tăng 6.400 tỷ đồng được nêu tại cuộc họp, trong khi Bộ Y tế khẳng định không tăng. Vì vậy, chưa thể kết luận đây là nội dung đã thống nhất.

Làm rõ phạm vi tăng cường vi chất. Cần phân biệt yêu cầu đối với thực phẩm thiết yếu với việc áp dụng cho các nhóm thực phẩm khác. Báo cáo thẩm tra đã được gửi Bộ Công an để đề nghị góp ý; nội dung này cần tiếp tục được xem xét thận trọng.

Bảo đảm tính khả thi và trách nhiệm thực hiện. Cần rà soát từng yêu cầu, như tủ kính tại chợ, tem truy xuất và nhiệm vụ quản lý an toàn thực phẩm cấp xã, gắn với nhân lực, thiết bị, kinh phí và lộ trình phù hợp.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải đề nghị Bộ Y tế làm việc thêm với các hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan liên quan, mời Ủy ban tham dự và có ý kiến trong báo cáo thẩm tra của mình. Mục tiêu là xây dựng một đạo luật vận hành được trong thực tế và đạt tỷ lệ tán thành cao khi Quốc hội xem xét thông qua...