Việc 28 ngân hàng thông báo giảm lãi suất cho vay được kỳ vọng giảm áp lực chi phí vốn cho doanh nghiệp nhưng một số cho rằng khó có thể được thụ hưởng ngay chính sách này. Khá nhiều doanh nghiệp mong muốn mặt bằng lãi suất hợp lý, ổn định để chủ động kế hoạch kinh doanh thay vì lãi suất vừa thất thường, vừa khó tiếp cận...

Lãi suất cho vay tăng cao không chỉ làm gia tăng chi phí tài chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong bối cảnh sức cầu chưa phục hồi đồng đều, nhiều doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định vay vốn, bởi chi phí lãi vay có thể làm thu hẹp đáng kể biên lợi nhuận.

CHI PHÍ VỐN BÀO MÒN LỢI NHUẬN DOANH NGHIỆP

Tại Toạ đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” do VnEconomy tổ chức vào ngày 9/11, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho biết điều hành lãi suất luôn là bài toán phức tạp bởi phải dung hòa nhiều mục tiêu và lợi ích khác nhau.

"Người gửi tiền mong muốn lãi suất huy động cao để bảo toàn và gia tăng giá trị khoản tiền nhàn rỗi, trong khi người vay lại muốn tiếp cận vốn với chi phí thấp nhất. Ngân hàng đứng giữa hai phía, vừa phải bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền, vừa phải cung ứng vốn cho nền kinh tế với mức lãi suất phù hợp", ông Tú nói.

“Không ngân hàng thương mại nào thực sự mong muốn duy trì mặt bằng lãi suất cao, kể cả ở chiều huy động hay cho vay. Tuy nhiên, khi nguồn vốn chưa đáp ứng đủ nhu cầu hoặc áp lực thanh khoản gia tăng, ngân hàng buộc phải nâng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Trong khi đó, nếu lãi suất cho vay giảm quá thấp so với chi phí huy động, ngân hàng cũng khó duy trì hoạt động và bảo đảm một mức chênh lệch cần thiết để bù đắp chi phí, rủi ro”

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội cho biết lãi suất cho vay tại một số khoản vay trong thời gian qua neo ở ngưỡng cao. Với những doanh nghiệp có nhu cầu vốn lưu động lớn, thời gian thu hồi công nợ kéo dài hoặc phải ứng vốn trước để thực hiện đơn hàng, mức lãi suất này tạo ra áp lực đáng kể lên dòng tiền.

Áp lực thể hiện rõ ở những ngành có chu kỳ sản xuất, kinh doanh dài. Doanh nghiệp xây dựng phải ứng vốn mua vật liệu, tổ chức thi công nhưng thời gian nghiệm thu, thanh toán thường kéo dài. Các doanh nghiệp dệt may, da giày, đồ gỗ, chế biến nông sản phải bỏ vốn mua nguyên liệu, tổ chức sản xuất trước khi nhận được tiền thanh toán từ đối tác. Trong khi đó, doanh nghiệp vận tải, logistics và công nghiệp hỗ trợ cũng cần nguồn để đầu tư thiết bị, duy trì hoạt động và thanh toán các chi phí thường xuyên.

Trong bối cảnh đó, việc Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm thực chất khoảng 0,5 điểm phần trăm/năm lãi suất huy động, đồng thời giảm lãi suất cho vay, trong đó ưu tiên mức giảm 1,5–2 điểm phần trăm/năm đối với các lĩnh vực ưu tiên, sản xuất và kinh doanh được các chuyên gia đánh giá đây là động thái kịp thời, thể hiện sự chia sẻ của cơ quan điều hành và hệ thống ngân hàng với cộng đồng doanh nghiệp, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn vay thuận lợi hơn, đồng thời tạo thêm dư địa để mở rộng đầu tư.

Hiệu quả của việc giảm lãi suất có thể được nhìn thấy khá rõ qua chi phí tài chính thực tế.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp duy trì dư nợ 10 tỷ đồng trong một năm, nếu được hưởng đầy đủ mức giảm lãi suất 1,5–2 điểm phần trăm trong suốt thời gian này, có thể tiết kiệm khoảng 150–200 triệu đồng tiền lãi. Khoản tiền này có thể được sử dụng để bổ sung vốn mua nguyên liệu, chi trả tiền lương hoặc đầu tư thiết bị, qua đó tạo thêm dư địa cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, ông Quốc Anh nêu.

LÃI SUẤT GIẢM NHƯNG DOANH NGHIỆP VẪN DÈ DẶT

Trao đổi riêng với phóng viên VnEconomy, ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất may mặc Dony cho biết doanh nghiệp đã "cai nghiện" vay ngân hàng sau nhiều năm theo dõi những biến động của thị trường tiền tệ. Theo ông, điều khiến doanh nghiệp e ngại không chỉ là mức lãi suất cao mà còn là sự khó dự báo của chi phí vốn.

“Tác động của lãi suất cần được nhìn nhận cả ở mức tăng tuyệt đối lẫn tỷ lệ tăng tương đối. Chẳng hạn, lãi suất tăng từ 8% lên 12%/năm tương đương tăng 4 điểm phần trăm, nhưng chi phí lãi vay thực tế của doanh nghiệp đã tăng tới 50%. Mức tăng này có thể tạo sức ép rất lớn lên dòng tiền, nhất là với những doanh nghiệp có biên lợi nhuận không cao”

Một vấn đề khác là lãi suất thường tăng nhanh nhưng quá trình giảm xuống lại chậm hơn. Do đó, ngay cả khi cơ quan quản lý có định hướng giảm lãi suất, doanh nghiệp cũng không thể lập tức tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn. Trong khi đó, hoạt động sản xuất, xuất khẩu đòi hỏi doanh nghiệp phải tính toán chi phí từ trước khi nhận đơn hàng, nên sự thiếu ổn định của lãi suất có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định kinh doanh.

Với Dony, để hạn chế rủi ro, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm, doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguồn tiền sẵn có, duy trì dự phòng tài chính, đàm phán điều khoản thanh toán với đối tác, thuê thiết bị thay vì đầu tư mua sắm và thận trọng với các kế hoạch mở rộng dài hạn. Doanh nghiệp cũng cân nhắc kỹ khả năng tài chính trước khi nhận đơn hàng, thay vì sử dụng vốn vay để mở rộng sản xuất bằng mọi giá.

Cách làm này giúp Dony giảm áp lực trả lãi và chủ động hơn trước biến động thị trường, nhưng cũng có mặt trái. Doanh nghiệp phải chấp nhận tốc độ tăng trưởng chậm hơn; thậm chí bỏ qua một số cơ hội đầu tư nếu chưa bảo đảm được nguồn vốn ổn định. Ngược lại, khi không phải chịu áp lực trả nợ gốc và lãi hàng tháng, doanh nghiệp có thêm dư địa điều chỉnh quy mô sản xuất nếu nhu cầu thị trường suy giảm.

Hiệu quả của chính sách giảm lãi suất cần được đánh giá thông qua mức lãi suất thực tế mà doanh nghiệp phải trả, số lượng doanh nghiệp tiếp cận được vốn và thời gian xử lý hồ sơ tín dụng, thay vì chỉ căn cứ vào thông báo điều chỉnh lãi suất của ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước cần tăng cường theo dõi việc thực hiện giảm lãi suất đến từng nhóm khách hàng, phân biệt rõ giữa khoản vay mới và dư nợ hiện hữu, đồng thời giám sát các loại phí và điều kiện đi kèm"

Ông Mạc Quốc Anh (Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừathành phố Hà Nội

Với doanh nghiệp có dư nợ lớn, việc thu hẹp sản xuất có thể khiến doanh thu và lợi nhuận giảm trong khi nghĩa vụ trả nợ vẫn còn nguyên. Khi đó, doanh nghiệp có thể buộc phải tiếp tục duy trì, thậm chí mở rộng sản xuất để tạo dòng tiền trả nợ, ngay cả khi thị trường không thuận lợi. Vì vậy, hạn chế sử dụng đòn bẩy tài chính giúp Dony giảm rủi ro, dù phải đánh đổi một phần cơ hội tăng trưởng, ông Quang Anh nhấn mạnh. 

Từ thực tế này, ông Tú cho rằng mức độ phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng cũng là yếu tố quyết định khả năng chống chịu của doanh nghiệp trước biến động lãi suất. Nếu doanh nghiệp hoạt động theo mô hình gần như sử dụng hoàn toàn vốn vay, tức “tay không bắt giặc” thì ngay cả khi lãi suất không quá cao cũng rất khó duy trì hoạt động bền vững, chưa kể khi chi phí vốn tăng mạnh.

Theo ông Tú, nếu doanh nghiệp sử dụng vốn vay ở mức khoảng một nửa, phần còn lại là vốn tự có, khả năng chống chịu sẽ tốt hơn. Khi lãi suất biến động, doanh nghiệp vẫn chịu tác động nhưng không quá nặng nề như những đơn vị phụ thuộc phần lớn vào tín dụng ngân hàng.

“Bởi khi lãi suất tăng, chi phí vốn tăng sẽ kéo theo giá thành sản phẩm tăng lên. Nếu 50%, 70%, thậm chí 100% vốn kinh doanh là vốn vay ngân hàng, doanh nghiệp sẽ phải chịu sức ép rất lớn. Khi đó, vấn đề không chỉ là lợi nhuận bị thu hẹp mà còn là khả năng duy trì hoạt động và trả nợ”, ông Tú nhấn mạnh.

GIẢM LÃI SUẤT CẦN ĐI CÙNG ỔN ĐỊNH NGUỒN VỐN

Việc nhiều ngân hàng thông báo giảm lãi suất cho vay là tín hiệu tích cực, song khả năng giảm lãi suất không thể chỉ dựa vào yêu cầu từ phía cơ quan quản lý mà còn phụ thuộc vào điều kiện thị trường và khả năng cân đối nguồn vốn của từng ngân hàng.

Theo ông Đào Minh Tú, lãi suất vừa vận động theo các quy luật của thị trường, vừa chịu ảnh hưởng từ mục tiêu và định hướng điều hành của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước trong từng giai đoạn.

Khi chi phí huy động vẫn ở mức cao, việc giảm sâu lãi suất cho vay sẽ ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và khả năng bảo đảm an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng. Vì vậy, điều hành lãi suất phải tính đến sự cân đối giữa yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp với khả năng duy trì hoạt động ổn định của hệ thống ngân hàng.

Một sức ép khác đến từ sự chênh lệch kỳ hạn giữa nguồn vốn huy động và cho vay. Phần lớn tiền gửi của ngân hàng có kỳ hạn ngắn, trong khi nhu cầu vay vốn của nền kinh tế, đặc biệt là vốn phục vụ đầu tư, sản xuất và phát triển hạ tầng, thường kéo dài từ 5–10 năm hoặc lâu hơn. Việc sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn khiến ngân hàng phải tính toán chặt chẽ hơn về thanh khoản, kỳ hạn và chi phí vốn.

Dư địa điều chỉnh lãi suất trong nước còn chịu tác động từ diễn biến kinh tế và thị trường tài chính quốc tế. Theo ông Phạm Quang Anh, mặt bằng lãi suất toàn cầu cũng là yếu tố hạn chế khả năng giảm sâu lãi suất của Việt Nam. Vì thế, doanh nghiệp không nhất thiết kỳ vọng lãi suất phải giảm sâu ngay trong thời gian ngắn, mà quan trọng hơn là chi phí vốn phải hợp lý, ổn định và có thể dự báo.

Ngoài mức lãi suất, tính minh bạch trong cơ chế điều chỉnh cũng cần được tính đến. Ông Mạc Quốc Anh cho rằng nên thiết kế chu kỳ điều chỉnh lãi suất từ 3–6 tháng, đồng thời công khai rõ lãi suất tham chiếu, biên độ điều chỉnh và thời điểm áp dụng. Cơ chế này cần phản ánh cả chiều tăng và giảm của lãi suất tham chiếu, giúp doanh nghiệp chủ động dự báo nghĩa vụ trả nợ và xây dựng kế hoạch tài chính.

Đại diện Tập đoàn T&T cũng khẳng định việc giảm và đưa mặt bằng lãi suất về mức hợp lý không chỉ là "liều thuốc trợ lực'" giúp doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn về chi phí vốn, mà còn là mắt xích quan trọng để tạo ra sự cộng sinh bền vững giữa ngân hàng, doanh nghiệp và nền kinh tế.

Về phía doanh nghiệp, đại diện Dony kỳ vọng mức lãi suất cho vay khoảng 5–8%/năm sẽ phù hợp hơn với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi chi phí vốn giảm và ổn định, doanh nghiệp mới có thêm dư địa đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh, đặc biệt trong những ngành hướng tới xuất khẩu".

Ông Phạm Quang Anh Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất may mặc Dony