Ngày càng nhiều du khách Việt không chỉ đi du lịch để ngắm cảnh, mà còn quan tâm đến việc chuyến đi của mình mang lại điều gì cho người dân bản địa. Xu hướng "chi tiêu du lịch có ý nghĩa" đang giúp nhiều cộng đồng địa phương gìn giữ di sản, đồng thời có thêm nguồn thu nhập bền vững...

Từ những làng nghề truyền thống, gian bếp mang hương vị bản địa cho đến các lễ hội, sinh hoạt cộng đồng thường ngày, không ít giá trị vốn dĩ gắn bó với đời sống người dân nay đã trở thành một phần trong hành trình khám phá của du khách Việt.

Đây cũng là hướng đi được nhiều địa phương lựa chọn: phát triển du lịch cộng đồng dựa trên nền tảng văn hóa bản địa, để người dân không đứng ngoài cuộc mà trực tiếp tham gia làm du lịch, từ đó thụ hưởng thành quả từ chính mảnh đất mình sinh sống.

Câu chuyện này phần nào được phản ánh qua kết quả sau 5 năm triển khai Dự án 6 (2021-2025) về "Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch" - một hợp phần thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong 5 năm qua, 36 mô hình bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số đã được xây dựng trên cả nước, cùng với đó là 69 điểm đến du lịch tiêu biểu được hỗ trợ phát triển và 48 làng, bản văn hóa truyền thống được cải tạo, chuyển mình thành các sản phẩm du lịch cộng đồng mang đậm dấu ấn địa phương.

Tiếp nối kết quả này, giai đoạn 2026-2030, Dự án 6 sẽ được cơ cấu lại với 14 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó ưu tiên xây dựng các điểm đến du lịch văn hóa tiêu biểu tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Điều đáng chú ý là mục tiêu lần này không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ, mà còn hướng tới chuyển hóa mạnh mẽ hơn các giá trị văn hóa truyền thống thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, có sức cạnh tranh và mang lại giá trị gia tăng thực sự cho cộng đồng.

Theo Báo cáo Du lịch Bền vững mới nhất của Booking.com, 78% du khách Việt mong muốn nguồn tiền chi tiêu khi du lịch được giữ lại cho cộng đồng địa phương. Đồng thời, 85% du khách tìm kiếm những trải nghiệm chân thực, mang đậm bản sắc văn hóa tại điểm đến.

Hai ưu tiên này có mối liên hệ mật thiết với nhau. Những trải nghiệm bắt nguồn từ kiến thức, truyền thống và lối sống địa phương không chỉ giúp du khách thấu hiểu sâu sắc hơn về điểm đến, mà còn tạo nguồn thu nhập trực tiếp cho chính cộng đồng địa phương - những người đang hiện thực hóa những trải nghiệm đó. 

Dưới đây là gợi ý các điểm đến tại Việt Nam - nơi du khách có thể kết nối với các giá trị truyền thống, đồng thời góp phần hỗ trợ những người đang gìn giữ các giá trị ấy.

LÀNG LÙNG TÁM (TUYÊN QUANG): NƠI LƯU GIỮ NGHỀ DỆT LANH TRUYỀN THỐNG HÀNG TRĂM NĂM CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC H'MÔNG

Theo báo cáo, 28% du khách Việt Nam cho biết họ từng tham gia các tour hoặc hoạt động giúp tìm hiểu và giao lưu với người dân bản địa hoặc văn hóa địa phương. Làng Lùng Tám chính là minh chứng rõ nét cho chiều sâu của những trải nghiệm này.

Tại đây, vải lanh gắn liền với bản sắc và đời sống tâm linh của người H’Mông, mỗi sản phẩm đều trải qua 41 công đoạn kỳ công trước khi hoàn thiện - từ dệt, nhuộm chàm cho đến vẽ hoa văn bằng sáp ong mang ý nghĩa biểu tượng. 

Từ 10 thành viên ban đầu, Hợp tác xã Dệt lanh Lùng Tám đến nay đã mở rộng lên hơn 100 lao động địa phương (chủ yếu là phụ nữ). Du lịch không chỉ mang sản phẩm của các nghệ nhân đến gần hơn với đông đảo du khách mà còn tạo ra nguồn thu nhập thiết yếu, giúp gìn giữ và phát triển bền vững làng nghề truyền thống này.

LÀNG RAU TRÀ QUẾ (ĐÀ NẴNG): NƠI VUN TRỒNG DI SẢN NÔNG NGHIỆP HÀNG TRĂM NĂM

Có lịch sử từ thế kỷ 16, Trà Quế đến nay vẫn là một cộng đồng nông nghiệp trù phú được hình thành nhờ phù sa màu mỡ giữa sông Cổ Cò và đầm Trà Quế. Trên diện tích 18 héc-ta, hơn 300 nông dân đến từ 200 hộ gia đình đang canh tác khoảng 20 loại rau và thảo mộc hữu cơ.

Hoạt động du lịch tại đây được phát triển dựa trên nếp sống vốn có của làng thay vì thay thế chúng, từ đó những kiến thức cơ bản về thổ nhưỡng, mùa vụ và kỹ thuật canh tác trở thành cầu nối giao lưu văn hóa và mang lại nguồn thu nhập bổ sung cho người dân tại đây. Điều này giúp nghề nông tiếp tục duy trì giá trị kinh tế, đồng thời trao quyền cho người dân địa phương chủ động trong quyết định  lan tỏa di sản.

LÀNG HOA SA ĐÉC (ĐỒNG THÁP): TRĂM NĂM VUN TRỒNG SẮC HOA TRÊN SÔNG NƯỚC

Hơn một thế kỷ qua, nghề trồng hoa đã định hình nên cảnh quan độc đáo và là nguồn sinh kế của xã Tân Quy Đông, hay còn được biết đến rộng rãi với tên gọi Làng hoa Sa Đéc. Được bồi đắp bởi nguồn phù sa màu mỡ từ dòng sông Tiền, vùng đất rộng 85 héc-ta nơi đây là không gian sinh trưởng của hơn 2.000 giống hoa và cây cảnh.

Để thích nghi với địa hình ngập nước đặc thù của vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, các nhà vườn đã canh tác trên các giàn gỗ cao và di chuyển giữa các luống hoa bằng thuyền bè. Phương thức canh tác độc đáo này không chỉ thu hút đông đảo du khách ghé thăm, mà còn mang lại nguồn thu nhập bền vững cho các hộ nông dân thông qua việc kết hợp bán hàng trực tiếp cùng dịch vụ du lịch.

LÀNG SINH THÁI THÁI HẢI (THÁI NGUYÊN): ĐIỂM ĐẾN DI SẢN ĐẠT GIẢI THƯỞNG UN TOURISM

Được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những "Làng du lịch tốt nhất năm 2022", Thái Hải là khu bảo tồn sinh thái với hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Tày. Nơi đây là mái nhà chung cùng sinh sống theo hình thức cộng đồng của hơn bốn thế hệ gia đình người Tày.

Nguồn thu từ hoạt động du lịch được trực tiếp đưa vào quỹ chung để phục vụ công tác bảo tồn di sản: từ tiếng nói, âm nhạc dân gian (hát Then), y học cổ truyền cho đến các mô hình canh tác nông nghiệp hữu cơ của người Tày.

LÀNG LÔ LÔ CHẢI (XÃ LŨNG CÚ, TỈNH TUYÊN QUANG): NƠI DU LỊCH CỘNG ĐỒNG GÌN GIỮ DI SẢN ĐỊA PHƯƠNG

Nằm gần điểm cực Bắc của Việt Nam, Lô Lô Chải đã được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là một trong những “Làng du lịch tốt nhất năm 2025” trong số hơn 270 hồ sơ đề cử trên toàn thế giới. Danh hiệu này là minh chứng cho sự thành công của làng đối với mô hình du lịch cộng đồng - giải pháp vừa giúp cải thiện sinh kế cho người dân địa phương, vừa bảo tồn được văn hóa dân tộc Lô Lô cùng kiến trúc nhà trình tường có niên đại hàng thế kỷ.

Trong tổng số 120 hộ gia đình tại đây, có hơn 50 hộ đang tích cực tham gia phát triển du lịch cộng đồng bằng cách chuyển đổi những ngôi nhà cổ thành mô hình homestay do gia đình tự vận hành, trong khi vẫn giữ nguyên được nét đẹp của kiến trúc truyền thống. Việc du khách lưu trú tại đây sẽ đóng góp trực tiếp vào nguồn thu nhập cho các gia đình - những người đang gìn giữ không gian di sản này.