Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo quán triệt sâu sắc quan điểm, định hướng của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, nhất là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan...

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, ngày 21/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Các đại biểu khẳng định, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW. Đất đai vừa là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, vừa gắn trực tiếp với quyền tài sản, với nơi ở và sinh kế của người dân. Vì vậy, việc sửa Luật lần này cần đồng thời đạt được ba tiêu chí: khơi thông nguồn lực cho phát triển, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng quyền lực nhà nước và bảo đảm hài hòa giữa lợi ích Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN, KHƠI THÔNG NGUỒN LỰC VÀ ĐƯA CHÍNH SÁCH VÀO CUỘC SỐNG

Nhiều đại biểu đánh giá cao việc sửa đổi luật theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh cho địa phương thực hiện một số nội dung như giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất thuộc thẩm quyền của mình. Định hướng này là phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Những quy định liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất, thu hồi đất, giá đất và nghĩa vụ tài chính cần có cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, nhất là trong bối cảnh thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho địa phương.

Một số đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản. Theo đó, trước khi hoàn thiện ba dự án luật, Chính phủ cần lập bảng rà soát đến từng điều khoản với những vấn đề liên thông, với mục tiêu không chỉ để các luật không mâu thuẫn về câu chữ, mà quan trọng hơn là một chính sách đã được mở ở luật này thì phải có đầy đủ cơ chế để thực hiện ở luật kia.

Có ý kiến đề nghị lần sửa Luật Đất đai cần làm rõ và xử lý tận gốc mối quan hệ giữa Luật Đất đai với các nghị quyết chuyên đề của Quốc hội (Nghị quyết số 254 năm 2025 của Quốc hội quy định về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai… và các nghị quyết chuyên đề có liên quan. Đồng thời bổ sung những nội dung còn thiếu, quy định rõ nguyên tắc áp dụng và cơ chế chuyển tiếp, từ đó tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và đưa chính sách vào cuộc sống...

Các đại biểu cũng đề xuất nhiều giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”.

Nghị quyết 21-NQ/TW đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi. Đại biểu đánh giá cao dự thảo đã có các quy định xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ góp phần bảo đảm minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tế.

Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định này theo hướng cụ thể hóa hơn yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Theo đó, cần nghiên cứu quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư; bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện trong trường hợp không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất.

Đồng thời, cần có tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì sinh kế của người có đất bị thu hồi.

HOÀN THIỆN CÁC NỘI DUNG ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH SÁCH SỬA ĐỔI LUẬT ĐÚNG THEO TINH THẦN NGHỊ QUYẾT 21-NQ/TW

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu quán triệt sâu sắc quan điểm, định hướng của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, nhất là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương. Thể chế hóa đầy đủ quan điểm: Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước; quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế xã hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh việc thay đổi tư duy quản lý hành chính về đất đai sang quản trị hiện đại, quản lý an toàn sang kiến tạo phát triển, lấy hiệu quả sử dụng đất làm thước đo chính sách; đồng thời, hoàn thiện pháp luật theo hướng kiến tạo, đi trước, mở đường cho sự phát triển.

Định hướng chính sách sửa đổi luật phải giải quyết được căn bản các điểm nghẽn từ thực tiễn; tiếp tục rà soát, nhận diện đúng nguyên nhân, phân định rõ những vướng mắc, bất cập, xác định đúng vấn đề cần sửa đổi. Việc sửa đổi luật không chỉ để xử lý tình huống trước mắt, mà phải có tầm nhìn dài hạn và phải đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật, để tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ, liên thông, thống nhất, minh bạch, ổn định và khả thi, nhằm giải phóng và phát huy mọi nguồn lực, tạo dư địa cho các mô hình kinh doanh, phương thức đầu tư và động lực phát triển mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý đối với mỗi chính sách đề xuất sửa đổi, phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai nhưng cũng bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực đặc biệt quan trọng này.

Ông đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ, hoàn thiện các nội dung định hướng chính sách sửa đổi luật đúng theo tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW. Cụ thể, về phân loại đất theo hướng chỉ phân loại thành các loại hợp lý, cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu. Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tiếp tục nghiên cứu để hướng tới một quy hoạch thống nhất trên phạm vi một đơn vị hành chính, bảo đảm tích hợp, đồng bộ với hệ thống quy hoạch, không chồng lấn, không chẻ nhỏ các chỉ tiêu.

Về giá đất và tài chính đất đai, cần thể chế hóa đầy đủ định hướng của Trung ương; giá đất quyết định căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho sản xuất, kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Quy định rõ trong luật các tiêu chí cụ thể để xác định dự án thuộc trường hợp được thu hồi đất để phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hạn chế tối đa việc vận dụng chủ quan, tùy tiện. Rà soát chặt chẽ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư;

Cùng với đó, nghiên cứu thể chế hóa quan điểm chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất" bằng các yếu tố có thể kiểm tra như: chỗ ở, hạ tầng tái định cư, trường học, y tế, giao thông, dịch vụ, sinh kế, việc làm và thu nhập cho người dân.

Về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu: Tiếp tục làm rõ nội hàm chính sách theo hướng quy định rõ các trường hợp phải đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu. Vừa bảo đảm chống thất thoát, "lợi ích nhóm", vừa không làm chậm quá trình phê duyệt, triển khai các dự án có tác động lan tỏa lớn.

Về các công cụ tài chính nhằm điều tiết địa tô chênh lệch: Điều tiết địa tô chênh lệch đối với thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế đối với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng nhằm mục tiêu phát huy hiệu quả đất đai, chống lãng phí, hạn chế đầu cơ, thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững.