Tuần này, các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương nhóm họp tại Bangkok, Thái Lan, nhân Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB)…

Chuỗi hội nghị diễn ra từ thứ Hai (12/10) đến thứ Bảy (17/10) tại thủ đô Thái Lan. Tại đây, các nhà hoạch định chính sách sẽ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn. IMF kêu gọi các chính phủ siết chặt chi tiêu, trong khi nhu cầu hỗ trợ của nhóm dân cư dễ tổn thương có thể ngày càng lớn trước lạm phát leo thang và rủi ro khí hậu.

Tuần hội nghị bao gồm các cuộc họp kín cấp cao, sự kiện công khai và các thông báo chính sách từ những quan chức kinh tế hàng đầu thế giới.

Ngày thứ Ba, IMF sẽ công bố dự báo kinh tế toàn cầu. Các báo cáo triển vọng chi tiết cho từng khu vực sẽ được công bố trong suốt tuần, khi giới hoạch định chính sách tìm cách ứng phó với những thách thức đang phủ bóng triển vọng kinh tế.

“Nói một cách đơn giản, kinh tế toàn cầu đang bị kéo về hai hướng ngược chiều: cú sốc tiêu cực từ phía cung năng lượng và cú sốc tích cực từ phía cầu do làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Tác động tổng hợp của hai lực này phân hóa rất mạnh giữa các khu vực trên thế giới”, Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva phát biểu tại sự kiện khởi động chuỗi hội nghị ở Singapore tuần trước.

“CƠN BÃO HOÀN HẢO”

Mối lo ngại lớn nhất là hệ lụy kinh tế từ chiến tranh Mỹ - Iran. Giá năng lượng tăng vọt khi động thái trả đũa của Tehran nhắm vào các đồng minh vùng Vịnh của Washington và làm suy giảm nguồn cung dầu khí toàn cầu.

IMF cảnh báo cú sốc này tác động không đồng đều. Các nước đang phát triển phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Bất chấp khủng hoảng, IMF vẫn khuyến nghị các nước cắt giảm chi trợ giá và tập trung củng cố dư địa tài khóa, sau nhiều năm liên tiếp hứng chịu các cú sốc kể từ đại dịch Covid-19.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cách tiếp cận này đơn giản là không khả thi với các nước thu nhập thấp, đồng thời nhấn mạnh các định chế tài chính đa phương cần hành động mạnh mẽ hơn.

“Các nước thành viên kém phát triển hơn của IMF và WB đang lâm vào khó khăn do tác động lan tỏa từ chiến tranh Iran, lãi suất tăng ở phương Tây và cuộc khủng hoảng khí hậu bị El Nino làm trầm trọng thêm”, ông Kevin P. Gallagher, Giám đốc Trung tâm Chính sách Phát triển Toàn cầu thuộc Đại học Boston, nhận định với hãng tin AFP.

Theo ông Gallagher, IMF và WB chưa đáp ứng được đòi hỏi của thời điểm hiện tại. Hai định chế này cần đưa ra một gói ứng phó tham vọng, kết hợp thanh khoản khẩn cấp trong ngắn hạn với nguồn vốn dài hạn, nhằm giúp các nước giảm bớt mức độ dễ tổn thương của con đường tăng trưởng trước những cú sốc tương tự.

Theo Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), nhu cầu hỗ trợ là rất lớn. Trong báo cáo mới công bố hôm Chủ nhật (11/10), UNDP cảnh báo các cú sốc chồng chất “có thể đẩy thêm hàng triệu người vào cảnh nghèo đói khi các nước đang phát triển chật vật duy trì hỗ trợ cho các hộ gia đình”.

“Giá dầu và giá lương thực tăng vọt khiến hàng triệu gia đình không còn chút dư địa nào để xoay xở. Chúng ta đang chứng kiến một cơn bão hoàn hảo, có thể khiến hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu người tái nghèo”, ông Alexander De Croo, Tổng Giám đốc UNDP, cho biết.

Theo ông De Croo, chính phủ các nước đang phát triển đang đứng trước một lựa chọn “bất khả thi”: hoặc cắt giảm hỗ trợ cho nhóm dân nghèo nhất, hoặc tiếp tục duy trì hỗ trợ nhưng phải đánh đổi bằng nguy cơ đổ vỡ toàn bộ các kế hoạch phát triển.

AI NỚI RỘNG KHOẢNG CÁCH GIÀU - NGHÈO

So với các nước đang phát triển, các nền kinh tế phát triển ở châu Âu và Mỹ chống chịu tốt hơn trước cơn bão giá năng lượng, song vẫn chịu sức ép lạm phát khi đà tăng giá bắt đầu lan rộng sang nhiều mặt hàng khác.

Trước tình hình đó, ngân hàng trung ương nhiều nước đã phải nâng lãi suất để kìm giá, khiến hoạt động kinh tế chững lại.

Ở chiều ngược lại, làn sóng đầu tư vào AI đã đẩy thị trường chứng khoán tại các nền kinh tế phát triển lên những mức đỉnh mới, đồng thời trở thành lực đỡ cho tăng trưởng.

IMF cho biết tổng vốn đầu tư vào AI nhiều khả năng sẽ vượt quy mô vốn từng rót vào xây dựng đường sắt, lưới điện hay mạng lưới viễn thông toàn cầu.

“Dù yêu thích, ghét bỏ hay e ngại, AI đã hiện hữu và đang nhanh chóng trở thành động lực then chốt quyết định vị thế tương đối của các quốc gia trong nền kinh tế thế giới”, bà Georgieva phát biểu tuần trước.

Nhiều sự kiện trong khuôn khổ hội nghị tuần này sẽ xoay quanh tác động của AI, đặc biệt là với các nước đang phát triển. Do nằm ngoài chuỗi cung ứng AI, nhóm nước này có nguy cơ đứng ngoài những lợi ích kinh tế mà công nghệ này mang lại.

NỢ CÔNG ÁP SÁT ĐỈNH THỜI HẬU CHIẾN

Bên cạnh năng lượng và AI, nợ công là sức ép lớn thứ ba đối với kinh tế toàn cầu. Phát biểu tại Singapore hôm 7/10, bà Georgieva cảnh báo nợ công toàn cầu đã tiến gần mức cao nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai và có thể vượt 100% tổng sản phẩm trong nước (GDP) trước năm 2030, trong đó các nền kinh tế phát triển là nhóm đáng lo ngại nhất. Theo bà, các chính phủ không thể chỉ trông vào tăng trưởng cao hơn để giải bài toán tài khóa.

Báo cáo Giám sát Tài khóa (Fiscal Monitor) tháng 4/2026 của IMF cho biết nợ công toàn cầu năm 2025 ở mức gần 94% GDP và dự kiến chạm 100% vào năm 2029, sớm hơn một năm so với dự báo trước đó.

Sức ép đến từ chi tiêu cho an sinh xã hội, quốc phòng và gánh nặng lãi vay ngày càng lớn, trong khi xung đột Trung Đông càng làm tình hình thêm mong manh. Dư địa tài khóa toàn cầu gần như đã cạn, từ mức hơn 1% GDP cách đây một thập kỷ xuống xấp xỉ 0.

Chi phí vay cũng đang leo thang. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Mỹ, Đức và Nhật Bản đã lên mức cao nhất kể từ lần lượt các năm 2007, 2009 và 1996, và vẫn đang tiếp tục tăng.

Với các nước đang phát triển, áp lực còn nặng nề hơn. Phát biểu sau Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20 hồi tháng 9, bà Georgieva cho biết nhu cầu đảo nợ lớn và chi phí trả nợ tăng cao đang bó hẹp khả năng chi cho hạ tầng, y tế và giáo dục của nhiều nước, đặc biệt là các nước thu nhập thấp. Tình hình càng khó khăn khi nguồn tài trợ ròng từ bên ngoài sụt giảm mạnh, bao gồm cả viện trợ phát triển chính thức (ODA).

Vấn đề nợ cũng có mặt trong chương trình nghị sự tại Bangkok, với phiên thảo luận ngày 14/10 đánh giá cách tiếp cận “ba trụ cột” của IMF và WB trong ứng phó với khó khăn thanh khoản nợ.

Bên lề hội nghị còn diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng, trong đó có Hội nghị Bộ trưởng Tài chính G20, nơi lợi suất trái phiếu tăng vọt dự kiến sẽ là tâm điểm thảo luận.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ vắng mặt tại cuộc họp này. Theo một quan chức Bộ Tài chính Mỹ, ông không tham dự vì “công việc trong nước”.