Bà Georgieva nói về tác động đến kinh tế thế giới từ sự xuất hiện nhanh chóng của AI, giá năng lượng duy trì cao và nợ công ở mức kỷ lục...

Nền kinh tế toàn cầu đang ở vào thế bị giằng co giữa cú sốc năng lượng và làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) - những yếu tố đang thử thách khả năng chống chịu của các nền kinh tế, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva đưa ra nhận định vào ngày 7/10.

Bà cũng chỉ ra rằng nợ công toàn cầu đang gia tăng, với xu hướng vượt mức 100% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), là một nguồn áp lực thứ ba đối với kinh tế giới.

Trong bài phát biểu mở màn tại Singapore trước thềm hội nghị của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) diễn ra vào tuần tới tại Bangkok, bà Georgieva xác định ba yếu tố này là trọng tâm trong các cuộc thảo luận giữa các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương đang tề tựu tại thủ đô Thái Lan.

"Việc liệu chúng ta có thể cải thiện tốc độ tăng trưởng còn khiêm tốn của thế giới trong thập kỷ này hay không sẽ phụ thuộc vào thành công trong việc ứng phó với ba luồng tác động trái chiều chính: sự xuất hiện nhanh chóng của AI, giá năng lượng duy trì cao và nợ công ở mức kỷ lục”, bà nói.

Hội nghị này của IMF và WB diễn ra trong bối cảnh thế giới đối mặt nhiều bất định và những thay đổi nhanh chóng.

Cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài hơn dự kiến do xung đột tại Trung Đông đang thúc đẩy lạm phát và tạo thêm một cú sốc nguồn cung, bên cạnh những gián đoạn vẫn còn tiếp diễn liên quan tới cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine. Tình trạng này buộc nhiều ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất và làm dấy lên kỳ vọng về các đợt tăng lãi suất tiếp theo.

Các điều kiện tài chính thắt chặt đã làm gia tăng lo ngại về sức khỏe tài khóa của các nền kinh tế phát triển như Mỹ, đẩy lợi suất trái phiếu lên mức cao nhất trong nhiều năm, một trong những tín hiệu cảnh báo rõ ràng nhất từ thị trường. "Lợi suất cao đang làm tăng gánh nặng chi phí lãi vay vào thời điểm ngân sách bị thắt chặt và các chính phủ phải cân đối giữa các ưu tiên chi tiêu, bao gồm cả quốc phòng”, bà Georgieva nhận định.

Hiện tại, các biện pháp như đa dạng hóa nguồn nhiên liệu và sử dụng kho dự trữ chiến lược đã phần nào kiềm chế được sự biến động trên thị trường năng lượng do cuộc khủng hoảng liên quan đến Iran gây ra. Tuy nhiên, bà Georgieva cho biết sự phục hồi của nguồn cung năng lượng từ Vùng Vịnh vẫn còn bấp bênh và giá dầu vẫn dao động quanh mức 100 USD/thùng.

"Với tình trạng thiếu hụt công suất lọc dầu mang tính cơ cấu trên toàn cầu, chúng ta đang chứng kiến giá bán lẻ dầu diesel và các sản phẩm lọc dầu khác đang ở mức cao kỷ lục”, bà nói thêm.

Nguồn cung khí đốt tự nhiên từ vùng Vịnh vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đặc biệt nặng nề đến châu Á và châu Âu.

Các chỉ số như khảo sát nhà quản trị mua hàng (PMI) cho thấy các nhà sản xuất đang chống chọi khá tốt với cú sốc năng lượng này. Tuy nhiên, khả năng chịu đựng áp lực lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp là có hạn khi chi phí năng lượng và các chi phí đầu vào khác liên tục tăng cao. Nhiều công ty đã bắt đầu chuyển phần chi phí này sang người tiêu dùng, làm gia tăng áp lực lạm phát.

Bà Georgieva nhận định: "Ngay cả khi xung đột tại Vùng Vịnh sớm kết thúc, vấn đề giá năng lượng cao có thể vẫn sẽ kéo dài một thời gian”. Bà lưu ý rằng giá dầu Brent giao sau cho thấy giá dầu sẽ duy trì ở mức cao cho đến năm 2027.

Khi giá năng lượng đẩy lạm phát tăng lên, lãi suất chính sách và lợi suất trái phiếu chuẩn cũng tăng theo. Bà Georgieva nhấn mạnh lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Mỹ, Đức và Nhật Bản đang ở mức cao nhất tương ứng kể từ các năm 2007, 2009 và 1996, và vẫn đang tiếp tục tăng.

Theo người đứng đầu IMF, tình trạng thâm hụt ngân sách quá mức và chi phí trả nợ cao cho thấy đây là thời điểm thích hợp để nhiều ngân hàng trung ương chuyển sang lập trường thắt chặt tiền tệ. Bà đánh giá việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đồng loạt tăng lãi suất trong thời gian gần đây và đưa ra những tuyên bố cứng rắn là động thái "hoàn toàn phù hợp".

Bên cạnh đó, bà Georgieva nhấn mạnh AI đã trở thành nguồn lực quan trọng giúp củng cố khả năng phục hồi của nền kinh tế. "Dù yêu thích, ghét bỏ hay lo sợ, AI vẫn đang hiện diện và nhanh chóng trở thành động lực chính quyết định vị thế kinh tế của các quốc gia trên toàn cầu", bà nói.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý động lực tăng trưởng này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhu cầu năng lượng khổng lồ của AI đang làm gia tăng áp lực tiêu thụ điện, trong khi bản thân làn sóng bùng nổ xây dựng cơ sở hạ tầng AI cũng đang góp phần gây ra lạm phát. Sự tập trung ngày càng lớn về mặt kinh tế và tài chính trong lĩnh vực công nghệ cũng đặt ra một rủi ro khác.

Bà Georgieva nhận định nếu lợi nhuận từ các hoạt động liên quan đến AI không đạt kỳ vọng, đòn bẩy tài chính của các tập đoàn công nghệ quy mô lớn cùng lượng cổ phiếu Mỹ khổng lồ do các nhà đầu tư toàn cầu nắm giữ có thể biến sự thất vọng này thành một cú sốc có tác động sâu rộng.

Đối với chính sách tài khóa - lĩnh vực được xem là nơi hội tụ mọi áp lực - bà Georgieva kêu gọi các nền kinh tế phát triển đang gánh nợ cao cần hành động quyết liệt để thực hiện các kế hoạch củng cố tài khóa trung hạn khả thi, bao gồm cả các biện pháp nhằm giảm bớt áp lực lên chính sách tiền tệ.

"Tổng hợp lại tất cả những điều này, thông điệp mà tôi muốn gửi tới các nhà hoạch định chính sách kinh tế toàn cầu vào tuần tới là: chúng ta không thể tiếp tục trì hoãn các hành động chính sách cần thiết. Quý vị đã có trong tay các công cụ, giờ là lúc cần sự sáng suốt để sử dụng chúng", bà nói.

Trong một cuộc phỏng vấn hãng tin CNBC vào ngày 7/10, bà Georgieva đã đưa ra thông điệp thẳng thắn gửi tới Chính phủ Pháp: hãy kiểm soát tình hình tài chính quốc gia.

Tình trạng bất ổn chính trị tại Pháp đang gây áp lực lên trái phiếu chính phủ nước này, khiến lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đã tăng hơn 100 điểm cơ bản kể từ đầu năm.

"Những gì chúng ta thấy ở Pháp là sự phức tạp đến từ hai phía: một bên là hậu quả của việc liên tục vay nợ chồng chất, giống như bước lên những bậc thang không dẫn tới thiên đường; bên kia là cục diện chính trị đầy biến động, gây thêm khó khăn cho Bộ Tài chính trong việc vạch ra lộ trình thắt chặt tài khóa rõ ràng”, bà Georgieva nói.

Tuy nhiên, khi được hỏi liệu tình hình hiện tại trên thị trường trái phiếu Pháp có gợi lại cuộc khủng hoảng nợ công tại khu vực đồng euro hồi đầu những năm 2000 hay không, bà Georgieva cho rằng châu Âu hiện đã được bảo vệ tốt hơn.

"Nền kinh tế Pháp đang tăng trưởng. Và tôi nghĩ chúng ta cần nhớ rằng so với trước đây, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống hoàn thiện và vững chắc hơn nhiều. Chúng ta có sức mạnh từ ECB cùng các công cụ khác mà châu Âu đã phát triển để phòng ngừa rủi ro đối với sự ổn định tài chính”, Tổng giám đốc IMF nói.

Dù vậy, bà nhấn mạnh: "Tuy nhiên, thông điệp của tôi vẫn là Pháp hãy chấn chỉnh lại tình hình tài khó trong nước”.

“Thị trường trái phiếu phản ứng dựa trên các yếu tố nền tảng, và những yếu tố này đã thay đổi. Lạm phát tăng, lãi suất tăng và nợ công đang ở mức cao. Thị trường trái phiếu đang chờ đợi tín hiệu cho thấy hoạt động vay nợ của chính phủ sẽ được kiểm soát. Chúng tôi đang kêu gọi các chính phủ hãy đưa ra tín hiệu đó, bởi nếu không, chúng ta có thể sẽ chứng kiến đà tăng tiếp diễn”, bà Georgia nói thêm.