Hơn 5 triệu robot công nghiệp đang hoạt động tại các nhà máy trên toàn cầu, mức cao nhất từng được ghi nhận. Trái lại, robot hình người vẫn chủ yếu ở giai đoạn thử nghiệm và còn cách xa ứng dụng thực tế…

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), số robot công nghiệp đang hoạt động trên toàn cầu đã tăng 9% trong năm ngoái, lên khoảng 5,08 triệu đơn vị. Đây là mức cao nhất từng được ghi nhận và cao hơn gấp đôi so với 7 năm trước. Số robot công nghiệp được lắp đặt mới trong năm cũng lần đầu tiên vượt 600.000 đơn vị, tăng 11% lên 603.000 robot.

“Tự động hóa công nghiệp đang tiến triển với tốc độ rất nhanh”, bà Jane Heffner, Chủ tịch IFR, nhận định. Theo bà, tăng trưởng mạnh nhất đang diễn ra tại châu Á, tiếp đến là châu Mỹ, trong khi châu Âu đang tiến lên với tốc độ chậm hơn.

IFR là tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Frankfurt (Đức), đã theo dõi ngành robot trong gần 30 năm và đại diện cho hơn 3.000 tổ chức trên toàn thế giới.

CHÂU ÂU CHẬM LẠI, TRONG KHI TRUNG QUỐC TĂNG TỐC

Tốc độ tăng trưởng chậm hơn của châu Âu thể hiện rõ qua các số liệu năm 2025. Số robot công nghiệp đang hoạt động tại Liên minh châu Âu (EU) lần đầu vượt 700.000, đạt 712.000 đơn vị, chiếm 84% tổng số robot đang vận hành tại châu Âu. So với năm 2015, khi con số này là 390.000, lượng robot đang hoạt động đã tăng hơn 80%.

“Ngành sản xuất của EU đã đầu tư đáng kể vào tự động hóa”, bà Heffner cho biết. Tuy nhiên, đà tăng trưởng hiện đã chững lại. Số robot mới được lắp đặt tại EU giảm 11% trong năm 2025, xuống 60.500 đơn vị, trong khi tại nhiều khu vực khác, hoạt động triển khai robot tiếp tục tăng tốc. Tốc độ tăng trưởng kép hàng năm trong 5 năm của EU chỉ đạt 3%.

Đức vẫn là thị trường robot lớn nhất châu Âu, chiếm 41% số robot được lắp đặt mới tại EU. Tuy nhiên, số robot mới tại Đức giảm 8%, xuống dưới 25.000 đơn vị, khi ngành công nghiệp ô tô - khách hàng lớn nhất của robot công nghiệp - tiếp tục thu hẹp.

Italy, Pháp và Tây Ban Nha đứng tiếp theo, với mỗi nước lắp đặt thêm từ 4.300 đến 7.800 robot. Tuy nhiên, số lượng robot được lắp đặt mới tại cả ba quốc gia đều giảm ở mức hai con số.

Trái lại, Trung Quốc tiếp tục nới rộng khoảng cách với các thị trường khác. Nước này lắp đặt 354.000 robot trong năm 2025, tăng 20%, chiếm 59% tổng số robot được triển khai trên toàn cầu.

Mỹ cũng vượt Nhật Bản để trở thành thị trường robot lớn thứ hai thế giới, với gần 38.500 robot được lắp đặt mới, tăng 12%.

ROBOT HÌNH NGƯỜI VẪN Ở GIAI ĐOẠN THỬ NGHIỆM

Đáng chú ý, nhiều robot được mua chủ yếu để tạo dữ liệu phục vụ huấn luyện các mô hình AI, thay vì trực tiếp thực hiện công việc. Các nhà sản xuất ô tô đang thử nghiệm robot hình người cũng thường chỉ vận hành dưới 10 robot.

Dù vậy, Bank of America dự báo số robot hình người được xuất xưởng có thể đạt 90.000 chiếc trong năm nay và 1,2 triệu chiếc vào năm 2030. Khoảng cách giữa tham vọng và thực tế cũng bắt đầu thể hiện trên thị trường tài chính.

Boston Dynamics, công ty thuộc sở hữu của Hyundai, nhiều khả năng sẽ không tiến hành niêm yết cổ phiếu trong năm tới, do robot hình người Atlas vẫn chưa được triển khai ở quy mô lớn và công ty chưa có lợi nhuận, một lãnh đạo cấp cao của Hyundai cho biết trong tháng này.

Tại Trung Quốc, các cơ quan quản lý được cho là đã sử dụng những hướng dẫn không chính thức để kìm hãm làn sóng IPO của các công ty robot. Động thái này diễn ra sau khi cổ phiếu của nhà sản xuất robot Unitree tăng hơn 5 lần trong phiên chào sàn Thượng Hải ngày 19/8, trước khi giảm 55% so với mức đỉnh và gặp khó khăn trong việc phục hồi.

Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận những khó khăn mà chương trình Optimus của Tesla đang phải đối mặt. “Đây sẽ là sản phẩm khó mở rộng sản xuất nhất mà chúng tôi từng chế tạo tại Tesla, bởi mọi thứ trên robot đều mới”, ông Musk nói với các nhà đầu tư trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý 2 của Tesla, đồng thời cho biết “không có chuỗi cung ứng”.

GIÁ TRỊ CÓ THỂ NẰM Ở AI VẬT LÝ CHUYÊN DỤNG

Một báo cáo được công bố trong năm nay bởi Arthur D. Little, công ty tư vấn quản trị có trụ sở tại Brussels, cũng đưa ra một góc nhìn thận trọng về triển vọng của robot hình người. “Robot hình người sẽ thu hút sự chú ý; AI vật lý chuyên dụng sẽ tạo ra giá trị”, báo cáo nhận định.

Arthur D. Little sử dụng khái niệm “AI vật lý” (physical AI) để chỉ những máy móc có khả năng nhận biết, đưa ra quyết định và hành động trong thế giới thực, từ cánh tay robot đến ô tô tự lái.

Theo báo cáo, thị trường AI vật lý rộng hơn hiện có giá trị khoảng 18 tỷ USD, trong đó robot hình người chỉ chiếm khoảng 2-3 tỷ USD. Thị trường tổng thể được dự báo có thể đạt 60-100 tỷ USD vào năm 2030.

Báo cáo cũng cảnh báo rằng nhiều màn trình diễn robot hình người “là giả, được tạo bằng AI hoặc được dàn dựng kỹ lưỡng”. Trong những trường hợp thực tế, robot thường thực hiện các chuỗi thao tác được lập trình trước hoặc được con người điều khiển từ xa.

Theo Arthur D. Little, môi trường có cấu trúc rõ ràng như nhà máy và kho hàng có thể là nơi robot được triển khai trước tiên. Robot bánh xe và cánh tay robot cố định có lợi thế bởi chi phí thấp hơn và dễ tùy chỉnh cho từng nhiệm vụ cụ thể.

“Vì sao chúng ta lại phải giới hạn nó bằng cách bắt chước hình dáng con người...?”, Dave Grant, CEO PickNik Robotics, đặt câu hỏi trong báo cáo.

Khả năng thao tác linh hoạt ở cấp độ con người, khả năng tự chủ đáng tin cậy bên ngoài những môi trường được kiểm soát và việc chưa xuất hiện một “ứng dụng đột phá” vẫn là những trở ngại lớn đối với robot hình người. Bên cạnh đó là những câu hỏi chưa được giải quyết về trách nhiệm pháp lý và bảo hiểm.

Siemens đã thử nghiệm robot thực hiện các nhiệm vụ logistics tại nhà máy ở Erlangen, trong khi BMW đang triển khai robot hình người trong sản xuất ô tô và pin.

Tuy nhiên, những thử nghiệm này vẫn phù hợp với kết luận của IFR rằng phần lớn robot hình người hiện vẫn ở giai đoạn nguyên mẫu hoặc thí điểm, trong khi robot công nghiệp truyền thống vẫn có tính kinh tế cao hơn đối với các công việc trong nhà máy.

Theo đó, câu chuyện về robot trong năm nay không chỉ nằm ở những robot hình người đang thu hút sự chú ý, mà còn ở sự mở rộng chậm hơn nhưng ổn định của những loại máy móc đã chứng minh được khả năng làm việc trong thực tế.