Trung Quốc đang tận dụng lợi thế về quy mô sản xuất và chuỗi cung ứng để mở rộng nhanh ứng dụng robot công nghiệp, thách thức các đối thủ toàn cầu. Trong khi robot hình người thu hút sự chú ý, cuộc cách mạng robot thực sự đang diễn ra âm thầm trong các nhà máy, kho hàng, bệnh viện và cảng biển…

Các cuộc thi robot hình người diễn ra bên lề Hội nghị Robot Thế giới tại Bắc Kinh gần đây đôi lúc giống một màn trình diễn hài được đầu tư tốn kém. Hàng loạt robot loạng choạng, nhận diện sai chướng ngại vật hoặc thực hiện các nhiệm vụ với vẻ vụng về như những đứa trẻ mới biết đi.

Tuy nhiên, đằng sau những khoảnh khắc gây cười đó là một mục tiêu rất nghiêm túc: thu hút sự chú ý của thế giới đối với những bước tiến của ngành robot Trung Quốc và tiếp thêm sức nóng cho một lĩnh vực đang ngày càng được kỳ vọng.

Sự chú ý này đã góp phần đưa Unitree - nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc từng gây sốt trên mạng xã hội hồi đầu năm với những robot biểu diễn kungfu và nhào lộn - trở thành tâm điểm của giới đầu tư. Công ty lên sàn vào tháng trước và kết thúc ngày giao dịch đầu tiên với mức định giá cao hơn 1.200 lần lợi nhuận trong 12 tháng gần nhất.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào robot hình người, rất dễ bỏ qua cuộc cách mạng robot thực sự đang diễn ra tại Trung Quốc.

Cuộc cách mạng này diễn ra ít ồn ào hơn nhiều, trong các ngành công nghiệp. Những robot công nghiệp không chạy nước rút, không nhảy múa hay biểu diễn breakdance. Chúng thực hiện những công việc đơn điệu, lặp đi lặp lại. Nhưng chính ở lĩnh vực này, Trung Quốc đang phát huy thế mạnh về mở rộng quy mô và xây dựng chuỗi cung ứng để cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

ROBOT CÔNG NGHIỆP ĐƯỢC TRIỂN KHAI Ở QUY MÔ LỚN

Theo số liệu của Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc, doanh thu ngành robot của nước này đã vượt 44 tỷ USD trong năm ngoái, với tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm trong 5 năm qua trên 20%.

Xuất khẩu robot công nghiệp của Trung Quốc tăng 49% trong năm 2025. Đây cũng là năm đầu tiên Trung Quốc trở thành nước xuất khẩu ròng robot công nghiệp. Các nhà sản xuất Trung Quốc hiện đã chiếm phần lớn thị trường robot công nghiệp trong nước, vốn trước năm 2024 do nhóm “Big Four” toàn cầu gồm Fanuc, ABB, Yaskawa và KUKA thống trị.

Trong năm qua, robot di động tự hành được triển khai rộng rãi tại các kho hàng Trung Quốc; cánh tay robot phẫu thuật chính xác được đưa vào bệnh viện; trong khi những robot chuyên dụng đảm nhiệm công việc vệ sinh tại các tòa nhà chọc trời. Điểm chung của những thiết bị này là chúng được thiết kế cho những mục đích rất cụ thể. Chúng không có khuôn mặt. Chúng có chức năng.

Tại cơ sở sản xuất ở Tây An của BYD - trung tâm sản xuất lớn nhất của tập đoàn - hàng nghìn cánh tay robot đang hoạt động trên các dây chuyền lắp ráp xe điện, với mức độ tự động hóa gần như hoàn toàn ở những công đoạn quan trọng.

Tại cảng Dương Sơn ở Thượng Hải, một bến cảng tự động hóa đã được xây dựng và trở thành bến cảng tự động lớn nhất thế giới. Hệ thống vận hành gần như hoàn toàn bằng các phương tiện dẫn đường tự động và cần cẩu giàn điều khiển từ xa, với sự can thiệp tối thiểu của con người.

Chỉ riêng tại tỉnh Quảng Đông, các cơ quan quản lý gần đây đã phê duyệt 48 kịch bản triển khai mô hình “Robot+”, bao phủ các lĩnh vực sản xuất, logistics và dịch vụ. Điều đáng chú ý là không ứng dụng nào trong số này đòi hỏi trí tuệ nhân tạo đa năng, mà chỉ là giải quyết những vấn đề cụ thể bằng những cỗ máy chuyên dụng.

HÀNG TỶ USD ĐỔ VÀO ROBOT HÌNH NGƯỜI

Vậy tại sao hàng tỷ USD vẫn đang được đầu tư để phát triển robot hình người? Một phần nguyên nhân có thể đến từ sự ám ảnh với hình dáng con người. Chúng ta chế tạo robot theo hình hài của chính mình không hẳn vì đó là thiết kế hiệu quả nhất, mà bởi nó tạo ra sự cộng hưởng về mặt cảm xúc.

Tuy nhiên, đối với khoảng 99% nhiệm vụ công nghiệp, hình dáng giống con người lại là một bất lợi về mặt cấu trúc. Để tái tạo khả năng giữ thăng bằng trên hai chân, các nhà sản xuất phải sử dụng những thuật toán phức tạp cùng các động cơ chuyên dụng, thường gọi là servo, với chi phí rất cao. Điều này không có nghĩa phủ nhận những tiến bộ thực sự đang được tạo ra trong lĩnh vực robot hình người. Những người ủng hộ công nghệ này đưa ra hai lập luận đáng chú ý.

Lợi thế đầu tiên là khả năng thích ứng với môi trường. Thế giới của chúng ta - từ nhà máy, bệnh viện đến nhà ở - được xây dựng cho con người. Việc cải tạo những không gian này để phù hợp với robot chuyên dụng sẽ tốn kém và mất nhiều thời gian. Trong khi đó, robot hình người có thể sử dụng những không gian và công cụ hiện có mà không cần thay đổi quá nhiều.

Điều này có thể mở ra những thị trường mới trong logistics, chăm sóc và cứu hộ. Chẳng hạn, một robot có bánh xe không thể di chuyển qua đống đổ nát của một tòa nhà bị sập, trong khi robot có khả năng đi bằng hai chân có thể có lợi thế hơn.

Lợi thế thứ hai nằm ở phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Các mô hình AI có khả năng mô phỏng cách thế giới vật lý vận hành có thể giúp robot suy luận theo thời gian thực, thay vì chỉ thực hiện những động tác được lập trình sẵn.

Do robot hình người có hình thái tương tự con người và bắt chước khả năng vận động của con người, chúng có thể học hỏi từ khối lượng khổng lồ dữ liệu video ghi lại hoạt động của con người - nguồn dữ liệu mà các thiết kế robot khác khó có thể khai thác theo cách tương tự.

Sự kết hợp giữa phần cứng và AI này về lâu dài có thể mang lại cho ngành robot một “khoảnh khắc ChatGPT”, cho phép một nền tảng robot được cập nhật phần mềm để thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau. Nhưng dù đây là những triển vọng đáng chú ý, chúng vẫn còn ở tương lai khá xa.

Những màn trình diễn trong phòng thí nghiệm còn cách rất xa mức độ tin cậy cần thiết để robot hoạt động ổn định trên dây chuyền sản xuất. Việc robot có thể thích nghi với môi trường của con người cũng chưa đủ để biện minh cho chi phí và độ phức tạp cao của chúng khi phần lớn nhiệm vụ hiện nay có thể được thực hiện tốt hơn bằng những cỗ máy chuyên dụng, được tối ưu hóa cho từng mục đích.

Nói cách khác, sự linh hoạt của robot hình người hiện vẫn giống như một giải pháp đang đi tìm bài toán phù hợp, trong khi nhiều bài toán có thể được giải quyết đơn giản hơn bằng các thiết kế chuyên dụng.

Robot chắc chắn là một phần của tương lai và trên thực tế, chúng đã bắt đầu làm thay đổi thế giới. Nhưng ít nhất trong tương lai gần, những cỗ máy tạo ra tác động lớn nhất có thể không phải là những robot hình người gây chú ý trên sân khấu, mà là những robot chuyên dụng, ít hào nhoáng và hoàn toàn không mang hình dáng con người.