“Tăng trưởng tất nhiên là có ích, nhưng không thể tạo ra những điều chỉnh cần thiết đủ nhanh. Mỹ cần phải có thêm các biện pháp tài khóa cụ thể”, Tổng giám đốc IMF nói

Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva ngày 14/10 thúc giục Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent cắt giảm thâm hụt ngân sách, đồng thời cảnh báo rằng kế hoạch dựa vào tăng trưởng kinh tế để kiểm soát nợ công của Chính phủ Mỹ là chưa đủ.

“Tăng trưởng tất nhiên là có ích, nhưng không thể tạo ra những điều chỉnh cần thiết đủ nhanh. Mỹ cần phải có thêm các biện pháp tài khóa cụ thể”, hãng tin CNBC dẫn lời bà Georgieva phát biểu tại một phiên thảo luận trong khuôn khổ hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới (IMF) đang diễn ra tại Bangkok, Thái Lan.

Bà Georgieva cho biết ông Bessent đã thừa nhận thâm hụt ngân sách liên bang và tổng nợ công của Mỹ đã tăng lên mức “quá cao”, đồng thời ông nhất trí rằng cần có các biện pháp để cải thiện cán cân ngân sách và giảm nợ. Tuy nhiên, bà lưu ý rằng “giới chức Mỹ đang đặt kỳ vọng rất lớn vào tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ” để giải quyết vấn đề này.

Ông Bessent cùng các quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump đã nhấn mạnh rằng tăng trưởng kinh tế bền bỉ - được thúc đẩy bởi sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), xu hướng đưa sản xuất trở lại trong nước, và các chính sách cắt giảm thuế cho người tiêu dùng - chính là những công cụ then chốt để cải thiện tình hình tài khóa của Mỹ.

“Với mức tăng trưởng 3%, chúng ta có thể thoát khỏi tình trạng này nhờ chính sự tăng trưởng đó”, ông Bessent phát biểu vào tháng trước. Ông lập luận rằng việc duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 3%, kết hợp với việc kiểm soát chi tiêu, có thể giúp giảm tỷ lệ nợ so với tổng sản phẩm trong nước (GDP) và thay đổi quỹ đạo của tỷ lệ nợ công của Mỹ.

Nợ của Chính phủ liên bang Mỹ hiện đã vượt quá 100% GDP, một ngưỡng từng được coi là không tưởng. Tổng nợ công của nước này đã vượt mốc 40 nghìn tỷ USD và đang trên đà phá vỡ kỷ lục về tỷ lệ so với GDP được thiết lập sau Thế chiến thứ hai. Mức cao nhất của tỷ lệ nợ công/GDP của Mỹ thời hậu chiến là 106%, thiết lập vào năm 1946.

Trong lịch sử, Chính phủ Mỹ thường xuyên chi tiêu vượt quá nguồn thu ngân sách từ thuế. Kể từ sau giai đoạn ngắn ngủi mà Tổng thống Bill Clinton đạt được sự cân bằng ngân sách vào thập niên 1990, Chính phủ Mỹ đã duy trì tình trạng chi nhiều hơn thu cho tới nay.

Đặc biệt, chi tiêu dựa trên vay nợ đã tăng tốc mạnh mẽ trong những năm gần đây, khi Tổng thống Trump cắt giảm thuế trong nhiệm kỳ đầu tiên và tung các gói cứu trợ trong đại dịch Covid-19 vào năm 2020, và tiếp đó, Tổng thống Joe Biden đưa ra chương trình kích thích kinh tế trị giá 1,9 nghìn tỷ USD vào năm 2021.

Các chương trình chi tiêu liên bang khổng lồ này đã góp phần ngăn chặn một cuộc suy thoái, nhưng cũng đồng thời thúc đẩy lạm phát ở Mỹ - một vấn đề hiện vẫn đang gây áp lực lên các hộ gia đình và doanh nghiệp tại Mỹ. Lạm phát tăng kéo theo lãi suất tăng, khiến gánh nặng lãi vay của Chính phủ Mỹ càng nặng nề hơn.

Trước khi được bổ nhiệm vào vị trí người đứng đầu Bộ Tài chính Mỹ, ông Bessent đã bày tỏ mong muốn rằng ông Trump sẽ giảm được thâm hụt ngân sách xuống dưới 4% GDP vào cuối nhiệm kỳ cầm quyền này. Hồi tháng 8, ông Bessent cũng nhận định rằng thâm hụt ngân sách của Mỹ có lẽ đã đạt đỉnh.

Thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ đang trải qua một năm đầy khó khăn khi lợi suất tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Các nhà đầu tư đặt cược rằng chi phí năng lượng tăng mạnh cùng với làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giữ lãi suất đi vay ở mức cao. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm hiện ở mức khoảng 5,2%, gần mức cao nhất kể từ năm 2022 thiết lập vào tuần trước.

Số liệu ngân sách cho năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9 chưa được Chính phủ Mỹ công bố, nhưng thâm hụt ngân sách được dự báo sẽ vượt mức 6% GDP, so với 5,8% của năm tài khóa 2025.

Ông Benn Steil, chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), một tổ chức nghiên cứu có trụ sở ở New York, nhận định trong một báo cáo hôm 25/9: “Với việc Chính phủ Mỹ duy trì thâm hụt ngân sách hàng năm ở mức 6% GDP, nợ công sẽ tăng thêm 7 tỷ USD vào cuối ngày hôm nay - và tiếp tục tăng ở mức tương tự mỗi ngày sau đó”.

Ông Steil cũng cảnh báo rằng sẽ là “thiếu thận trọng” nếu Washington dựa vào những dự báo thiếu cơ sở để tuyên bố sẽ giải quyết được vấn đề nợ nần, đồng thời hối thúc Mỹ triển khai các cải cách về chi tiêu và nguồn thu.

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới công bố ngày 13/10, IMF dự báo tăng trưởng kinh tế Mỹ sẽ đạt 2,3% trong cả năm 2026 và 2027, đồng thời ước tính tổng nợ chính phủ Mỹ sẽ chạm mức 142% GDP vào năm 2031.

Phát biểu tại một cuộc họp báo ngày 14/10 trong khuôn khổ hội nghị IMF - WB, bà Georgieva cũng kêu gọi các chính phủ trên thế giới xây dựng những kế hoạch trung hạn đáng tin cậy để kiểm soát thâm hụt, thay vì chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế.

Bà Georgieva nhấn mạnh rằng đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nợ công toàn cầu đang tiến gần đến mức 100% GDP trước khi thập kỷ này kết thúc, mức cao nhất kể từ sau Thế chiến thứ hai. Bà nói các nguồn lực dự phòng về năng lượng và tài khóa đang dần cạn kiệt, trong khi lạm phát dai dẳng cùng lãi suất tăng cao đang làm gia tăng áp lực trả nợ.

Người đứng đầu IMF nêu bật việc lợi suất trái phiếu chính phủ tại các nền kinh tế phát triển đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, phản ánh tình trạng lạm phát, kỳ vọng về sự tăng trưởng mạnh mẽ hơn nhờ AI, cũng như những điểm yếu trong sức khỏe tài khóa.

Không chỉ bày tỏ lo ngại về nợ công của các nước giàu, bà Georgieva cho biết tại các quốc gia thu nhập thấp, chi phí trả nợ đã tăng từ mức 6% tổng thu ngân sách chính phủ cách đây một thập kỷ lên 14%.

Theo đó, bà Georgieva kêu gọi các chính phủ tăng thu ngân sách, hợp lý hóa chi tiêu và cải thiện công tác quản lý tài chính công. Các khoản hỗ trợ nhằm bù đắp chi phí thực phẩm và năng lượng gia tăng cần mang tính tạm thời, tập trung vào những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, đồng thời vẫn phải duy trì các tín hiệu giá cả thị trường.

Bà cũng nói rằng các ngân hàng trung ương nên tiếp tục chú trọng vào mục tiêu ổn định giá cả, trong đó, việc thắt chặt chính sách là cần thiết nhất đối với những nền kinh tế có lạm phát vượt mục tiêu và hoạt động kinh tế vẫn đang diễn ra mạnh mẽ.