Vào ngày 13/10, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu trong năm nay, cho rằng làn sóng đầu tư vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp bù đắp một phần tác động từ chi phí năng lượng tăng cao...

Dù vậy, định chế này cảnh báo rằng khả năng chống chịu của nền kinh tế có thể đang tiến gần đến giới hạn.

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới (WEO) cập nhật, IMF dự báo nền kinh tế toàn cầu đạt mức tăng trưởng 3,1% trong năm 2026, tăng 0,1 điểm phần trăm so với mức dự báo tăng 3% đưa ra hồi tháng 7.

Tuy nhiên, đây sẽ là một sự giảm tốc so với mức tăng trưởng 3,5% của năm ngoái. Đối với năm 2027, tổ chức này giữ nguyên dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu ở mức 3,4%.

IMF cũng dự báo lạm phát toàn cầu sẽ ở mức 4,1% trong năm 2027, cao hơn mức dự báo 3,9% đưa ra hồi tháng 7, thời điểm định chế này kỳ vọng đến giữa tháng 7, eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại và đến tháng 3/2027, các điều kiện cơ bản sẽ trở lại mức trước chiến tranh. Đối với năm hiện tại, IMF giữ nguyên triển vọng lạm phát ở mức 4,7%.

"Nền kinh tế toàn cầu đã thể hiện khả năng chống chịu tốt, nhưng khả năng đó đang dần chạm tới giới hạn”, bà Silvana Tenreyro, cố vấn kinh tế kiêm Giám đốc bộ phận nghiên cứu của IMF, phát biểu trước báo giới vào ngày 13/10. Bà cũng kêu gọi các nhà hoạch định chính sách khôi phục dư địa tài khóa và đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng.

IMF hiện dự báo rằng eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại trước cuối tháng 3/2027 và trở lại trạng thái trước chiến tranh trước cuối tháng 10 năm tới. Tổ chức này cho biết xuất khẩu dầu thô từ Vùng Vịnh trong tháng 9 vừa qua đạt trung bình 88% so với mức trước xung đột nhờ lưu lượng vận chuyển gia tăng.

Báo cáo trên được công bố tại hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) đang diễn ra ở Bangkok trong tuần này, nơi các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương từ 191 quốc gia thành viên thảo luận về các nhóm chủ đề lớn gồm căng thẳng địa chính trị, nợ công gia tăng và AI.

IMF cho biết các khoản đầu tư liên quan đến AI đã tạo ra "cú huých về nhu cầu" cho nền kinh tế toàn cầu, giúp các hoạt động kinh tế trong nửa đầu năm duy trì tốt hơn dự kiến bất chấp cuộc chiến ở Trung Đông và những căng thẳng thương mại. Các thị trường tài chính nhìn chung vẫn ổn định, và theo IMF, điều này có thể phản ánh một phần "sự hưng phấn liên quan đến AI".

Báo cáo của IMF cho biết hiện tại, "việc sử dụng các bộ đệm và khả năng thích ứng đã giúp các nền kinh tế vượt qua những cú sốc tiêu cực", đồng thời dẫn chứng các biện pháp như đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu và sử dụng kho dự trữ chiến lược nhằm kiềm chế tình trạng bất ổn trên thị trường năng lượng do cuộc chiến tại Trung Đông gây ra.

Tuy nhiên, báo cáo cho biết các “bộ đệm" này đang "thu hẹp nhanh chóng" trong ngắn hạn. Dự trữ dầu toàn cầu đang sụt giảm khoảng 2,7 triệu thùng mỗi ngày, tiến gần đến mức có thể châm ngòi cho những biến động giá mạnh, và các hạn chế về năng lượng có thể làm suy yếu đà tăng trưởng do AI dẫn dắt. Những lo ngại ngày càng tăng về tình hình tài chính công của các chính phủ cũng góp phần tạo thêm lực cản.

Bà Tenreyro nhận định rằng chính sách tiền tệ cần duy trì trạng thái "thắt chặt ở mức độ phù hợp" để đưa lạm phát trở lại mục tiêu một cách kịp thời, và đồng thời, sự độc lập của ngân hàng trung ương đóng vai trò then chốt khi các chính phủ đang đối mặt với áp lực huy động vốn ngày càng lớn.

TĂNG TRƯỞNG DIỄN RA KHÔNG ĐỒNG ĐỀU

Nhìn chung, theo IMF, tăng trưởng kinh tế toàn cầu cũng đang trở nên ngày càng thiếu đồng đều. Hiện nay, chỉ 32 nền kinh tế đóng góp tới 95% vào tăng trưởng toàn cầu, giảm so với con số 54 nền kinh tế được ghi nhận vào tháng 4.

Các quốc gia ít chịu ảnh hưởng bởi cú sốc nguồn cung do xung đột và đang đáp ứng nhu cầu liên quan đến AI vẫn duy trì được đà phát triển hoặc thậm chí tăng trưởng mạnh hơn.

Kinh tế Đài Loan được dự báo sẽ tăng trưởng 10,7% trong năm nay, trong khi Hàn Quốc có thể đạt mức tăng trưởng 3,3% - tăng mạnh từ 1,1% trong năm ngoái - nhờ nhu cầu về chất bán dẫn. Mỹ được dự báo sẽ tăng trưởng 2,3% trong cả năm 2026 và 2027, nhờ sự hỗ trợ từ tiêu dùng tư nhân, chính sách tài khóa và đầu tư vào công nghệ.

Ngược lại, các quốc gia nhập khẩu năng lượng nằm ngoài chuỗi cung ứng công nghệ này phải đối mặt với hóa đơn nhập khẩu cao hơn, thu nhập thực tế sụt giảm và dư địa tài khóa hạn hẹp.

Khu vực đồng euro được dự báo chỉ đạt mức tăng trưởng khiêm tốn 1,1% trong năm nay do chi phí năng lượng tăng cao và niềm tin người tiêu dùng suy yếu. Khu vực Trung Đông và Trung Á được dự báo sẽ chứng kiến nền kinh tế suy giảm 0,3% trong năm nay. Trong đó, Bahrain, Iraq, Kuwait và Qatar có thể đối mặt với mức sụt giảm hai con số trước khi phục hồi mạnh mẽ, cũng ở mức hai con số, vào năm 2027.

Kinh tế Trung Quốc được IMF dự báo sẽ tăng trưởng 4,5% trong năm nay và 4% vào năm 2027, với giá dầu cao hơn và các trở ngại về cơ cấu gây áp lực lên hoạt động kinh tế. Mức tăng trưởng 4,3% trong quý 2/2026 của Trung Quốc thấp hơn dự kiến do sức tiêu dùng ảm đạm và những khó khăn trong lĩnh vực bất động sản đã lấn át đà tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu.

Ấn Độ vẫn là nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. IMF dự báo tăng trưởng của nước này đạt 7% trong cả năm 2026 và 2027, cao hơn lần lượt 0,6 và 0,3 điểm phần trăm so với dự báo tháng 7, nhờ vào nhu cầu nội địa mạnh mẽ, hoạt động dịch vụ sôi động và các khoản đầu tư AI.

IMF nhận định: "Nền kinh tế toàn cầu không chỉ đơn thuần là đang chậm lại hay tăng tốc, mà thay vào đó, tăng trưởng đang có sự tái phân bổ giữa các quốc gia tùy thuộc vào mức độ chịu ảnh hưởng của họ trước cú sốc nguồn cung do chiến tranh gây ra và sức mạnh nhu cầu liên quan đến AI".

RỦI RO LIÊN QUAN TỚI AI

Theo IMF, AI đã góp phần củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế, nhưng làn sóng đầu tư ồ ạt vào lĩnh vực này cũng đang làm gia tăng áp lực lạm phát và rủi ro tài chính.

Trong báo cáo, IMF nhận định đây là một "cú sốc nhu cầu lớn và diễn ra dồn dập ngay từ giai đoạn đầu", với dòng vốn khổng lồ đổ vào các lĩnh vực như sản xuất chất bán dẫn, trung tâm dữ liệu và phát điện, ngay cả khi những lợi ích về năng suất trên diện rộng vẫn chưa thực sự thành hình.

Việc đánh giá lại triển vọng lợi nhuận và năng suất từ AI có thể dẫn đến tình trạng rút vốn đầu tư ồ ạt và gây ra đợt điều chỉnh mạnh trên thị trường chứng khoán.

IMF cảnh báo rằng trong kịch bản những lợi ích về năng suất do AI mang lại không thành hiện thực, thị trường chứng khoán Mỹ có thể sụt giảm 20%, đồng thời tăng trưởng toàn cầu vào năm 2028 có thể thấp hơn 1,1 điểm phần trăm so với dự báo cơ sở, riêng khu vực châu Á thấp hơn 1,7 điểm phần trăm.

NHỮNG HẠN CHẾ TÀI KHÓA

IMF chỉ ra rằng lợi suất trái phiếu chính phủ tại các nền kinh tế phát triển đã leo lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ do lạm phát leo thang, kỳ vọng lãi suất tăng, và những lo ngại về tài khóa. Hoạt động vay vốn của các công ty công nghệ để đầu tư vào AI cũng góp phần làm gia tăng áp lực này.

Nợ công tại các nền kinh tế phát triển được dự báo sẽ tăng từ mức 108% tổng sản phẩm trong nước (GDP) vào năm 2025 lên 115% vào năm 2031. Tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, tỷ lệ này được dự báo sẽ tăng từ 74% lên 84%. Thâm hụt ngân sách sơ cấp tại các nền kinh tế lớn vẫn ở mức cao hơn nhiều so với thời điểm trước đại dịch, và đồng thời, các chính phủ đang phải đối mặt với lãi suất thực cao hơn và thời hạn đáo hạn nợ ngắn hơn trong bối cảnh áp lực chi tiêu quốc phòng ngày càng gia tăng.

IMF cho rằng việc khôi phục dư địa tài khóa đang trở nên "ngày càng cấp thiết", đồng thời kêu gọi các chính phủ đảm bảo rằng các biện pháp hỗ trợ hộ gia đình trước tình trạng chi phí năng lượng và thực phẩm tăng cao phải mang tính "tạm thời, có trọng tâm và không gây méo mó thị trường".

Các mô hình của IMF dự báo xác suất lạm phát toàn cầu vượt mức 5% vào năm 2027 là khoảng 35%, tăng so với mức 30% được đưa ra vào tháng 4. Định chế này cũng nhận định rằng các rủi ro vẫn đang "nghiêng về phía tiêu cực", tức là nguy cơ tăng trưởng thấp hơn hoặc lạm phát cao hơn dự kiến.