Theo dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học năm 2027 do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, từ năm 2027, mỗi ngành, chương trình đào tạo chỉ được phép sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển (giảm 2 so với hiện nay), và đến năm 2028 sẽ giảm xuống còn 1 phương thức...

Bộ Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng dự kiến bỏ điểm cộng IELTS, chứng chỉ quốc tế, đồng thời yêu cầu các trường sử dụng thang đo chung, công bố minh bạch tiêu chí xét tuyển. 

TĂNG TÍNH MINH BẠCH GIỮA CÁC NHÓM THÍ SINH

Góp ý vào dự thảo, TS. Hoàng Phương, Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam, đánh giá đề xuất sửa đổi quy định tuyển sinh đại học này là một bước điều chỉnh mang tính hệ thống nhằm góp phần khắc phục tình trạng "loạn" phương thức xét tuyển, giảm lạm phát điểm số và trả quá trình tuyển sinh về đúng bản chất đánh giá năng lực.

Theo bà Phương, giai đoạn trước, các trường sử dụng phương thức xét tuyển với các chỉ tiêu chia nhỏ lẻ, tạo ra một ma trận rắc rối, gây áp lực tâm lý và chi phí cơ hội lớn cho học sinh. Việc rút gọn buộc hệ thống phải minh bạch hơn, giúp thí sinh dễ dàng theo dõi và lập chiến lược học tập trọng tâm.

Giảm số lượng phương thức đồng nghĩa với việc giảm thiểu tình trạng một thí sinh trúng tuyển bằng nhiều phương thức khác nhau vào cùng một ngành, gây khó khăn cho khâu lọc ảo và quản trị chỉ tiêu của các trường.

Khi chỉ còn mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ sử dụng một phương thức vào năm 2028, các cơ sở giáo dục đại học sẽ chịu áp lực phải tìm ra hoặc thiết kế một công cụ đánh giá.

Bên cạnh đó, sự thay đổi này hạn chế việc phân tách quá nhiều cửa xét tuyển và tăng tính minh bạch giữa các nhóm thí sinh. Để cạnh tranh, các trường buộc phải chuyển dịch từ việc sáng tạo phương thức xét tuyển, sang việc nâng cấp chất lượng đào tạo thực chất.

TS. Hoàng Phương phân tích, việc các trường tự cộng điểm cho IELTS, SAT hay giải thưởng phụ từng tạo ra sự bất bình đẳng lớn, đặc biệt gây bất lợi cho thí sinh ở các khu vực thiếu điều kiện tiếp cận các trung tâm luyện thi đắt đỏ.

Chuyển chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm thành phần quy đổi, hoặc tiêu chí sàn (điều kiện cần) thay vì cộng điểm "vượt khung" sẽ chấm dứt tình trạng điểm xét tuyển vượt quá thang điểm chuẩn, ví dụ 31, 32 điểm trên thang 30.

Điều này trả các chứng chỉ quốc tế về đúng chức năng của chúng, một thước đo năng lực ngôn ngữ hoặc tư duy chuẩn hóa, chứ không phải một loại "quyền lực mềm" để lách qua các môn học cốt lõi khác.

“Thay vì dựa vào các điểm cộng phức tạp, việc thu hút sinh viên chất lượng cao sẽ phụ thuộc vào trải nghiệm học tập, mô hình giáo dục nhân bản, các chương trình học gắn liền với cọ xát thực tiễn và khả năng đồng kiến tạo giá trị giữa người học và nhà trường. Những cơ sở giáo dục có định vị thương hiệu rõ ràng và đầu ra đáp ứng đúng nhu cầu thị trường, sẽ nắm lợi thế lớn khi cuộc chơi tuyển sinh được đưa về cùng một hệ quy chiếu”, TS. Hoàng Phương nêu quan điểm.

THAY ĐỔI CHIẾN LƯỢC HỌC TẬP

Theo chuyên gia, với quy chế mới, có thể tạo ra những thay đổi cốt lõi trong chiến lược ứng tuyển. IELTS, SAT hay các chứng chỉ quốc tế sẽ trở về đúng chức năng là một môn học quy đổi điểm hoặc tiêu chí sàn.

“Thời gian và nguồn lực tài chính tiết kiệm được từ việc luyện thi chứng chỉ tràn lan nên được dồn vào việc rèn luyện tư duy sâu và kiến thức vững chắc ở các môn học thế mạnh. Chuyển đổi phương pháp học từ việc ghi nhớ máy móc sang tư duy phản biện và giải quyết vấn đề”, TS. Hoàng Phương gợi mở.

Theo chuyên gia, hiện tại, một học sinh có thể dùng 1 bộ hồ sơ duy nhất để nộp vào 5 trường bằng 5 phương thức khác nhau. Đến năm 2028, khi mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức, học sinh cần xác định rõ ngành học mục tiêu ngay từ lớp 10 hoặc 11. Từ đó, nghiên cứu xem trường đại học mơ ước sẽ sử dụng phương thức xét tuyển nào, và chuẩn bị toàn bộ lộ trình ôn tập theo đúng yêu cầu của phương thức đó.

Chuyên gia cũng nhận định, khi bị giới hạn phương thức, các trường đại học top đầu chắc chắn sẽ ưu tiên sử dụng kết quả từ các kỳ thi đánh giá năng lực (như của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), hoặc đánh giá tư duy (như Đại học Bách khoa) để làm thước đo phân hóa thí sinh, thay vì chỉ dựa vào kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.

Chiến lược học tập vì thế cần thay đổi từ việc "học thuộc lòng, luyện mẹo giải đề nhanh theo khối", sang rèn luyện tư duy logic, khả năng đọc hiểu văn bản dài, xử lý số liệu và giải quyết vấn đề đa nền tảng.

Đối với các trường chọn phương thức xét tuyển tổng hợp (kết hợp hồ sơ, học bạ và phỏng vấn), chuyên gia cho rằng việc đánh giá thí sinh sẽ khắt khe hơn. Do vậy, thay vì làm đẹp hồ sơ bằng những điểm số, học sinh cần duy trì phong độ học tập ổn định xuyên suốt 3 năm trung học phổ thông.

Ngoài ra, các trải nghiệm ngoại khóa cần có tính ứng dụng, gắn liền với sở thích cá nhân, hoặc định hướng nghề nghiệp để làm chất liệu thực chất cho các vòng phỏng vấn hoặc bài luận sâu. Các trường đại học top đầu ngày càng tìm kiếm những sinh viên không chỉ giỏi giải đề, mà còn có chiều sâu suy nghĩ và sự thấu cảm. 

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường vẫn có thể sử dụng kết quả thi riêng, học bạ hoặc chứng chỉ khi được cấu trúc minh bạch trong phương thức tuyển sinh đã công bố. Tinh thần của dự thảo không phải bắt mọi trường, mọi ngành cùng dùng một loại điểm thi duy nhất, mà hướng đến sự công bằng và một thang đo chung có thể kiểm chứng.