Những thương hiệu toàn cầu như Toyota (Nhật Bản), Samsung Electronics (Hàn Quốc) hay Haier (Trung Quốc) đều bắt đầu hành trình vươn ra quốc tế ngay từ khi quy mô còn khiêm tốn. Đây cũng là bài học cho các doanh nghiệp Việt Nam: đừng chờ đợi đến khi "đủ lớn" mới bắt đầu bước ra biển lớn...

Tại Diễn đàn Xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026 do Ban Chỉ đạo Chương trình Go Global (Bộ Công Thương) phối hợp cùng Chương trình SIPPO (Thụy Sĩ) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương), đã chia sẻ những câu chuyện thực tiễn đầy ấn tượng về hành trình vươn ra thế giới của các tập đoàn lớn trên thế giới.

NHỮNG BÀI HỌC VƯỢT THỜI GIAN TỪ CÁC THƯƠNG HIỆU TOÀN CẦU

Giữa thập niên 1980, Haier chỉ là một nhà máy sản xuất tủ lạnh nhỏ bé tại Thanh Đảo, liên tục thua lỗ và chất lượng kém. Sự kiện người đứng đầu doanh nghiệp yêu cầu công nhân dùng búa đập bỏ 76 chiếc tủ lạnh lỗi vào năm 1985 đã trở thành lời khẳng định đanh thép rằng chất lượng chính là điều kiện sống còn.

Haier sau đó chọn con đường tiến vào các thị trường khó tính nhất, xây dựng nhà máy tại Mỹ và mua lại mảng gia dụng của General Electric. Câu chuyện cho thấy chất lượng là nền móng vững chắc nhất, còn việc mua lại doanh nghiệp có sẵn thương hiệu và kênh phân phối chính là lối tắt hiệu quả để nhanh chóng chiếm lĩnh vị thế quốc tế.

Hành trình của Toyota lại mang đến một bài học sâu sắc về thái độ ứng xử với thất bại. Những chiếc xe Toyopet Crown đầu tiên xuất sang Mỹ năm 1957 đã chịu thất bại cay đắng do không phù hợp với thói quen của người tiêu dùng bản địa.

Không nản lòng, Toyota coi đó là khoản học phí đắt giá, cử người sang nghiên cứu thị trường, cải tiến sản phẩm và hoàn thiện phương thức sản xuất tinh gọn. Hơn ba mươi năm sau, Corolla trở thành mẫu xe bán chạy hàng đầu thế giới, dòng xe sang Lexus ra đời đủ sức cạnh tranh với các hãng xe châu Âu, biến Toyota thành nhà sản xuất ô tô hàng đầu thế giới.

Tương tự, Samsung Electronics từng khởi đầu bằng việc sản xuất tivi đen trắng và học hỏi công nghệ từ các đối tác Nhật Bản. Quyết định đầu tư lớn vào chip nhớ bán dẫn năm 1983 và tuyên bố triệu tập hàng trăm lãnh đạo cao cấp tại Frankfurt năm 1993 để thay đổi toàn bộ chiến lược từ số lượng sang chất lượng đã đưa Samsung trở thành một trong những tập đoàn công nghệ giá trị nhất hành tinh.

Đặt các câu chuyện ấy cạnh nhau, ông Vũ Bá Phú nhấn mạnh không một doanh nghiệp nào có sẵn vị thế toàn cầu ngay từ điểm xuất phát. Vị thế ấy chỉ có thể đạt được thông qua một chiến lược kiên trì, năng lực công nghệ dài hạn và tinh thần dám chịu học hỏi từ thất bại.

4 CON ĐƯỜNG VƯƠN RA THẾ GIỚI VÀ LỘ TRÌNH HÀNH ĐỘNG ĐỘT PHÁ

Bên cạnh sự chủ động và bản lĩnh của bản thân doanh nghiệp, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại đặc biệt lưu ý đến vai trò đồng hành của Nhà nước.

Nhìn sang các quốc gia trong khu vực, sự hỗ trợ từ chính phủ mang tính quyết định rất lớn. Trung Quốc đóng vai trò định hướng chiến lược, huy động nguồn lực và phát triển hạ tầng logistics. Nhật Bản đồng hành giảm thiểu rủi ro thông qua tổ chức JETRO với việc cung cấp thông tin thị trường, tư vấn pháp lý và kết nối đối tác. Trong khi đó, Hàn Quốc áp dụng lộ trình hỗ trợ gắn liền với hệ sinh thái, phân nhóm năng lực xuất khẩu và hỗ trợ hiện diện ở nước ngoài qua mạng lưới KOTRA.

“Điểm chung cốt lõi là Nhà nước không làm thay, mà giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian thâm nhập thị trường”, ông Phú nhấn mạnh.

Trở lại với bối cảnh Việt Nam, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau gần 40 năm Đổi mới với nền tảng sản xuất vững chắc cùng mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện những tiền đề thành công bước đầu từ các thương hiệu như Viettel hay FPT. Viettel đã đầu tư tại 10 thị trường và dẫn đầu về thị phần tại 7 quốc gia, trong khi FPT gặt hái hàng chục nghìn tỷ đồng doanh thu công nghệ thông tin từ thị trường nước ngoài.

Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu hiện nay đang đặt ra những bài toán hoàn toàn mới. Thị trường quốc tế ngày càng khắt khe hơn về tiêu chuẩn chất lượng, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc. Câu hỏi đặt ra cho kinh tế Việt Nam không chỉ đơn thuần là xuất khẩu được bao nhiêu kim ngạch, mà là doanh nghiệp Việt đang nắm giữ vị trí nào trong chuỗi giá trị và sở hữu những thương hiệu ra sao?.

Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ từ vị thế tận dụng hội nhập sang chủ động tạo dựng vị thế. Bước chuyển đổi này được củng cố bởi các định hướng chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, điển hình là Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá khoa học công nghệ, đặt nền móng cho sự ra đời của Chương trình Go Global.

Chương trình thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường toàn cầu (Go Global) được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 626/QĐ-TTg với mục tiêu tổng quát là hỗ trợ kinh tế tư nhân gia tăng hiện diện ở nước ngoài một cách toàn diện, hiệu quả và bền vững. Chương trình định hướng ba mũi nhọn chính, bao gồm: phát triển năng lực nội tại; kết nối thị trường cùng nguồn lực; và hình thành hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện.

Ông Phú chỉ ra rằng khái niệm vươn ra thế giới không chỉ bó hẹp trong hoạt động xuất khẩu truyền thống. Go Global mở ra 4 con đường tiếp cận linh hoạt cho doanh nghiệp.

Thứ nhất, xuất khẩu và phát triển thị trường truyền thống.

Thứ hai, kinh doanh số xuyên biên giới, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ dễ dàng tiếp cận khách hàng toàn cầu.

Thứ ba, tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị toàn cầu với tư cách nhà cung ứng cấp một.

Thứ tư, hiện diện và đầu tư trực tiếp ở nước ngoài thông qua thành lập chi nhánh hoặc thực hiện các thương vụ mua bán và sáp nhập.

Theo ông Phú, không có một công thức duy nhất cho tất cả, mỗi doanh nghiệp có thể lựa chọn con đường phù hợp với năng lực và giai đoạn phát triển của mình.

Khép lại phần chia sẻ của mình, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại gửi lời mời hợp tác chân thành đến ba nhóm chủ thể cốt lõi.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, ông khuyến khích các đơn vị chủ động xây dựng chiến lược quốc tế hóa và đầu tư nghiêm túc vào năng lực nội tại, bởi Go Global chỉ đóng vai trò đồng hành còn người trực tiếp dấn thân chính là doanh nghiệp.

Đối với các địa phương và hiệp hội, nhiệm vụ trọng tâm là chủ động phát hiện và chuẩn bị nguồn lực cho các doanh nghiệp tiềm năng. Đối với các đối tác quốc tế và tổ chức hỗ trợ, sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp tạo ra những nguồn lực hỗ trợ thiết thực và đo lường được.

Nhấn mạnh về tầm quan trọng của sự phối hợp đồng bộ, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái, Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo Chương trình Go Global, khẳng định rằng hành trình vươn ra thế giới không có một công thức chung và không thể hoàn thành trong một sớm một chiều.

Tuy nhiên, toàn thể hệ sinh thái có thể bắt đầu ngay từ những hành động cụ thể và thực chất nhất. Đó có thể là việc một địa phương lựa chọn đúng ngành hàng tiềm năng, một doanh nghiệp xây dựng được chiến lược thị trường rõ ràng, hay một chính sách được tháo gỡ kịp thời từ thực tiễn khó khăn.

Thứ trưởng Lương Hoàng Thái nhấn mạnh khi những công việc cụ thể được thực hiện một cách có hệ thống và được đánh giá bằng kết quả thực tế, chúng sẽ tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ về chất.

Trong bức tranh tổng thể đó, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo môi trường và kết nối nguồn lực, địa phương chủ động tổ chức thực hiện, các đối tác cùng đồng hành, và doanh nghiệp chính là trung tâm, là chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Với sự chuẩn bị bài bản và quyết tâm chính trị cao, Việt Nam hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một thế hệ doanh nghiệp mới mang thương hiệu Việt sẽ tự tin ghi tên mình trên bản đồ kinh tế toàn cầu.