Nông dân ngày nay không chỉ cần am hiểu kỹ thuật mà còn phải biết tổ chức sản xuất, tiếp cận thị trường, đáp ứng các quy định xuất khẩu và ứng dụng công nghệ số. Vì vậy, công tác khuyến nông cần chuyển đổi từ hướng dẫn kỹ thuật sang tư vấn phát triển vùng sản xuất nông nghiệp bền vững...

Tại Hội nghị "Sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026 của hệ thống khuyến nông" mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh: "Vai trò của hệ thống khuyến nông đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi. Điều ngành cần hướng tới không còn là lực lượng chỉ làm nhiệm vụ chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, mà trở thành "cầu nối" giữa chính sách với đồng ruộng, giữa doanh nghiệp với nông dân và giữa thị trường với vùng sản xuất".

ĐỔI MỚI KHUYẾN NÔNG ĐỂ ĐỒNG HÀNH CÙNG NÔNG DÂN

Báo cáo tại hội nghị, ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, cho biết hệ thống hiện có khoảng 2.420 cán bộ khuyến nông cấp tỉnh, 5.741 cán bộ cấp xã cùng 5.187 tổ khuyến nông cộng đồng với 47.493 thành viên. Công tác truyền thông được triển khai bằng 12 ngôn ngữ, mỗi năm xuất bản 10-15 ấn phẩm, tổ chức 30-40 diễn đàn, hội thảo và thực hiện hơn 5.000 tin, bài, phóng sự.

Suốt nhiều năm, khuyến nông gắn với các mô hình trình diễn, lớp tập huấn và những cán bộ xuống tận đồng ruộng hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân. Cách làm này từng góp phần đưa giống mới, quy trình sản xuất mới vào thực tiễn. Tuy nhiên, khi nền nông nghiệp chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao giá trị, những mô hình riêng lẻ bắt đầu bộc lộ giới hạn.

"Một hộ nông dân có thể làm đúng kỹ thuật nhưng nếu cả vùng nguyên liệu không đồng nhất quy trình thì khó xây dựng thương hiệu. Một hợp tác xã đạt tiêu chuẩn nhưng thiếu liên kết doanh nghiệp vẫn khó tiêu thụ; địa phương có sản phẩm tốt nhưng chưa có mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc hay dữ liệu số cũng khó tiếp cận các thị trường xuất khẩu", ông Thanh phân tích.

Vì vậy, cùng với dự thảo Thông tư hướng dẫn Nghị định 268/2026/NĐ-CP, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia xác định các chương trình, dự án sẽ tập trung phục vụ mục tiêu chiến lược của ngành, ưu tiên sản phẩm chủ lực và phát triển theo chuỗi giá trị thay vì triển khai dàn trải.

Nếu trước đây câu hỏi đặt ra là làm thế nào để áp dụng một quy trình mới, thì nay là làm thế nào để cả vùng sản xuất vận hành theo cùng một tiêu chuẩn".

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia 

Định hướng này được cụ thể hóa trong các dự án năm 2026. Cụ thể, lĩnh vực trồng trọt sẽ gắn với phát triển vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, liên kết sản xuất - tiêu thụ, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số, đồng thời lồng ghép mục tiêu giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp, trọng tâm cũng chuyển sang phát triển chuỗi giá trị, quản lý bền vững và nâng cao giá trị gia tăng.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, yêu cầu mới của ngành đang mở ra không gian hoạt động rộng hơn cho hệ thống khuyến nông. Với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, khuyến nông không chỉ hướng dẫn quy trình canh tác mà còn đồng hành cùng nông dân trong tiếp cận thị trường tín chỉ carbon và các lợi ích từ giảm phát thải.

Trong quản lý mã số vùng trồng, nhất là đối với sầu riêng và các ngành hàng xuất khẩu, cán bộ khuyến nông có thể hỗ trợ người dân kê khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, hoàn thiện hồ sơ và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

"Khi Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, lực lượng khuyến nông cũng cần tham gia ngay từ đầu vào quá trình đưa các giống và công nghệ chiến lược vào sản xuất", ông Dương đề nghị; đồng thời cho biết nhiều địa phương đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng còn lúng túng về dư địa phát triển. Vì vậy, chính lực lượng khuyến nông, với lợi thế bám sát thực tiễn sản xuất, có thể trở thành kênh tham mưu quan trọng, giúp địa phương xác định hướng đi phù hợp.

TỪ HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT ĐẾN TƯ VẤN PHÁT TRIỂN VÙNG SẢN XUẤT

Nhấn mạnh yêu cầu "đổi từ chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nhỏ lẻ sang chuyển giao theo chuỗi, theo vùng nguyên liệu" và "chuyển mạnh sang hoạt động tư vấn, đồng hành với nông dân", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị hệ thống khuyến nông phải thay đổi ngay từ cơ sở. Theo đó, tổ khuyến nông cộng đồng không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà cần trở thành "cánh tay nối dài" của cơ quan quản lý tại địa phương, giúp nông dân không chỉ "trồng đúng" mà còn "làm đúng" theo yêu cầu của thị trường.

Hiệu quả của khuyến nông trong giai đoạn mới sẽ không còn được đo bằng số lớp tập huấn hay số mô hình trình diễn, mà bằng khả năng hình thành các vùng nguyên liệu lớn, chuỗi giá trị bền vững và sức cạnh tranh mới cho nông sản Việt Nam".

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường

Cùng với đó, công tác truyền thông cũng phải chuyển từ phổ biến thông tin sang thay đổi nhận thức và hành vi sản xuất. Chuyển đổi số không phải để tạo thêm nhiều phần mềm hay bản tin mà quan trọng nhất là thông tin phải đến đúng người, đúng thời điểm và giải quyết được vấn đề của sản xuất.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng khi mục tiêu của nông nghiệp là nâng cao giá trị, giảm phát thải và phát triển bền vững, cán bộ khuyến nông cũng không thể chỉ dừng ở việc hướng dẫn quy trình canh tác, mà phải tư vấn tổ chức vùng nguyên liệu, kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp, hỗ trợ người dân hoàn thiện hồ sơ, tiếp cận nền tảng số, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và tham gia các chuỗi giá trị.