Đảm bảo năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Trong bối cảnh cả nước bước vào giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu đạt tăng trưởng kinh tế từ 10%/năm trở lên, hệ thống năng lượng quốc gia đang đối mặt áp lực cung ứng rất lớn. Nhu cầu phụ tải tăng đột biến cùng hàng loạt điểm nghẽn về cơ cấu nguồn, chuỗi cung ứng nhiên liệu và nguồn vốn, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt nhằm bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng cho nền kinh tế.

Đảm bảo năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, tiền đề phát triển đất nước. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia tiếp tục yêu cầu chuyển mạnh tư duy bảo đảm an ninh năng lượng từ “đủ cung” sang “an toàn - ổn định - tự chủ - bền vững”.

NHU CẦU ĐIỆN TĂNG CAO CHO MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG

Tại Quyết định số 1501/QĐ-TTg ngày 6/8/2026, Thủ tướng Chính phủ giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) giữ vai trò trụ cột bảo đảm cung ứng điện cho nền kinh tế tăng trưởng hai con số. Quán triệt quan điểm điện lực phải đi trước một bước, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng giám đốc EVN, cho biết năm 2026 nhu cầu điện tăng rất cao. Trong 10 tháng đầu năm 2026, điện thương phẩm tăng 9,84%, lần đầu tiên ở mức xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP. Cơ cấu phụ tải ghi nhận nhóm thương mại, dịch vụ tăng 13,8%; nhóm quản lý và tiêu dùng dân cư tăng 9,91%; nhóm công nghiệp, xây dựng tăng 8,84%. 

Riêng tháng 5 và tháng 6/2026, phụ tải miền Bắc tăng 14,7% và 17,5%. Công suất cực đại toàn hệ thống lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026 (tăng 12,6%), miền Bắc đạt 30.279 MW (tăng 14,3%), tiệm cận giới hạn vận hành an toàn về ổn định điện áp. Ước cả năm 2026, sản lượng toàn hệ thống đạt 355-358 tỷ kWh, tăng 10-11% so với năm 2025. Tuy nhiên, nhờ chuẩn bị từ sớm về nhiên liệu, nâng cao khả dụng tổ máy, nhập khẩu điện, lắp đặt tụ bù, pin lưu trữ và phối hợp cùng Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), EVN khẳng định bảo đảm cung ứng đủ điện năm 2026.

Từ góc độ vĩ mô, TS.Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, nhận định mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030 gấp khoảng 1,7 lần giai đoạn 2021 - 2025. Đặc biệt, tỷ trọng kinh tế số tăng từ 14% hiện nay lên 30% vào năm 2030 và kinh tế xanh chiếm khoảng 10% quy mô GDP vào năm 2030 sẽ tạo sức ép tiêu thụ điện rất lớn. 

Phân tích hệ số đàn hồi điện (tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ điện/tăng trưởng GDP), TS.Cấn Văn Lực cho biết sau giai đoạn 2021-2025 ở mức khoảng 1 lần, hệ số đàn hồi điện giai đoạn 2026-2030 theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh được ban hành ngày 15/4/2025 tăng lên 1,26-1,28 lần. Do đó, nếu GDP tăng 10% thì nhu cầu điện phải tăng 12-13%/năm; ngay năm 2026 hệ số đàn hồi khoảng 1,05-1,1 lần, đòi hỏi điện tăng 10,5-11%. Dự báo này thậm chí chưa tính hết tác động của xu hướng điện khí hóa toàn cầu đang tăng từ 20% lên 35%.

Áp lực cung ứng điện càng trở nên căng thẳng hơn trước thực trạng lệch pha giữa thiết kế quy hoạch và thực thi. Về công suất lắp đặt, nhiệt điện than dự kiến chiếm 32% nhưng thực tế sản lượng phát điện chiếm gần 50%; điện gió, điện mặt trời mong muốn đạt 20-25% nhưng sản lượng thực tế chỉ đạt 8-10%. 

Mục tiêu của Quy hoạch điện 8 điều chỉnh đưa điện than xuống 13% vào năm 2030 là rất khó khả thi khi hiện nay sản lượng than vẫn chiếm gần một nửa hệ thống. Mục tiêu năng lượng tái tạo chiếm 49% vào năm 2030 cũng cần rà soát lại, bởi Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số” (Kết luận số 18-KL/TW) chỉ đặt ra mức 26-27%, trong khi tỷ trọng sản lượng năng lượng tái tạo thực tế mới đạt khoảng 14%. Mục tiêu điện hạt nhân đạt 2,7% vào năm 2030 cũng khó hoàn thành kịp tiến độ do thời gian thi công rất dài.

NHỮNG ĐIỂM NGHẼN VỀ NGUỒN NHIÊN LIỆU VÀ DÒNG VỐN

Đối với nhiên liệu than, ông Trần Hải Bình, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than- Khoáng sản Việt Nam (TKV), cho biết nhiệt điện than vẫn giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn chuyển tiếp. Trong 9 tháng đầu năm 2026, nhiệt điện than cung cấp 132,63 tỷ kWh, chiếm 49,9% sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống, trong khi năng lượng tái tạo (không gồm thủy điện) chiếm 12,6%. 

Tuy nhiên, khai thác than trong nước gặp khó khăn lớn do mỏ xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp và chi phí tăng. Dù năm 2026, TKV và Tổng công ty Đông Bắc cấp lượng than kỷ lục cho điện là 50,8 triệu tấn, song sự phụ thuộc vào than nhập khẩu ngày càng cao. Năm 2025, Việt Nam nhập 65,43 triệu tấn than. Năm 2026, TKV và Tổng công ty Đông Bắc dự kiến nhập 19,2 triệu tấn. Năm 2027, nhu cầu than nhập khẩu của TKV khoảng 20 triệu tấn, gồm 8,6 triệu tấn bitum, á bitum cấp trực tiếp cho điện và 11,4 triệu tấn phục vụ pha trộn. 

Theo Quyết định số 363/QĐ-BCT ngày 28/02/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, năm 2030 nhu cầu than cho điện lên tới 73-86 triệu tấn, trong đó nhập khẩu 38-40 triệu tấn. Điểm nghẽn lớn nhất là TKV chưa có hợp đồng mua than nhập khẩu dài hạn tương ứng cam kết đầu ra (ngoại trừ nguồn than từ Lào), khiến nguồn cung chịu rủi ro lớn về giá, tỷ giá, cước tàu biển, chính sách xuất khẩu của đối tác và hạ tầng cảng, kho bãi.

Về lĩnh vực dầu khí, ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng phòng Ban Thăm dò – Khai thác dầu khí thuộc Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), cho biết thách thức lớn khi các bể truyền thống như Cửu Long và Nam Côn Sơn suy giảm sản lượng tự nhiên 10-20%/năm. Các phát hiện mới chủ yếu quy mô nhỏ, khó tạo đột biến, trong khi tiềm năng dầu khí lớn chưa phát hiện lại nằm ở vùng nước sâu, xa bờ với rủi ro và khó khăn thực địa cao, gây nhiều trở ngại trong thu hút đầu tư nước ngoài cho tìm kiếm, thăm dò. 

Bên cạnh bài toán trữ lượng và sản lượng, làn sóng chuyển dịch năng lượng cùng sự phát triển nhanh của các nguồn năng lượng mới cũng đang làm dịch chuyển dòng vốn toàn cầu, tạo áp lực lớn lên việc huy động vốn cho các dự án nhiên liệu hóa thạch.

Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), chỉ ra tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi Việt Nam ước đạt 600.000 MW, với mục tiêu đạt 6.000-17.000 MW vào giai đoạn 2030-2035 và 113.000-139.000 MW vào năm 2050 theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh. Tuy nhiên, các dự án vướng mắc lớn về khảo sát biển, giao khu vực biển, quy chuẩn kỹ thuật, cơ chế hợp đồng mua bán điện, giá điện, đấu nối giải tỏa công suất và năng lực chuỗi cung ứng trong nước còn yếu.

Về điểm nghẽn nguồn vốn, dẫn số liệu ước tính của Bộ Công Thương, TS.Cấn Văn Lực phân tích nhu cầu vốn đầu tư năng lượng giai đoạn 2026–2030 khoảng 77 tỷ USD, tương đương 15,4 tỷ USD mỗi năm và đến năm 2050, tổng nhu cầu vốn có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD, tương đương 21 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng thương mại chỉ cung ứng tối đa 4-5 tỷ USD/năm (tương đương 20-25%) qua kênh tín dụng xanh, để lại khoảng trống thiếu hụt 17 tỷ USD mỗi năm. 

Khoảng trống này rất khó khỏa lấp khi bản thân các ngân hàng thương mại chịu áp lực rất lớn khi cho vay dài hạn 15-20 năm, trong khi nguồn vốn chủ yếu là ngắn hạn. Kênh trái phiếu doanh nghiệp cho năng lượng cũng chỉ huy động được vài nghìn tỷ đồng mỗi năm; còn nguồn tài chính quốc tế từ Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) là 15,5 tỷ USD nhưng mới giải ngân dưới 1 tỷ USD do thiếu dự án cụ thể.

Về phía EVN, ông Nguyễn Tài Anh cho biết nhu cầu vốn của EVN giai đoạn 2026-2030 lên tới 830.000 tỷ đồng (166.000 tỷ đồng/năm), nhưng trần hạn mức tín dụng theo Luật Các tổ chức tín dụng đang là rào cản lớn đối với các dự án điện trọng điểm. Cơ chế mua bán điện trực tiếp dù tiến bộ nhưng còn vướng mắc về giá trần, chi phí thanh toán bù trừ.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, ông Nguyễn Tài Anh cho biết giai đoạn 2026-2030, EVN đặt mục tiêu hoàn thành 15 dự án nguồn điện với 6.066 MW (riêng Công ty mẹ 7 dự án với 4.673 MW). EVN phấn đấu đưa cả 2 tổ máy Nhiệt điện Quảng Trạch I (1.403 MW) vận hành thương mại trong năm 2026 (sau khi phát điện tổ 1 ngày 6/5/2026 và hòa đồng bộ tổ 2 ngày 28/9/2026); hoàn thành EPC Quảng Trạch II (1.500 MW LNG) để phát điện năm 2030 và khởi công Quảng Trạch III (1.500 MW LNG) năm 2027; đưa Thủy điện Trị An mở rộng (200 MW) phát điện năm 2027; Thủy điện tích năng Bác Ái (1.200 MW) phát điện 2029-2030; triển khai 22 dự án nguồn linh hoạt, điện gió ngoài khơi Bắc Bộ và mặt trời nổi (9.710 MW); chuẩn bị đầu tư Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (2.400 MW). 

CÁC GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ NHẰM THÁO GỠ ĐIỂM NGHẼN

Tại miền Bắc, EVN phát triển pin lưu trữ năng lượng (BESS) đạt 805 MW quý 1/2027 và nâng lên 1.734 MW cuối năm 2027. Về lưới điện, trong giai đoạn 2026-2030, theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) dự kiến hoàn thành 292 dự án 500-220 kV với khoảng 16.665 km đường dây và 91.263 MVA máy biến áp; các tổng công ty điện lực hoàn thành khoảng 1.320 dự án 110 kV với 15.400 km đường dây và 55.000 MVA máy biến áp.

Với mục tiêu cao nhất là đảm bảo an ninh cung ứng điện cho đất nước, bên cạnh nỗ lực của Tập đoàn, EVN kiến nghị Chính phủ không tính vốn vay dự án điện trọng điểm vào giới hạn cấp tín dụng; ban hành cơ chế giá truyền tải hợp lý thu hút đầu tư tư nhân theo Luật Điện lực năm 2024; đề nghị địa phương hỗ trợ giải phóng mặt bằng và thực hiện nghiêm Chỉ thị 10/CT-TTg tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm và 10% mùa cao điểm.

Về phía cung ứng than, ông Trần Hải Bình đề nghị Bộ Công Thương xây dựng chỉ tiêu tỷ lệ than nhập khẩu cho điện có hợp đồng mua dài hạn, với lộ trình đạt 30% năm 2027, 40% năm 2028 và tối thiểu 50% năm 2030; đồng thời, thúc đẩy hợp tác liên Chính phủ với Indonesia và Lào, tăng cường phối hợp giữa điều độ, phát điện và cung cấp than. 

Về dầu khí, ông Phạm Gia Minh nhấn mạnh Luật Dầu khí năm 2026 (hiệu lực từ 1/3/2027) sẽ tháo gỡ điểm nghẽn nhờ phân quyền cho Petrovietnam và ưu đãi mỏ cận biên, mỏ nhỏ, mỏ cận biên, áp dụng các giải pháp nâng cao thu hồi dầu khí và thu giữ và lưu trữ carbon (CCS). Giai đoạn 2026-2030, Petrovietnam dự kiến đầu tư 14,23 tỷ USD cho thăm dò - khai thác (gồm 11,96 tỷ USD phát triển mỏ, riêng Cá Voi Xanh 3,9 tỷ USD), phấn đấu đưa 20 mỏ/công trình vào khai thác, quyết tâm đón dòng khí đầu tiên mỏ Lô B vào quý 3/2027 và Cá Voi Xanh quý 4/2030, đồng thời phối hợp cấp LNG cho nhiệt điện Quảng Trạch II, III.

Đối với năng lượng mới, ông Trần Hoài Trang nhấn mạnh Cục Điện lực sẽ tham mưu hoàn thiện pháp lý, làm rõ thủ tục giao khu vực biển, chấp thuận chủ trương đầu tư, cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện minh bạch; đồng bộ nguồn với hạ tầng truyền tải và hệ thống lưu trữ. Cùng với đó, phát triển chuỗi cung ứng, công nghiệp hỗ trợ trong nước (cơ khí chế tạo, đóng tàu, cáp biển), liên doanh chuyển giao công nghệ quốc tế và đào tạo nhân lực.

Về giải pháp vĩ mô, TS.Cấn Văn Lực đề xuất 8 kiến nghị trọng tâm.

Thứ nhất, sớm rà soát, điều chỉnh Quy hoạch điện 8 điều chỉnh cho sát thực tế.

Thứ hai, triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) hiệu quả, có hướng dẫn kịp thời, rõ ràng.

Thứ ba, thực hiện Nghị quyết 70 gắn với “tam chuyển đổi” (xanh, số, năng lượng) và chuyển đổi lao động.

Thứ tư, xác định biểu giá điện hợp lý, minh bạch, cạnh tranh; đầu tư truyền tải và pin lưu trữ, nâng dự trữ năng lượng quốc gia từ 20-30 ngày lên 2-3 tháng với Nhà nước giữ vai trò chủ đạo.

Thứ năm, lượng hóa nhu cầu tài chính khoảng 20-21 tỷ USD/năm để chủ động kế hoạch huy động nguồn lực, trong đó 70% từ tư nhân.

Thứ sáu, cải cách thị trường tài chính và ngân hàng theo Quyết định số 1413/QĐ-TTg và Quyết định số 1809/QĐ-TTg để khơi thông vốn trung dài hạn và trái phiếu xanh.

Thứ bảy, vận hành hiệu quả thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại TP.Hồ Chí Minh giúp phòng ngừa rủi ro giá than, dầu khí.

Thứ tám, các bộ, ngành làm cầu nối giải ngân vốn quốc tế, nghiên cứu ban hành Luật Năng lượng tái tạo và Chương trình chuyển đổi năng lượng quốc gia gắn với tiết kiệm năng lượng. 

Sự đồng bộ giữa thể chế, quy hoạch và nguồn lực là chìa khóa bảo đảm an ninh năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 46-2026 phát hành ngày 16/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây: 

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-46-2026.html

VnEconomy

Lấp đầy khoảng trống pháp lý cho hàng hóa lưu thông nội địa

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP và chính thức đưa vào thực thi từ ngày 01/01/2027 được xem là bước ngoặt quan trọng, chấm dứt tình trạng thiếu hụt bộ tiêu chí định lượng xác định xuất xứ hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước...

Nửa đêm săn "lộc trời" rươi Tứ Kỳ

Vào thời điểm này hàng năm, rươi nổi lên đỏ rực cả vùng nước lớn. Rươi từ lâu đã được coi là món đặc sản “trời ban” và chỉ có tại vài tỉnh miền Bắc, trong đó rươi Tứ Kỳ thường mang một hương vị riêng mà không nơi nào có được.

Đồng bộ công nghệ, chính sách để hình thành công nghiệp sản xuất nguyên liệu dược phẩm

Ngành dược trong nước đã có hệ thống nhà máy sản xuất thuốc thành phẩm tương đối phát triển, nhưng phần lớn nguyên liệu đầu vào vẫn phải nhập khẩu. Chương trình phát triển công nghiệp hóa dược đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đặt mục tiêu từng bước hình thành năng lực sản xuất trong nước. Tuy vậy, bài toán công nghệ, vốn và thị trường vẫn là những thách thức lớn...

GEEC 2027: Điểm hẹn toàn cầu kết nối vốn, công nghệ và đối tác năng lượng

Trước nhu cầu vốn đầu tư cho nguồn và lưới điện giai đoạn 2026 – 2030 lên tới 136,3 tỷ USD, việc tổ chức GEEC 2027 tại Hà Nội mang ý nghĩa chiến lược. Đây là nền tảng thiết thực giúp thu hút FDI, tiếp cận công nghệ, kết nối đối tác quốc tế, bảo đảm an ninh năng lượng và khẳng định vị thế Việt Nam…

Lãnh đạo Bộ Xây dựng xác nhận, Luật Nhà ở (sửa đổi) được chỉnh lý, bổ sung nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng tiếp cận được nhà ở thông qua việc thể chế hóa rõ nhóm các đối tượng được hưởng chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và nhà lưu trú công nhân; quy định cụ thể các điều kiện về nhà ở, thu nhập và thứ tự ưu tiên xét duyệt đối với từng loại hình chính sách.

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI dự kiến kéo dài 28 ngày bắt đầu từ 17/10/2026. Kỳ họp với khối lượng công việc lớn, dự kiến xem xét, thông qua 43 luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và quyết định...

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Việt Nam: Khát vọng quốc gia biển mạnh

Yêu cầu cốt lõi mà Nghị quyết 20 đặt ra là phải biến nước ta từ một quốc gia có biển thành một quốc gia biển mạnh, với kinh tế biển phát triển hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, đồng thời giữ vững...

VnEconomy Interactive

VnEconomy Interactive

Interactive là một sản phẩm báo chí mới của VnEconomy vừa được ra mắt bạn đọc từ đầu tháng 3/2023 đã gây ấn tượng mạnh với độc giả bởi sự mới lạ, độc đáo. Đây cũng là sản phẩm độc quyền chỉ có trên...

VnEconomy
VnEconomy