Dù được xác định là "trụ đỡ" của nền kinh tế, nông nghiệp Việt Nam vẫn chưa thu hút được nguồn lực đầu tư tương xứng với tiềm năng, đồng thời đối mặt nhiều điểm nghẽn. Theo các chuyên gia, để tạo động lực tăng trưởng mới, ngành cần đồng bộ các giải pháp về thể chế, chuyển đổi số và phát triển chuỗi giá trị...

Tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề “Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 16/7/2026, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI kiêm Giám đốc VCCI khu vực TP. Hồ Chí Minh, cho biết thực tế doanh nghiệp đầu tư vào ngành nông nghiệp hiện chưa tương xứng với tiềm năng.

GỠ RÀO CẢN ĐỂ NÔNG NGHIỆP KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ "TRỤ ĐỠ"

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước có trên 50.000 doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp trong tổng số gần 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Đây là con số khiêm tốn dù nông nghiệp luôn là ngành kinh tế có vai trò “trụ đỡ”.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, đưa ra số liệu cho thấy tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp trong GDP đang giảm dần qua các năm. Cụ thể, con số này đạt 12,34% vào năm 2024, giảm xuống 11,2% năm 2025 và dự kiến còn khoảng 10,38% vào năm 2026. Dù xuất khẩu toàn ngành năm 2025 đạt hơn 70 tỷ USD và quy mô lao động lớn, nhưng tốc độ tăng trưởng vẫn thấp hơn nhiều lĩnh vực khác.

Để đảo ngược xu hướng này, việc kiến tạo một không gian phát triển mới dựa trên tư duy kinh tế thay vì tư duy sản lượng thuần túy là yêu cầu cấp thiết.

TS Thuận cho rằng một trong những rào cản lớn của nông nghiệp là sự thiếu linh hoạt trong quản lý đất đai. Dù Luật Đất đai đã có quy định về tích tụ ruộng đất, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều vướng mắc. Doanh nghiệp muốn phát triển mô hình nông nghiệp trên đất lúa vẫn phải thực hiện các thủ tục phức tạp ở cấp xã, trong khi nhu cầu chuyển đổi cơ cấu sản xuất tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng ngày càng lớn. Bên cạnh đó, việc phân vùng sinh thái và phát triển nông nghiệp đô thị, nông nghiệp sinh thái vẫn còn vướng các quy định pháp lý.

Một điểm nghẽn khác là liên kết chuỗi giá trị, Việt Nam vẫn thiếu các doanh nghiệp đủ lớn để dẫn dắt thị trường, trong khi tình trạng “ép giá” trong chuỗi cung ứng làm giảm động lực của người sản xuất.

Đơn cử, giá heo hơi hiện khoảng 63.000 đồng/kg nhưng giá bán lẻ ngoài thị trường lên tới khoảng 160.000 đồng/kg, cho thấy phần lớn giá trị rơi vào các khâu trung gian. Vì vậy, TS Thuận kiến nghị cần có cơ chế quản lý giá và chi phí định mức để bảo đảm lợi ích cho người sản xuất.

“Nhiều năm nay, nông nghiệp Việt Nam luôn đóng vai trò trụ đỡ nền kinh tế, nhất là trong những thời điểm khó khăn của kinh tế toàn cầu. Đến thời điểm này, với những động lực mới từ khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, nhất là một hệ thống chính sách thật sự đồng hành, nông nghiệp Việt Nam sẽ được kiến tạo như một ngành kinh tế hiện đại, có khả năng cạnh tranh, vươn tới những cột mốc tăng trưởng mới, đóng góp cao hơn vào tăng trưởng toàn ngành kinh tế”.

Mặt khác, theo ThS Ngô Xuân Chinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Tiến bộ Kỹ thuật Nông nghiệp, hạ tầng logistics vẫn là điểm nghẽn lớn của nông nghiệp Việt Nam.

“Hạ tầng nông thôn còn hạn chế làm tăng chi phí vận chuyển, trong khi hệ thống chuỗi lạnh chưa được đầu tư đồng bộ, khiến nhiều mặt hàng tươi sống như trái cây, rau hoa gặp khó khi tiếp cận các thị trường xa và buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh chế biến sâu các sản phẩm như khoai lang hấp, đậu nành để giảm bớt rào cản về logistics”, ông Chinh nêu thực tế.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tích tụ đất đai để hình thành vùng nguyên liệu và xây dựng nhà máy chế biến, khiến số lượng doanh nghiệp lớn đầu tư vào nông nghiệp còn hạn chế. Cũng theo ông Chinh, việc tiếp cận tín dụng vẫn là trở ngại đối với cả doanh nghiệp và người nông dân. 

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Nhà Sáng lập, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Nafoods Group, cho biết dù xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã vượt 70 tỷ USD (năm 2025), tốc độ tăng trưởng của ngành vẫn còn thấp so với nhiều lĩnh vực khác, trong khi yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe. Các thị trường như châu Âu và Mỹ liên tục nâng tiêu chuẩn kỹ thuật.

"Việc phụ thuộc vào một số thị trường là thách thức lớn. Chẳng hạn, với ngành sầu riêng, phần lớn sản lượng vẫn xuất khẩu tươi sang Trung Quốc nên dễ bị ảnh hưởng khi thị trường thay đổi quy định về kiểm nghiệm và điều kiện nhập khẩu. Ngoài áp lực thị trường, liên kết giữa doanh nghiệp và người nông dân vẫn thiếu bền vững" , ông Hùng nhấn mạnh.

MỞ RỘNG KHÔNG GIAN TĂNG TRƯỞNG 

Đề xuất các giải pháp, TS Thuận cho rằng để mở rộng không gian phát triển, nông nghiệp Việt Nam cần chuyển mạnh sang mô hình kinh tế tuần hoàn và đa tầng giá trị, trong đó phụ phẩm nông nghiệp cần được khai thác hiệu quả thay vì bị xem là chất thải. Việc tận dụng phụ phẩm không chỉ góp phần giảm lãng phí mà còn tạo thêm giá trị gia tăng cho chuỗi sản xuất.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và quản lý dữ liệu giống cần được xem là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu nông sản. Ông Thuận kiến nghị đổi mới cơ chế tín dụng theo hướng sử dụng hàng hóa và sản phẩm nông nghiệp làm cơ sở cấp vốn thay vì chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế quản lý giá nhằm bảo vệ người sản xuất, hạn chế tình trạng các khâu trung gian chi phối thị trường. Theo TS Thuận, kinh tế tập thể và hợp tác xã cũng cần được đầu tư bài bản để phát huy lợi thế trong tích tụ đất đai và tiếp cận các nguồn tín dụng xanh.

“Chỉ khi giải quyết đồng bộ các vấn đề về giống, dữ liệu số hóa và liên kết chuỗi bền vững, nông nghiệp Việt Nam mới thực sự tạo ra được không gian phát triển mới”, TS Thuận nhấn mạnh.

“Phát triển chuỗi giá trị là yếu tố then chốt của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay dữ liệu và công nghệ vẫn là điểm yếu. Chuyển đổi số không chỉ là xây dựng phần mềm mà cần tạo ra lợi ích đủ lớn để người nông dân chủ động tham gia. Nếu người dân và hợp tác xã không sử dụng hệ thống thì sẽ không hình thành được cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý vùng trồng”.

Ở góc độ khác, ThS Chinh cho rằng Nhà nước cần đóng vai trò điều phối trong liên kết giữa doanh nghiệp và người nông dân nhằm hạn chế tình trạng phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động. Bên cạnh đó, công tác quản lý và công nhận mã số vùng trồng cần được đẩy nhanh thông qua tăng cường trao đổi với các thị trường nhập khẩu, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu.

Việc ứng dụng công nghệ số và cơ giới hóa cũng cần được thúc đẩy mạnh hơn. Cùng với đó là các chính sách đồng bộ về đất đai, tín dụng ưu đãi và bảo hộ thương hiệu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian phát triển cho nông nghiệp Việt Nam.