Sự kết hợp giữa hạ tầng pháp lý minh bạch và động lực kinh tế sẽ là nền tảng vững chắc để xây dựng môi trường kinh doanh liêm chính, bền vững cho Việt Nam trong giai đoạn tới…

Nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 01/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và Kế hoạch số 03-KH/TW ngày 18/5/2026 của Bộ Chính trị, Bộ Nội vụ đã chủ trì soạn thảo Dự thảo Chiến lược quốc gia về xây dựng quốc gia liêm chính, xã hội liêm chính đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Góp ý cho văn bản quan trọng này, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá cao sự chủ động của Bộ Nội vụ khi đưa vào nhiều tư duy quản trị hiện đại, tiêu biểu là nguyên tắc không đặt thêm điều kiện kinh doanh ngoài quy định và thử nghiệm diện hẹp thận trọng.

Tuy nhiên, để chiến lược trở thành công cụ thực tiễn giúp giảm thiểu chi phí tuân thủ, VCCI đã đưa ra nhiều đề xuất căn cơ nhằm hoàn thiện cơ chế bảo vệ doanh nghiệp, chuẩn hóa quy định và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị công.

THIẾT LẬP KÊNH TIẾP NHẬN THÔNG TIN ĐỘC LẬP, BẢO VỆ AN TOÀN CHO DOANH NGHIỆP

Một trong những nút thắt lớn hiện nay là tâm lý e ngại của cộng đồng kinh doanh khi phản ánh các hành vi nhũng nhiễu. Dữ liệu khảo sát doanh nghiệp năm 2025 của VCCI chỉ ra rằng vẫn còn tới 45% doanh nghiệp phải chi trả các khoản chi phí không chính thức khi thực hiện thủ tục hành chính và vận hành sản xuất.

Đại diện VCCI nhận định, doanh nghiệp luôn lo sợ việc phản ánh sẽ dẫn tới tình trạng bị kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ hoặc bị tăng tần suất kiểm tra chuyên ngành. Nếu Dự thảo Chiến lược chỉ ghi nhận thông tin chung chung mà thiếu cơ chế xử lý kiên quyết thì khó có thể gây dựng lại niềm tin.

Do đó, VCCI kiến nghị Ban soạn thảo bổ sung quy định giao Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an xây dựng Quy chế phối hợp liên ngành về tiếp nhận thông tin và bảo vệ an toàn cho doanh nghiệp. Kênh tiếp nhận này cần ứng dụng công nghệ mã hóa dữ liệu đầu cuối để bảo mật tuyệt đối danh tính người phản ánh.

Đáng chú ý, VCCI đề xuất nguyên tắc xử lý nghiêm: khi nhận được phản ánh bằng văn bản kèm chứng cứ cụ thể, người có thẩm quyền phải tạm dừng cuộc thanh tra hoặc tạm thời thay đổi công chức thụ lý hồ sơ để bộ phận độc lập rà soát, bảo đảm không làm cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Luật Thanh tra năm 2025 (Luật số 84/2025/QH15).

ĐẨY MẠNH LIÊM CHÍNH SỐ, GIẢM THIỂU ĐIỂM TIẾP XÚC TRỰC TIẾP

Ngoài ra, Dự thảo nêu yêu cầu cải thiện quy trình công vụ, chú trọng quản lý đất đai, đầu tư công, đấu thầu và tài sản công; làm rõ trách nhiệm từng khâu và điều chỉnh quy chế phối hợp.

Theo VCCI, thực tiễn cho thấy nguy cơ phát sinh nhũng nhiễu và chi phí không chính thức thường xuất hiện tại các điểm tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ thực thi và đại diện doanh nghiệp, đặc biệt ở những quy trình thiếu tiêu chí lượng hóa rõ ràng.

Đại diện VCCI cho rằng liêm chính số chính là giải pháp căn cơ để chuyển đổi mô hình từ can thiệp hành chính sang kiểm soát dựa trên dữ liệu. Phương thức quản lý cần chuyển dịch mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên nền tảng số, đồng thời giữ vững nguyên tắc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự và phân định rõ ranh giới sở hữu công - tư.

VCCI đề xuất mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, công khai toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ trên hệ thống điện tử có đóng dấu thời gian để bảo đảm tính minh bạch. Hạ tầng dữ liệu quốc gia về đăng ký kinh doanh, thuế và hải quan cần được liên thông để doanh nghiệp tự tra cứu, phòng ngừa rủi ro gian lận thương mại. Đồng thời, cơ quan nhà nước chỉ được phép yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ một lần duy nhất bằng văn bản hoặc thông báo điện tử.

Trong công tác thanh tra, VCCI yêu cầu thực hiện nghiêm quy định không thanh tra trùng lặp, tối đa một lần trong năm đối với một doanh nghiệp, đẩy mạnh kiểm tra từ xa trên cơ sở phân tích dữ liệu lớn theo đúng tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội.

THỂ CHẾ HÓA BỘ CÔNG CỤ SỐ

Trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam với nguồn lực hạn chế, việc áp dụng máy móc các tiêu chuẩn quốc tế phức tạp sẽ gây áp lực lớn. Trích dẫn kinh nghiệm thực tiễn từ Bộ Chỉ số Kinh doanh Liêm chính Việt Nam (VBII) phối hợp cùng UNDP triển khai từ năm 2022, cho thấy hiện tượng khá phổ biến là doanh nghiệp có ban hành quy tắc ứng xử nhưng khó đưa vào vận hành thực tế và áp lực chi phí tuân thủ gia tăng mạnh nếu áp dụng máy móc các tiêu chuẩn quốc tế phức tạp.

Do đó, việc hỗ trợ doanh nghiệp cần giải quyết đồng thời hai vấn đề: Cung cấp công cụ quản trị số hóa, tiện ích và dễ tiếp cận để doanh nghiệp tự đánh giá mức độ thực hành liêm chính định kỳ; Chính phủ đóng vai trò kiến tạo thông qua các cơ chế khuyến khích, tạo động lực và lợi thế cạnh tranh cụ thể để doanh nghiệp thấy rõ kinh doanh liêm chính mang lại hiệu quả thiết thực.

VCCI kiến nghị giao đơn vị chủ trì phối hợp phát triển Nền tảng số hóa hỗ trợ thực hành liêm chính doanh nghiệp dựa trên nâng cấp Bộ chỉ số VBII với 7 trụ cột chính: cam kết lãnh đạo, quy tắc ứng xử, chương trình tuân thủ, giám sát báo cáo, kiểm toán nội bộ, xử lý vi phạm và cải tiến liên tục. Nền tảng này giúp doanh nghiệp tự kiểm tra lỗ hổng quản trị trực tuyến hoàn toàn miễn phí.

Song song đó, Chính phủ cần ban hành chính sách ưu tiên cụ thể cho doanh nghiệp thực hành tốt liêm chính như: áp dụng cơ chế "luồng xanh" trong hải quan, hoàn thuế; xếp loại rủi ro thấp để giảm tần suất thanh tra; hỗ trợ tiếp cận nguồn tín dụng xanh và kết nối các quỹ đầu tư quốc tế theo chuẩn mực Môi trường – Xã hội – Quản trị (ESG).